RAKONTOJ
EL UNUA
POŜO
KAJ RAKONTOJ
EL LA DUA
POŜO

KAREL
ČAPEK

RAKONTOJ EL UNUA POŜO

__________________________________________________

KAZO DE DOKTORO MEJZLÍK

	"Aŭskultu, sinjoro Dastych," diris enpense policoficisto d-ro Mejzlík al la maljuna sorĉisto, "verdire mi iras al vi por konsulti vin. Jen mi havas kazon, super kiu mi estas senkonsila."
	"Eldiru ĝin do," diris sinjoro Dastych. "Kiun koncernas la kazo?"
	"Min " ekĝemis d-ro Mejzlík. "Ju pli mi pripensas tion, des malpli klara ĝi estas por mi. Aŭskultu, el tio oni povus freneziĝi."
	"Do, kion iu faris al vi?" demandis kvietige sinjoro Dastych.
	"Neniu," ekdiris d-ro Mejzlík. "Jen, kio min plej incitas. Mi mem faris ion, kion mi ne komprenas."
	"Eble ĝi ne estos tiel malbona," konsolis lin la maljuna Dastych. "Do, kion vi faris, junulo?"
	"Mi kaptis kasrompulon," respondis d-ro Mejzlík morne.
	"Kaj jen ĉio?"
	"Jen ĉio."
	"Kaj la kasrompulo versimile ne estis la ĝusta," helpis sinjoro Dastych.
	"Estis, li konfesis ja. Li elrompis kason en Juda Bonfara Societo, ĉu vi scias? Li estis iu Rozanowski aŭ Rosenbaum el Lvovo," murmuris d-ro Mejzlík. "Oni trovis ĉe li rompilojn kaj ĉion."
	"Nu, kaj kion vi ŝatus scii?" instigis lin la maljuna Dastych.
"Mi ŝatus scii," diris la policoficisto meditetme, "kiel mi kaptis lin. Atendu, mi diros tion laŭvice al vi. Antaŭ unu monato, tio estis la trian de marto, mi deĵoris ĝis noktomezo. Mi ne scias, ĉu vi memoras, ke tiam jam la trian tagon pluvis. Do por kelkaj momentoj mi eniris kafejon kaj poste mi volis iri hejmen, al Vinohrady. Sed anstataŭ tio mi iris kontraŭan direkton al Dlážděná strato. Mi petas vin, ĉu vi ne scias, kial mi iris ĝuste tiun flankon?"
	"Eble nur iel hazarde," opiniis sinjoro Dastych.
	"Aŭskultu en  t i a  vetero oni ne vagas nur iel hazarde tra la stratoj. Mi ŝatus scii, kion mi tie, ĉe ĉiuj diabloj, volis. Kion vi opinias, ĉu tio povus esti ia antaŭsento? Sciu, io kiel telepatio."
	"Aha," diris sinjoro Dastych. "Ĝi estas tute ebla."
	"Do vidu," parolis d-ro Mejzlík zorgoplene. "Jen ĝi estas. Sed ankaŭ ĝi povis esti ia subkonscia imago, ke mi iru rigardi, kio estas ĉe la Tri Virgulinoj."
	"Jes tiu hotelaĉo en strato Dlážděná," rememoris sinjoro Dastych.
	"Ĝuste tiu. Tie tranoktadas la kasrompuloj kaj poŝoŝtelistoj el Budapeŝto aŭ Galicio venintaj labori en Pragon. Tiun lokalon ni atentas. Kion vi opinias, ĉu tio estis tute ordinara polica kutimo, ke mi iris tien por enrigardi?"
	"Povas esti," konkludis sinjoro Dastych. "Tiajn aferojn iam oni faras tute mekanike, ĉefe se oni havas devo-senton. Nenio eksterordinara ĉe tio."
	"Do mi iras al la strato Dlážděná," daŭrigis d-ro Mejzlík "rigardas preterpase nomaron de tranoktantoj ĉe la Tri Virgulinoj kaj pluiras. Je fino de la strato Dlážděná mi haltas kaj celas denove returne; mi petas ĝentile, ĉu vi scias, kial mi retroiris?"
	"Kutimo," opiniis sinjoro Dastych. "Kutimo patroladi."
	"Tio povus esti," konsentis la policoficisto. "Sed mi ne deĵoris kaj volis iri hejmen. Eble ĝi estis antaŭsento."
	"Tiaj kazoj estadas," rekonis sinjoro Dastych. "Sed tia antaŭsento estas nenio mistera. Estas ja konate, ke en la homo ekzistas iaj superaj kapabloj. . ."
	"Diable," ekkriegis d-ro Mejzlík, "estis tio do kutimo aŭ iuj superaj kapabloj? Tion mi ŝatus scii! - Do atendu: Dum mi tiel plandas, iras kontraŭ min iu homo. Diru, kial, tondro al tio, ne povus kiu ajn iri je la unua nokte tra Dlážděná strato? Je tio nenio estas suspektinda. Mi mem tute nenion konjektis; sed mi haltis ĝuste sub lanterno kaj estis bruliganta la egiptan. Sciu, tion ni faras, volante nokte iun funde pririgardi. Kion vi opinias: ĉu ĝi estis hazardo aŭ kutimo, aŭ. . . aŭ ia subkonscia alarmo?"
	"Tion mi ne scias," diris sinjoro Dastych.
	"Ankaŭ mi ne," kolere ekkriis d-ro Mejzlík. "Tondro al tio! Do mi bruligas la cigaredon sub la lanterno kaj tiu homo iras preter mi. Sinjoro, eĉ ne lian nazon mi rigardis kaj nur gapas teren. Kiam tiu ulo estis preteririnta, io ekmalplaĉis al mi. Diablo mi diris al mi, jen io ne estas en ordo - sed kio fakte? ja apenaŭ mi atentis tiun moŝtulon. Mi staras do en pluvo sub la lanterno kaj pripensas; kaj subite ideo: ŝuoj! Tiu homo havis ion strangan sur la ŝuoj. Kaj subite ial mi diras laŭte: cindro."
	"Kia cindro?" demandis sinjoro Dastych.
	"Nu, cindro. Tiumomente mi rememoris, ke la homo havis sur la ŝuoj inter supraĵo kaj plandumo cindron."
	"Kaj kial li ne havu cindron sur la ŝuoj?" opiniis sinjoro Dastych.
	"Memkompreneble," ekvokis d-ro Mejzlík. "Sed, sinjoro, en tiu momento mi v i d i s, jes, v i d i s la eltranĉitan fajrorezistan kason, el kiu ŝutiĝas cindro sur plankon. Sciu, cindro kiu estas inter ŝtalplatoj. Kaj mi v i d i s, kiel la ŝuoj plandas en cindro."
	"Do ĝi estis intuicio," decidis sinjoro Dastych. "Genia, sed hazarda intuicio."
	"Absurdaĵo," diris d-ro Mejzlík. "Homo, se ne pluvus, do nepre mi ne rimarkus la cindron. Sed kiam pluvas, oni ordinare ne havas cindron sur ŝuoj, komprenite?"
	"Do ĝi estis empiria konkludo," diris kun certeco sinjoro Dastych. "Ĝi estis brila konkludo surbaze de sperto. Kaj kio plu estis?"
	"Nu, poste mi sekvis tiun ulon: memkomprene li enfalis al la Tri Virgulinoj. Poste mi telefonis por du kaŝpolicistoj kaj ni faris tie razion; ni trovis sinjoron Rosenbaum eĉ kun la cindro kaj rompiloj kaj dek du mil kronoj el la kaso de Juda Bonfara Societo. Jam nenio menciinda. Vi scias, ke en ĵurnaloj oni skribis, ke ĉi-foje nia polico montris konsiderindan pretecon - kia absurdo! Mi petas vin, se hazarde mi ne estus irinta tra la strato Dlážděná kaj hazarde ne rigardus ŝuojn de tiu kanajlo. . . Nome," diris d-ro Mejzlík deprimite, "se ĝi estus nur hazardo. Jen ĝuste tio."
	"Tio ne gravas ja," opiniis sinjoro Dastych. "Juna homo, tio estis sukceso, pro kiu vi povas gratuli al vi."
	"Gratuli," eksplodis d-ro Mejzlík. "Sinjoro, kial mi gratulu al mi se, mi ne scias  por kio? Al mia fabela detektiva akrevido? Aŭ al la mekanikaj policaj kutimoj? Aŭ al la feliĉa hazardo? Aŭ al ia intuicio kaj telepatio? Rigardu, tio estis mia unua pli granda kazo; ion oni devas sekvi, ĉu? Ni supozu tion, morgaŭ oni donos al mi iun murdon; sinjoro Dastych, kion mi faros? Ĉu kuri tra stratoj kaj rigardi akrevide ŝuojn de homoj? Aŭ mi iru post la nazo kaj atendu, ĝis ia antaŭsento aŭ interna voĉo kondukos min direkte al murdinto? Vidu do, jen la kazo. La polico nun diras: Tiu Mejzlík, tiu havas flaron; el tiu okulvitra junulo io estos, li estas detektiva talento. Ja ĝi estas senespera situacio," murmuris d-ro Mejzlík. "I a n   metodon oni devas havi. Ĝis mia unua kazo mi kredis je diversaj ekzaktaj metodoj, sciu, je observado, sperto, sistema esploro kaj tiaj malsaĝaĵoj. Kaj kiam nun mi analizas la kazon, do mi vidas, ke - - - Aŭskultu," li ekdiris kun senpeziĝo, "mi opinias, ke ĝi estis nur feliĉa hazardo."
	"Ĝi aspektas tiel," diris sinjoro Dastych saĝe. "Sed ankaŭ enestis iom da bona observado kaj logiko."
	"Kaj la mekanika rutino," diris la juna oficisto senkuraĝe.
	"Kaj intuicio. Kaj ankaŭ iom da donaco de antaŭsento. Kaj instinkto."
	"Jesuo Kristo, jen vi vidas," veis d-ro Mejzlík. "Sinjoro Dastych, kiel nun mi faru ion?"
	"- Sinjoro doktoro Mejzlík al telefono," anoncis ĉefkelnero. "Vokas polica prezidio."
	"Jen ĝi estas," ekmurmuris d-ro Mejzlík konsternite; kaj kiam li revenis de telefono, li estis pala kaj nervoza.
	"Mi pagas, sinjoro ĉefkelnero," li ekkriis incitite. "Estas jam tiel. Oni trovis iun fremdulon murdita en hotelo. Tondro al -" kaj li foriris. Ŝajnis, ke ĉi tiu energia juna homo havas tremon.

BLUA KRIZANTEMO

	"Nun mi rakontos al vi," diris maljuna Fulinus, "kiel Klára venis en la mondon. Tiam mi estis establanta la princan liĥtenbergan parkon en Lubenec - sinjoro, la maljuna princo, li estis ja eksperto; tutajn arbojn li sendigadis al si de Veitsch el Anglio, kaj nur da bulboj el Nederlando li aĉetis dek sep mil; sed tion nur tiel pretere. Do, foje dimanĉe mi iras tra strato en Lubenec kaj renkontas Klaran; sciu, ŝi estis tiea idioto, surdmuta frenezeta ulino, kiu iranta tra kie ajn feliĉege blekis - ĉu vi scias, sinjoro, kial tiuj idiotoj estas tiom feliĉegaj? Ĵus mi evitis ŝin, por ke ŝi donu kison al mi, kiam subite mi ekvidis, ke en la manaĉoj ŝi havas bukedon; ĝi estis aneto kaj la cetera kampa herbaĉo, sed inter ĝi, sinjoro - jam kelkion mi vidis, sed tiam povis min trafi apopleksio. Ŝi, la perpleksa, havis en sia bukedo unu floron de korimboporta krizantemo, kiu estis b l u a ! Sinjoro, blua! Ĝi estis tiel blua kiel Flokso Laphami; iom ardeze nuancita, kun atlase ruĝa rando, interne kiel Kampanulo Turbinata, bele plena, sed ĉio estas ankoraŭ nenio: sinjoro, tiu koloro estis tiam kaj ankoraŭ nun ĉe staŭda hinda krizantemo estas nepre nekonata! Antaŭ jaroj mi estis ĉe olda Veitsch; siro James iel ege, kara sinjoro, fanfaronis, ke pasintjare floris ĉe ili unu krizantemo, importo rekte el Ĉinio iomete lile, sed vintre ĝi bedaŭrinde pereis al ili. Kaj ĉi tie la grakanta ĉifonulino havis en la manego krizantemon tiel bluan, kian vi povas nur deziri. Bone.
	Do tiu Klara ĝoje amuis kaj puŝas al mi tiun sian bukedon. Mi donis al ŝi kronon kaj montris je la krizantemo: Klára, kie vi ĉi tion prenis? Klára entuziasme klukis kaj ridaĉis; nenion plu mi eligis el ŝi. Mi krias je ŝi, mangestas, sed ĉio vana; neprege ŝi volis min brakumi. Mi kuras al la maljuna princo kun la valorega krizantemo: Ekscelenco, ĉi tio kreskas ie en la ĉirkaŭaĵo; iru serĉi tion. La maljuna igis tuj aljungi kaleŝon, kaj ke ni kunprenos Kláran. Sed Klára dume perdiĝis kaj ne estis trovebla. Ni staris ĉe la veturilo kaj insultis proksimume horeton - li, sinjoro princo, estis iam ĉe dragonoj. Ankoraŭ ni ne estis finintaj kun tio, kiam alkuregis Klára kun elŝovita lango kaj puŝis al mi tutan bukedon de freŝe ŝirplukitaj bluaj krizantemoj. La princo donis al ŝi centkronon, sed Klara pro senreviĝo ekploraĉis; povrulino, neniam ŝi vidis centkronon. Mi devis doni al ŝi kronon, por ŝin kontentigi. Ŝi komencis danci kaj krii, sed ni sidigis ŝin sur koĉerbenko, montris al la bluaj krizantemoj kaj, Klára, konduku nin!
	Klára sur koĉerbenko ĝojkriis; vi ne povas imagi, kiel Lia Moŝto sinjoro koĉero estis indignita, ke li devas sidi ĉe ŝi. Krome ĉevaloj ĉiumomente timiĝis pro ŝia kvivitado kaj kokerikado, nu, ĝi estis satana veturo. Kiam ni veturis jam horon kaj duonon, mi diras: "Ekscelenco, ni faris jam almenaŭ dek kvar kilometrojn."
	"Egale," murmuris la princo, "eĉ cent kilometrojn."
	"Nu bone," mi rediris, "sed Klára revenis kun la dua buketo. post unu horo. Tiu loko ne povas do esti de Lubenec pli malproksime ol tri kilometrojn."
	"Klára," krias la princo kaj montras al la bluaj krizantemoj, "kie ĝi kreskas? Kie vi trovis tion?"
	Klára ekgrakis kaj motrtris konstante antaŭen. Versimile ŝi ĝojis pro veturo en kaleŝo. Aŭdu, mi opiniis, ke la princo ŝin mortigos; Sinjoro Kristo, kiel li sciis furiozi! Desur ĉevaloj ŝaŭmo gutis, Klara gakis, la princo blasfemis, la koĉero mire, ke li ne ploraĉis pro honto kaj mi planis, kiel elserĉi la bluan krizantemon. "Ekscelenco," mi diras, "tiel ĝi ne eblas. Ni devas serĉi sen Klára. Sur mapo ni faros per cirkelo trikilometran rondon, dividos ĝin je sektoroj kaj serĉos de domo al domo."
	"Homo," diris la princo, "ĝis tri kilometroj de Lubenec ne ekzistas ja iu parko!"
	"Estas bone," mi diras. "En parko vi trovus maljunan diablon; sole se vi serĉus ageraton aŭ kanaon. Rigardu, jen malsupre sur la tigo estas ereto da tero; ĝi ne estas humo, ĝi estas ŝmirmola flavargilo, plej versimile sterkata de homa umaĵo. Ni devas serĉi lokon, kie estas multe da kolomboj; sur foliaro vi havas multe da kolomba fekaĵo. Versimile ĝi kreskas ĉe barilo el ne senkrustigitaj stangoj, ĉar tie en foli-akselo estas peceto da forfalinta picea krusto. Tio estas do preciza gvidilo."
	"Kia?" diras la princo.
	"Nu tia," mi diras, "ke ni devas ĝin serĉi ĉe ĉiu etbieno en trikilometra sfero; ni dividos nin je kvar grupoj: vi, mi, via ĝardenisto kaj mia helpanto Vencl, kaj prete."
	Bone, tuj matene la unua afero estis, ke Klára denove alportis al mi bukedon de bluaj krizantemoj. Poste mi traserĉis mian sektoron, en ĉiu gastejo mi trinkis varman bieron, manĝis fromaĝetojn kaj demandis homojn pri la bluaj krizantemoj. Sinjoro, ne demandu, kian lakson mi havis post la fromaĝetoj; varmo estis, kia montriĝas iam fine de septembro, kaj mi eniris ĉiun kabanon kaj devis toleri ian ajn brutalaĵon, ĉar oni opiniis, ke mi estas frenezulo, agento aŭ iu el oficio. Sed vespere unu afero estis certa: neniu blua krizantemo kreskis en mia sektoro. En la ceteraj tri oni trovis ankaŭ nenion. Nur Klára alportis novan bukedon de plukitaj bluaj krizantemoj.
	Sciu, tia princo estas granda sinjoro, se oni ĉion prikonsideras; li venigis do ĝendarmojn, al ĉiu enmanigis unu floron de blua krizantemo kaj promesis al ili mi ne scias kion, se ili trovos, kie ĝi kreskas. Ĝendarmoj, sinjoro, estas kleraj homoj, legas ĵurnalojn kaj alion; krome ili konas ĉiun ŝtonon kaj havas egan influon. Sinjoro, prikonsideru, tiutage ses ĝendarrnoj, komunumaj policistoj, vilaĝestroj, lerneja junularo kun instruistoj kaj unu cigana bando trarampis la tutan terenon en sfero de tri kilometroj, plukis ĉion, kio ie floris kaj alportis en la kastelon. Jesuokristo, da ĝi estis tiom, kiom dum Kristkorpa Festo; sed la blua krizantemo, memkomprene, eĉ ne unu. Kláran ni submetis al la tuttaga gardado; nokte ŝi fuĝis kaj post noktomezo ŝi alportis al mi plenbrakon de bluaj krizantemoj. Tuj ni enkarcerigis ŝin, por ke ŝi ne ŝirpluku ĉiujn; sed ni estis senkonsilaj. Je mia animo, kvazaŭ en magia rondo; imagu, regiono kiel manplato -
	Aŭdu, oni rajtas esti vulgara, kiam oni troviĝas en granda mizero aŭ kiam oni renkontiĝas kun malsukceso; tion mi scias; sed kiam sinjoro princo pro kolerego diris al mi, ke mi estas la sama idioto kiel Klára, mi rediris al li, ke de tia olda kreteno mi ne toleras insulton, kaj iris direkte al trajno; de tiu tempo mi ne estis en Lubenec.
	Sed kiam mi sidis jam en vagono kaj la trajno ekveturis, sinjoro, mi ekploraĉis kiel eta bubo, ke neniam plu mi ekvidos la bluan krizantemon kaj ke mi ĝin por ĉiam forlasas. Kaj dum mi ploraĉas kaj rigardas el fenestro, mi vidas tuj ĉe trako ion bluan. Sinjoro Čapek, ĝi estis pli forta ol mi: ĝi elĵetis min desur la sidloko kaj ektiris alarmbremson - pri tio mi eĉ ne sciis; la trajno skue ekhaltis, kiel oni bremsis, kaj mi falis sur kontraŭan sidlokon - ĉe tio rompiĝis ĉi tiu fingro. Kaj kiam alkuris konduktoro, mi balbutis, ke mi forgesis ion en Lubenec, kaj devis pagi damnan punpagon. Sinjoro, mi sturne insultis kaj lamis laŭ la trako reen al tio blua. Ci stultulo, mi diris al mi, eble ĝi estas nur aŭtuna astero aŭ alia blua herbaĉo, kaj ci elĵetas tian nekristanan monon! Mi paŝis proksimume kvincent metrojn; jam mi opiniis, ke tio blua ne povis esti tiel malproksime, ke mi preteriris ĝin aŭ ke io nur ŝajnis al mi, kiam sur tia eta digo mi vidas trakgardistan dometon kaj tra stangobarilo de ĝardeneto leviĝas io blua. Tio estis du tufoj de la blua krizantemo.
	Sinjoro, ĉiu infano scias, kion tiuj trakgardistoj kulturas en siaj ĝardenetoj! Krom sabeliko kaj melonoj kutime ĝi estas sunfloro, kelkaj ruĝaj rozoj, malvoj, tropeolo kaj dise iu dalio; ĉi tiu ulo eĉ ne tion havis, sed nur terpomojn, fazeolojn, unu sambukon kaj jen en angulo du bluajn krizantemojn.
	"Homo," mi diras al li trans la barilon, "kie vi prenis ĉi tiujn bluajn florojn?"
	"La bluajn?" diris la gardisto. "Jes, ili restis ĉi tie post mortinto Čermák, kiu estis trakgardisto antaŭ mi. Sed iro sur la trako estas malpermesita, sinjoro. Tie estas tabuleto: Irado sur la trako estas malpermesita. Kion vi faras ĉi tie?"
	"Oĉjo," mi diras al li, "kaj mi petas vin, tra kie oni iras al vi?"
	"Laŭ la trako," postdiras la gardisto. "Sed ĉi tien neniu envenu. Kion vi volas ĉi tie? Foriĝu, danma stultulo, sed sur la trakon vi darfas eĉ ne per piedo!"
	"Do tra kie," mi diras, "mi foriĝu?"
	"Egale al mi," krias la gardisto, "sed surtrake ne, kaj sufiĉe."
	Mi sidiĝas do sur trakrando kaj diras: "Aŭskultu, oldulo, vendu al mi la bluajn florojn."
	"Mi ne vendos," murmuras la trakgardisto. "Kaj paku vin for. Ĉi tie oni ne darfas sidi!"
	"Kial ne," mi diras al li. "Sur neniu tabuleto estas skribite, ke ĉi tie oni ne darfas sidi. Iri ĉi tie oni ne darfas, kaj mi do ne iras."
	La gardisto embarasiĝis kaj limiĝis al tio, ke li insultis min trans la barilon. Sed versimile li estis solulo; post tempeto li ĉesis insulti kaj parolis al si mem. Post duonhoro li eliris por inspekti la trakon.
	"Nu, kio," li haltis ĉe mi, "ĉu vi foriros de ĉi tie aŭ ne?"
	"Mi ne povas," mi diras, "iri sur la trako estas malpermesite, kaj alia vojo ne kondukas de ĉi tie."
	La gardisto momenton pripensis. "Sciu do," li diris poste, "kiam mi malaperos post la vojeto tie, perdiĝu de ĉi tie laŭ la trako; mi ne vidos tion."
	Arde mi dankis al li, kaj kiam li malaperis post la vojeto, mi transrampis la barilon de lia ĝardeneto kaj per lia propra ŝpato mi elfosis ambaŭ bluajn krizantemojn. Mi ŝtelis ilin, sinjoro. Mi estas honesta ulo kaj en mia vivo mi ŝtelis nur sepfoje; kaj ĉiam tio estis floroj.
	Post horeto mi sidis en trajno kaj veturigis hejmen la ŝtelitajn bluajn krizantemojn. Kiam mi preterveturis la gardistdomon, staris tie la trakgardisto kun flageto kaj mienaĉis kiel diablo. Mi svingis al li per ĉapelo, sed mi opinias, ke li ne ekkonis min.
	Vidu do, sinjoro: ĉar tie estis tabuleto kun surskribo "Malpermesita vojo", neniu, nek ni, nek ĝendarmoj, nek infanoj havis ideon, ke iu povus tie iri serĉi la bluajn krizantemojn. Tian forton, sinjoro, havas la averta tabuleto. Eble, ke ĉe gardistdometoj floras bluaj primoloj aŭ arbo de scio aŭ ora filiko, sed neniu ilin iam malkovros, ĉar surtrake iradi estas severe malpermesite kaj fino. Nur la frenezeta Klára tien envenis, ĉar ŝi estis idioto kaj ne sciis legi.
	Tial mi donis al la korimboporta krizantemo nomon Klára. Kun ĝi mi filigranas jam dek kvin jarojn. Sed versimile mi ĝin trosentemigis per bona humo kaj malsekeco - tiu vulgarulo trakgardisto ĝin tute ne akvumis, ĝi havis tie argilon kiel stanon; mallonge, printempe ĝi ekĝermas, en somero atakas ĝin ergoto kaj en aŭgusto ĝi pereas. Konsideru, mi sola en la mondo havas la bluan krizantemon kaj ne povas kun ĝi antaŭ la publikon. Ja, Bretonio kaj Anastazia, ili estas nur liletaj; sed Klára, sinjoro, kiam foje Klára floros al mi, tiam parolos pri ĝi la tuta mondo."

AŬGURISTINO

	Ĉiu eksperto pri cirkonstancoj rekonos, ke ĉi tiu historieto povis okazi nek ĉe ni, nek en Francio, nek en Germanio, ĉar, en tiuj landoj, kiel konate, juĝistoj estas devigataj juĝi kaj puni pekulojn laŭ malviva litero kaj ne laŭ sia prudenta racio kaj konscienco. Ĉar en ĉi tiu historieto aperas juĝisto verdiktanta sen atento al paragrafoj, sed laŭ la sana homa racio, rezultas el tio, ke la sekvanta epizodo povis okazi nenie aliloke, nur en Anglio; kaj nome ĝi okazis en Londono, pli precize indikite en Kensingtono; sed atendu, ĝi estis en Bromptono aŭ Bayswater, mallonge ie tie. La juĝisto estis Master Justice Kelley, kaj tiu virino nomiĝis tute simple Myers. Mistress Edita Myers.
	Do sciu, ke ĉi tiu tute estiminda damo vekis atenton de la polica komisaro Mac Leary. "Mia kara," diris sinjoro Mac Leary iuvespere al sia edzino, "en mia menso daŭre restas tiu Mrs. Myers. Mi ŝatus scii, el kio tiu ino vivtenas sin. Konsideru, ke nun, en februaro ŝi sendas servistinon por asparago. Plue mi konstatis, ke ŝi akceptas ĉiutage dek du ĝis dudek vizitojn, de spicistino ĝis dukino. Mi scias, karulino, vi diros, ke versimile ŝi estas kartdivenistino. Bone, sed tio povas esti nur mantelo por io alia, ni diru por prostituado aŭ spionado. Rigardu, mi ŝatus vidi en tion."
	"Bone, Bob," diris la eminenta sinjorino Mac Leary, "lasu tion al mi."      
	Tiel do okazis, ke unu tagon poste sinjorino Mac Leary, kompreneble sen fianĉringo, sed des pli junece vestita kaj frizita kiel knabino havanta jam tempon ĉesigi stultaĵojn, kun timigita vizaĝeto sonorigis ĉe pordo de sinjorino Myers en Bayswater aŭ Marylebon. Ŝi devis iom atendi, antaŭ ol ŝin sinjorino Myers akceptis.      
	"Sidiĝu, kara infano," diris la maljuna damo, post kiam ŝi tre funde pririgardis la timidan vizitantinon. "Kion vi volus de mi?"
	"Mi," balbutis sinjorino Mac Leary, "mi. . mi ŝatus. . . mi havas morgaŭ la dudekan naskiĝtagon. Treege mi ŝatus scii mian estontecon."
	"Sed, fraŭlino...hm, kiel, mi petas?" diris sinjorino Myers, kaj ekprenis amaseton da kartoj, kiujn ŝi komencis energie miksi.
	"Jones," elspiris sinjorino Mac Leary.
	"Kara fraŭlino Jones," daŭrigis sinjorino Myers, "tio estas eraro; mi ne okupas min pri la kartdivenado, sole memkomprene iam kaj tiam, pro amikeco, kiel ĉiu maljuna virino. Deprenu kartojn per la maldekstra mano kaj faru kvin amasetojn. Tiel. Iam por amuziĝi mi kartdivenas, sed alie - Ha," ŝi diris, turnante la unuan amaseton. "Karoo. Tio signifas monon. Kaj kera fanto. Tio estas bela karto."
	"Aĥ," diris sinjorino Mac Leary. "Kaj kio plue?"
	"Karoa fanto," diris sinjorino Myers, malkovrante la duan amaseton. "Verda deko, tio estas vojaĝoj. Sed jen," ŝi ekvokis", mi vidas trefojn. Trefoj ĉiam estas malplezuro, sed kera damo estas je fino."
	"Kion ĝi signifas?" demandis sinjorino Mac Leary, okulegante kiel eble plej bone ŝi kapablis.
	"Denove karooj," meditis sinjorino Myers super la tria amaseto. "Kara infano, vin atendas multe da mono; sed ankoraŭ mi ne scias, ĉu faros pli longan vojaĝon vi aŭ iu al vi proksima."
	"Mi estas veturonta al Soulhampton al la onklino," diris sinjorino Mac Leary.
	"Tio estos pli granda vojaĝo," diris sinjorino Myers, turnante la kvaran amaseton. "Iu malhepos vin, iu nejuna sinjoro -"
	"Versimile la paĉjo," ekvokis sinjorino Mas Leary.
	"Jen do ni havas," diris sinjorino Myers solene super la kvina amaseto. "Kara fraŭlino Jones, ĉi tio estis la plej bela karto, kiun mi vidis iam. En unu jaro vi havos edziĝfeston; edziĝos al vi tre, tre riĉa juna viro, eble milionulo aŭ komercisto, ĉar li multe vojaĝas; sed antaŭ ol vi geedziĝos, vi devos venki grandajn obstaklojn, iu nejuna sinjoro kontraŭstaros vin, sed vi devas persisti. Kiam vi edziniĝos, vi transloĝiĝos malproksimen de ĉi tie, plej probable eĉ transmaren. Mi ricevos unu gineon por kristanaj misioj inter povraj negroj."
	"Mi estas al vi tiom dankema," diris sinjorino Mac Leary elprenante el mansaketo gineon kaj unu ŝilingon, "tiom ege  dankema! Mi petas vin, sinjorino Myers, kiom ĝi kostus sen la malplezuroj?"
	"La kartoj ne estas korupteblaj," diris la maljuna damo digne. "Kio estas via paĉjo?"
	 "Ĉe polico," mensogis senkulpe mienanta la juna sinjorino. "Sciu, en sekreta fako."
	"Ha," diris la maljuna sinjorino, kaj eltiris el la amaseto tri kartojn. "Tio estas tre malbela, tre malbela. Diru al li, kara infano, ke lin minacas granda danĝero. Li devus veni al mi, por sciiĝi pli multe. Al mi venadas multaj el Scotland Yard, por ke mi aŭguru al ili el la kartoj; kaj ili diras al mi ĉion, kio ŝarĝas ilian koron. Venigu lin do al mi. Vi diras, ke li estas en politika fako? Mr. Jones? Komuniku al li, ke mi atendos lin. Adiaŭ, kara fraŭlino Jones. Plua!"

	ooo
	
	"Tio ne plaĉas al mi," diris sinjoro Mac Leary, gratante enpense la nukon, "tio ne plaĉas al mi, Katarinja. Tiu ino tro interesiĝis pri via mortinta paĉjo. Krome ŝia nomo ne estas Myers, sed Meierhofer kaj ŝi estas el Lubeko. Damna germanino," murmuris sinjoro Mac Leary, "kiel nur ni superruzos ŝin? Mi vetas kvin kontraŭ unu, ke ŝi logas el homoj aferojn, kiuj neniom rilatas ŝin. Sciu do, mi raportos tion supre."
	Sinjoro Mac Leary vere diris tion supre; mire, supre oni ne subtaksis la aferon, kaj tiel okazis, ke la respektinda sinjorino Myers estis invitita al sinjoro juĝisto Kelley.
	"Do, sinjorino Myers," diris al ŝi sinjoro juĝisto, "kio ja, miadio, estas kun via kartaŭgurado?"
	"Aj, aj, sinjoro," diris la maljuna damo, "oni devas ja per io vivteni sin. En mia aĝo mi ne iros danci en varieteo."
	"Hm," diris sinjoro Kelley. "Sed jen akuzo je vi, ke vi mise kartaŭguras. Kara sinjorino Myers, tio estas, kvazaŭ vi vendadus anstataŭ ĉokolado argiltabuletojn. Por unu gineo oni rajtas havi ĝustan aŭguraĵon. Mi petas vin, kiel vi povas aŭguri, ne sciante tion?"
	"Iuj homoj ne plendas," defendis sin la maljuna damo. "Rigardu, mi profetas al ili aferojn, kiuj plaĉas al ili. Tiu ĝojo, sinjoro, valoras kelkajn ŝilingojn. Kaj iam oni vere bontrafas. ,Sinjorino Myers,' diris al mi antaŭ nelonge iu sinjorino, ,ankoraŭ neniu tiel bone kartdivenis kaj konsilis al mi kiel vi.' Ŝi loĝas en St. John's Wood kaj divorcas."
	"Atendu," interrompis ŝin sinjoro juĝisto. "Jen ni havas unu atestantinon kontraŭ vi. Sinjorino Mac Leary, diru al ni, kiel ĝi estis."
	"Sinjorino Myers kartaŭguris al mi," ekparolis vigle sinjorino Mac Leary, "ke dum unu jaro mi havos edziĝfeston; ke prenos min edzine tre riĉa juna viro kaj ke kun li mi transloĝiĝos transmaren-"
	"Kial ĝuste trans maron?" demandis sinjoro juĝisto. 
	"Ĉar en la dua amaseto estis verda deko; laŭdire ĝi signifas vojaĝon," diris sinjorino Myers.
	"Absurdaĵo," murmuris sinjoro juĝisto. "Verda deko signifas esperon. Vojaĝoj estas verda fanto; se estas kun ĝi karoa sepo, ĝi signifas grandajn vojaĝojn, promesantajn profiton. Sinjorino Myers, min vi ne trompos. Vi aŭguris do al la atestantino, ke ŝi edziniĝos dum unu jaro al riĉa junulo; sed sinjorino Mac Leary estas jam tri jarojn edziniĝinta al eminenta polica komisaro Mac Leary. Sinjorino Myers, kiel vi klarigos ĉi tiun absurdaĵon?"
	"Pa, miadieto," diris la maljuna damo kviete, "tio okazas. Ĉi tiu homineto venis al mi facilanime paradvestita, sed ŝi havis la maldekstran ganton ŝiretitan; ŝi ne havas do superfluan monon, sed volas pavi. Ŝi diris ke ŝi havas dudek jarojn, sed dume ŝi estas dudek kvin jara -"
	"Dudek kvar," hastdiris sinjorino Mac Leary.
	"Egale; do ŝi ŝatus edziniĝi - nome ŝi prezentis sin kiel fraŭlino. Tial mi aŭguris laŭ karto edziniĝon kaj riĉan fianĉon; tion mi opiniis plej konforma."
	"Kaj la malplezuroj, la nejuna sinjoro kaj la transmara vojaĝo?" demandis sinjorino Mac Leary.
	"Por ke da tio estu pli multe," diris simple sinjorino Myers. "Por unu gineo oni devas babili grandan kvanton."
	"Do tio sufiĉas," diris sinjoro juĝisto. "Sinjorino Myers, nenio helpas, tiel kartaŭguri estas trompo. Kartojn oni devas kompreni. Estas ja diversaj teorioj, sed neniam, memoru tion, neniam signifas la verda deko vojaĝon. Vi pagos punpage kvindek pundojn, kiel tiuj, kiuj falsas nutraĵojn aŭ vendas senvalorajn varojn. Vi estas en suspekto, sinjorino Myers, ke krome vi okupas vin per spionado; sed mi opinias, ke tion vi ne konfesos."
	"Kiel Dio estas super mi," ekvokis sinjorino Myers, sed sinjoro Kelley ŝin interrompis: "Nu, nu, ni lasu tion; sed ĉar vi estas fremdulino sen regula profesio, politikaj oficoj uzos sian rajton kaj ellandigos vin. Adiaŭ, sinjorino Myers, mi dankas vin, sinjorino Mac Leary. Sed mi diras al vi, tiel false kartaŭguri estas cinika kaj senkonscia agado. Memoru tion, sinjorino Myers."
	"Kion mi faru," ekĝemis la maljuna damo. "Ĝuste, kiam la metio komencis prosperi-"
	Proksimume post unu jaro renkontis juĝisto Kelley komisaron Mac Leary. "Bela vetero," diris sinjoro juĝisto afable.
	"Parenteze, kion faras sinjorino Mac Leary?"
	Sinjoro Mac Leary ekmienis tre acide. "Nome. . . sciu, sinjoro Kelley," li diris kun ioma embaraso, "ŝi, sinjorino Mac Leary. . . nome ni divorcis."
	"Ha," ekmiris sinjoro juĝisto, "tia bela juna sinjorino!"
	"Jen ĝuste tio," murmuris sinjoro Mac Leary, "sed subite enamiĝis al ŝi iu juna nenifarulo, iu milionulo aŭ komercisto el Melburno. . . mi kontraŭis, sed. . ." Sinjoro Mac Leary senespere mansvingis. "Antaŭ semajno ili kune forveturis en Aŭstralion."
	
	KLARVIDULO
	
	"Sciu, siujoro prokuroro," predikis sinjoro Janowitz, "min neniu facile trompas, vane ja mi ne estas judo, ĉu? Sed kion faras tiu ulo, tio estas simple super mia intelekto. Tio ne estas nur ia grafologio, ĝi estas mi ne scias kio. Jen imagu: Vi donas al li ies manuskripton en nefermita koverto; la skribon li eĉ ne rigardas, nur enigas fingrojn en la koverton kaj per ili palpas la skribon; dume li tiel kurbigas la buŝon, kvazaŭ io dolorus lin. Kaj post momento li komencas rakonti pri karaktero de la skribinto, sed tiel - nu, vi mirokulus. Harprecize li trafas tiun homon. Mi donis al li en koverto iun leteron de maljuna Weinberger; ĉion li ekkonis, ankaŭ tion, ke li havas diabeton kaj estas bankrotonta. Kion vi diras pri tio?"
	"Nenion," diris lakone sinjoro prokororo. "Eble li konas la maljunan Weinberger."
	"Sed la skribon li eĉ ne vidis," ekscitiĝis sinjoro Janowitz. "Li diras, ke ĉiu skribo havas sian fluidumon, kaj ĝi laŭdire estas tute precize palpebla. Li diras, ĝi estas nura fizika fenomeno, kia ekzemple radio. Sinjoro prokuroro, ĝi estas neniu trompo; li, tiu princo Karadagh neniom postulas por tio, ĝi estas ege maljuna familio el Bako, diris al mi iu ruso. Sed kion rakonti al vi, venu tion rigardi, hodiaŭ vespere li estos ĉe ni. Vi devas ja veni."
	"Aŭskultu, sinjoro Janowitz," diris sinjoro prokuroro, "ĉio ĉi estas bela, sed al fremduloj mi kredas nur je kvindek procentoj, ĉefe se mi ne scias, per kio ili vivtenas sin; al rusoj mi kredas eĉ malpli kaj malplej al tiaj fakiroj; sed se krome laŭdire li estas ankoraŭ princo, tiam mi kredas al li absolute neniom. Kie, vi diras, ke li tion ellernis? Ha, en Persio. Lasu min en trankvilo, sinjoro Janowitz; la tuta Oriento estas mistifiko."
	"Sed, sinjoro prokuroro," defendis sin sinjoro Janowitz, "tiu junulo ja eksplikas tion tute science; neniuj magiaĵoj, neniuj misteraj fortoj, sed, mi diras al vi, ekzakte scienca metodo."
	"Des pli granda mistifiko," diris sinjoro prokuroro mentore. "Sinjoro Janowitz, mi miras pri vi; dum la tuta vivo vi ne havis bezonon de ekzakte sciencaj metodoj, kaj nun vi skermas per ili. Rigardu, se ĝi havus kernon, ĝi devus esti jam delonge konata ĉu?"
	"Nu," opiniis sinjoro Janowitz iom dubigita, "sed se mi propraokule vidis, kiel li divenis la tutan maljunan Weinberger! Tio ja estis genia. Sciu, sinjoro prokuroro, venu rigardi; se ĝi estas trompo, do tion vi ekkonos, je tio vi estas specialisto; sinjoro prokuroro, vin ja neniu povas mistifiki."
	"Apenaŭ, mi opinias," diris sinjoro prokuroro modeste. "Mi venos do, sinjoro Janowitz, sed nur por rigardi la fingrojn de tiu via fenomeno. Kia honto, ke ĉe ni estas homoj tiel trokredemaj. Sed vi ne darfas diri al li, kiu mi estas; atendu, mi igos lin legi iun manuskripton en koverto, ĝi estos io ekstra. Vetu, sinjoro, ke mi pruvos al li la mistifikon."
	
	ooo
	
	Vi devas scii, ke sinjoro prokuroro (aŭ, pli precize dirite, sinjoro ĉefprokuroro d-ro Klapka) estis prezentonta en tuj venonta asizo akuzon en proceso Hugo Müller, krimo de insida murdo. Sinjoro Hugo Müller, estante fabrik-posedanto kaj milionulo, estis akuzita, ke asekuris je granda sumo sian pli junan fraton Oto kaj poste lin dronigis en fiŝlago de Doksy; krome li estis suspektata, ke antaŭ jaroj li forigis sian amatinon, sed tio memkomprene ne estis pruvebla. Mallonge, ĝi estis unu el la grandaj procesoj, kiun sinjoro prokuroro strebis fari grava; kaj li laboris super aktoj kun plena diligento kaj intenseco, kiuj faris lin la plej terura publika akuzanto. La afero ne estis klara; sinjoro prokuroro donus kion ajn por unu senpera pruvo, sed kiel la aferoj statis, li devis pli multe fidi sian lertparolan buŝon, por ricevi de la asizo pendmaŝon por sinjoro Müller; ĉar sciu, ke por la publika akuzanto ĝi estas afero de honoro.
	Sinjoro Janowitz estis tiuvespere iomete ekscitita. "Jen princo Karadagh," li prezentis obtuze, "sinjoro doktoro Klapka; do ni povas komenci, ĉu?"
	Sinjoro prokuroro ekrigardis esplore tiun ekzotan beston; li estis juna kaj svelta homo kun okulvitroj, kun vizaĝo de tibeta monaĥo kaj delikataj ŝtelistaj manoj. "Rangstrebulo," decidis sinjoro prokuroro kurte.
	"Sinjoro Karadagh," babiletis sinjoro Janowitz, "jen ĉe la tableto. Mineralakvo jam estas tie. Mi petas, eklumigu la tablolampeton; lustron ni estingos, por ke ĝi ne ĝenu vin. Do. Mi petas, sinjoroj, ke estu silento. Sinjoro - hm jen sinjoro Klapka alportis iun manuskripton; se sinjoro Karadagh volus esti tiel afabla -"
	Sinjoro prokuroro iom ektusis kaj sidiĝis tiel, por vidi kiel eble plej bone la klavirdulon. "Jen la manuskripto," li diris kaj eligis el la interna poŝo nefermitan koverton.
	"Mi petas."
	"Dankon," diris la klavirdulo senenergie, prenis la koverton kaj kun fermitaj okuloj ĝin turnis inter fingroj. Subite li ektremis kaj kapneis. "Stranga," li murmuris kaj glutis iom da akvo. Poste li enŝovis siajn maldikajn fingrojn en la koverton kaj konsterniĝis.
	En la ĉambro estis tia silento, ke estis aŭdebla stertoro de sinjoro Janowitz; sinjoro Janowitz ja havis kropon.
	Mallarĝaj lipoj de princo Karadagh tremis kaj kurbiĝis, kvazaŭ li premus en fingroj inkandeskan feron; kaj sur lia frunto aperis ŝvito. "Mi ne povas tion elteni," li eksiblis dampe, eltiris fingrojn el la koverto, viŝis ilin per poŝtuko kaj ŝovis ilin dum tempeto sur tablo-drapo kvazaŭ kiam oni akrigas tranĉilon; poste denove li ekscitite trinketis akvon kaj singarde prenis la koverton per fingroj.
	"Homo, kiu ĝin skribis," li komencis seke, "homo kiu ĝin skribis. . . Ĉi tie estis granda forto, sed tia - (evidente li serĉis vorton) forto, kiu embuskas. Tiu embuskado estas terura," li ekkriis kaj faligis la koverton sur la tablon.
	"Tiun homon mi ne volus havi mia malamiko!"
	"Kial?" ne detenis sin sinjoro prokuroro. "Ĉu li iel kulpiĝis?"
	"Ne demandu min," diris la klavirdulo. "Ĉiu demando instrukcias. Mi nur scias, ke li povus ĉiel kulpiĝi per grandaj kaj teruraj agoj. Estas ĉi tie miriga volo. . . havi sukceson. . . monon. . . Tiu homo ne haltus antaŭ vivo de proksimulo. Ne, li ne estas ordinara krimulo; ankaŭ tigro ne estas krimulo; tigro estas ega mastro. Tiu homo kapablus neniun fiaĵon, sed li opinias regi super la vivo de homoj. Kiam li ĉasas, li vidas en homoj nur ĉasaĵon. Poste li ĝin mortigas."
	"Ekster bono kaj malbono," ekmurmuris sinjoro prokuroro kun evidenta konsento.
	"Nuraj vortoj," diris princo Karadagh. "Neniu estas ekster bono kaj malbono. Tiu homo havas siajn precizajn moralajn konceptojn; al neniu li ion ŝuldas, ne ŝtelas, ne mensogas; se li mortigas, estas, kvazaŭ li ŝakmatus sur ŝaktabulo. Ĝi estas lia ludo, sed li ludas ĝin korekte." La klarvidulo intense sulkigis la frunton. "Mi ne sclas, kio ĝi estas. Mi vidas grandan fiŝlagon kaj sur ĝi motorboaton."
	"Kaj kio plue?" ekvortigis la prokuroro, apenaŭ spirante.
	"Nenio plu videblas; ĝi estas tute nebula. Ĝi estas tiel strange nebula kompare al la kruela kaj brutala volo akiri sian predon. Sed en ĝi estas neniu pasio, nur racio. Absoluta racia rezonado en ĉiu detalo. Same, kiam oni solvas iun taskon aŭ teknikan problemon. Ne, tiu homo neniam ion riproĉas al si. Li estas tiom aplomba, tiom sekura antaŭ si mem; li ne devas timi sian konsciencon. Li impresas min kiel homo, kiu rigardas ĉion parvenue; li estas ekstreme aroganta kaj memama; li ĝojas, ke la homoj lin timas." La klarvidulo trinketis akvon. "Sed ankaŭ li estas komedianto. Kerne profitulo ludanta ian pozon. Ŝate li konsternus la mondon per siaj agoj - Sufiĉe. Mi estas laca. Mi ne ŝatas lin."
		
	ooo '
	
	"Aŭdu, Janowitz," rakontis sinjoro prokuroro ekscitite, "ĝi estas vere miriga, tiu via klarvidulo. Tio, kion li diris, estas perfekta portreto. Forta kaj brutala homo vidanta en homoj nur predon; perfekta ludanto de sia ludo; cerbo, kie nete racie preparas sian agon kaj neniam ion al si riproĉas; ĝentlemano kaj ĉe tio koniedianto. Sinjoro Janowitz, tiu Karadagh trafis lin centprocente!"
	"Do, vidu," diris sinjoro Janowitz flatite. "Ĉu mi ne diris tion al vi? Ĝi estis letero de Schliefen el Liberec, ĉu?"
	"Ne, ne," ekvokis sinjoro prokuroro. "Sinjoro Janowitz, ĝi estis letero de iu murdinto."
	"Jen, jen," ekmiris sinjoro Janowitz, "kaj mi opiniis, ke li estas teksindustriisto Schliefen; sciu, ege granda kanajlo estas tiu Schliefen."
	"Ne. Ĝi estis letero de Hugo Müller, de tiu fratmurdinto. Ĉu vi rimarkis, ke tiu klarvidulo parolis pri boato sur lageto? De sur tiu boato ĵetis Müller sian fraton en la akvon."
	"Aj, aj," miregis sinjoro Janowitz. "Do, vidu! Sed kia mirakla talento li estas, sinjoro prokuroro!"
	"Nekontesteble," deklaris sinjoro prokuroro. "Kiel nur li trafis karakteron du tiu Müller kaj motivojn de lia ago, ĝi estas simple, sinjoro Janowitz, ĝi estas fenomena. Eĉ mi mem ne trafus tiun Müller tiel perfekte. Kaj tiu klarvidulo ekkonas tion palpe, el kelkaj linioj de Müller-skribo -  sinjoro Janowitz, io en ĝi estas; devas esti en la homa skribo iu speciala fluidumo aŭ io."
	"Kion mi diris al vi?" triumfis sinjoro Janowitz. "Se vi estus tiel afabla, sinjoro prokuroro, ankoraŭ mi vidis skribon de neniu murdinto."
	"Kun ĝojo," diris sinjoro prokuroro kaj elpoŝigis la koverton. "Cetere ĝi estas interesa letero," li aldonis, eligante la paperon el la koverto kaj subite ŝanĝis koloron en la vizaĝo. "Nome. . . sinjoro Janowitz," li elbuŝigis iel necerte, "tiu letero apartenas al juĝ-aktoj; tio estas. . . mi ne darfas montri ĝin al vi. Mi petas pardonon."
	Post tempeto kuris sinjoro prokuroro hejmen, eĉ ne perceptante, ke pluvas. Mi azeno, li diris al si amare, mi idioto, kiel nur tio povis okazi al mi? Mi idioto! Ke mi en la hasto ekprenis en aktoj anstataŭ leteroj de Müller mian propran manuskripton, miajn notojn al la akuzo kaj enkovertigis! Mi stultulo! Ĝi estis do mia skribo! Mi dankas bele! Atendu, ci ĉarlatano, cin mi gvatsekvos!
	Sed cetere, trankviligadis sin sinjoro prokuroro, plejparte ja ne estis tiel malbona, kion li diris. Granda forto, miriga volo, mi petas; mi kapablas neniun fiaĵon, mi havas miajn ekzaktajn moral-konceptojn - - Ĝi estas verdire tute flata. Ke neniam ion mi riproĉas al mi? Danke Dion nenio riproĉinda: mi faras nur mian devon. Kaj la racia rezonado, ankaŭ tio estas vero. Sed komedianto - li eraris. Tamen ĝi estas nur blufo.
	Subite li haltis. Memkomprene, li diris al si, ja tio, kion la klarvidulo diris, taŭgas por ĉiu alia! Tio estas nuraj ĝeralaĵoj. Ĉiu homo estas iom komedianto kaj profitulo. Jen tuta truko: paroli tiel, ke ĉiu ekkonu sin en tio. Tiel ĝi estas, decidis sinjoro prokuroro kaj malferminte pluvombrelon, iris hejmen per regula energia paŝo.

	ooo

	"Jesuo Kristo," veis tribunala prezidanto, senvestigante talaron, "estas jam la sepa; kiel denove ĝi treniĝis! Kiam la sinjoro prokuroro parolis du horojn - sed, sinjoro kolego, li gajnis tion: per tiaj malfortaj indikaĵoj atingi pendmaŝon, tion oni nomas sukceso! Nu ĉe asiza tribunalo oni neniam scias. Sed lerte li parolis," diris la prezidanto, lavante al si la manojn. "Ĉefe, kiam li prezentis la karakterizaĵon de tiu Müller, tio estis tuta portreto; sciu, la monstra, kruela karaktero de la murdinto - oni preskaŭ ŝokiĝis. Ĉu vi memoras, sinjoro kolego, kiel li diris: Li ne estas ordinara krimulo; li kapablas neniun fiaĵon, ne mensogas, ne ŝtelas; sed murdante homon, li faras tion tiel trankvile, kvazaŭ donante ŝakmaton sur ŝaktabulo. Li ne murdas pro pasio, sed pro flegma racia rezonado, kvazaŭ li solvas taskon aŭ teknikan problemon. Ege bone dirite, sinjoro kolego. Kaj plue: Kiam li ĉasas li vidas en proksimuloj nur ĉasaĵon. Sciu, kun la tigro, eble ĝi estis iom teatra, sed al la asizanoj ĝi tre plaĉis."
	"Aŭ tio," diris sinjoro asesoro, kiel li diris: Ĉi tiu murdinto certe nenion riproĉas al si; li estas tiom aplomba, tiom sekura antaŭ si mem - li ne bezonas timi sian konsciencon."
	"Aŭ denove la psikologia apercepto," daŭrigis la prezidanto de la tribunalo viŝante siajn manojn per mantuko, "ke li estas komedianto kaj pozanto, kiu volus konsterni la mondon per siaj agoj - -
	"Nu jes Klapka," diris sinjoro asesoro apreze. "Li estas danĝera rivalo."
	"Hugo Müller kulpa per dek du voĉoj," miris sinjoro prezidanto, "kiu estus dirinta tion! Do tamen nur Klapka implikis lin en tion. Por li ĝi estas kiel ŝakludo aŭ ĉaso. En ĉiun proceson li tiel enmordiĝas - Sinjoro kolego, mi ne volus havi lin mia malamiko."
	"Lin ĝojigas," diris la sinjoro asesoro, "kiam la homoj lin timas."
	"Iom memplaĉa, tia li estas," diris enpense la respektinda prezidanto. "Sed li havas mirigan volon. . . ĉefe al sukceso. Granda forto, sinjoro kolego, sed -" Sinjoro prezidanto ne ekhavis konvenan vorton. "Nu, ni iru vespermanĝi."

	MISTERO DE SKRIBO
	
	"Rubner," diris ĉefredaktoro, "iru rigardi tiun grafologon Jensen, hodiaŭ vespere li havas prezentadon por reprezentantoj de la preso; onidire li estas io epokfaranta, tiu Jensen. Poste verku pri tio dek kvin liniojn."
	"Bone," murmuris Rubner kun konvena deĵora malkomplezo.
	"Sed atentu, ke ĝi ne estu ia truko," arde rekomendis la ĉefredaktoro. "Bone tion kontrolu, laŭeble persone. Ĝuste tial mi sendas vin tien, spertan homon -"

ooo
	
	"- jen estas, sinjoroj, la ĉefaj principoj de scienca, pli precize dirite, de psikometria grafologio," finis tiuvespere grafologo Jensen sian teorian eksplikon antaŭ la presreprezentantoj. "Kiel videble, la tuta sistemo baziĝas sur nete eksperimentaj leĝoj; sed kompreneble la praktika apliko de ĉi tiuj ekzaktaj metodoj estas tiel senfine komplika, ke mi ne povas ĝin pli detale demonstri dum unusola prelego. Mi limigos min je tio, ke mi prezentos al vi praktike analizon de du aŭ tri manuskriptoj, sen teorie klarigi al vi la tutan procedon de mia laboro; por tio bedaŭrinde hodiaŭ ni ne havas tempon. Mi petas iun el sinjoroj pri iu ajn manuskripto."
	Rubner atendinte tion, tuj donis al granda Jensen plenskribitan paperfolion. Jensen surmetis siajn magiajn okulvitrojn kaj ekrigardis la skribon.
	"Ha, virina mano," li ekgrimacis. "La vira skribo estas kutinie pli karakteriza kaj interesa, sed fine - -" Murmurante ion li okulvitris atente la paperfolion. "Hm, hm," Ii diris inter paŭzetoj kaj kapskuis; estis profunda silento.
	"Ĉu eble ĝi estas. . de iu persono al vi proksima?" subite demandis la grafologo.
	"Ho, ne," rapidis protesti Rubner.
	"Des pli bone " diris la granda Jensen. "Aŭskultu, tiu virino mensogas! Jen la unua impreso el la skribo: mensogo, mensogo pro kutimo, mensogo kiel vivmanifesto. Cetere tiu persono estas ege malaltnivela; klera homo ne havus kun ŝi multon por priparoli - - ŝi estas ege voluptema; la skribo havas ĝuste tiajn karnecajn formojn. Kaj terure malordema; kiel ĝi aspektas en ŝia ĉirkaŭaĵo - hu! Jen la primaraj trajtoj, pri kiuj mi antaŭe diris al vi; la unua, kion vi ekkonas ĉe homo, estas liaj kutimoj, nome ecoj, kiuj mem, senpere mekanike eksteriĝas. La propra psikologia analizo komenciĝas nur ĉe ecoj, kiujn la koncerna persono neas aŭ subpremas, ĉar alie ŝi enriskigus sin en ĉirkaŭaĵo. Do ekzemple, li diris, metante fingron sur pinton de la nazo,"ĉi tiu persono versimile neniam konfesus, kion ŝi pensas. Ŝi estas supraĵeca, sed supraĵeca en du sencoj; supraĵe ŝi manifestiĝas, havas multajn senidealajn interesojn; sed per ĉio ĉi nur ŝi kaŝas, kion vere ŝi pensas; kaj la kaŝita egoo estas denove nur tiel terure banala; mi dirus, malvirto regata de psika pigreco. Ekzemple, rigardu: la skribo estas eĉ malagrable voluptema - ankaŭ tio estas signo de malŝparemo - kaj samternpe tiel vulgare prudenta; tiu persono tro ŝatas sian komforton, ol elserĉadi ian sensaventuron; memkomprene, kiam troviĝas al ŝi okazo - Sed tio ne estas nia afero. Neordinare komfortema kaj dume multvorta; kiam ŝi ion faras, parolas pri tio duontagon, ĝis tediĝo - - Ŝi tro okupiĝas pri si mem; oni vidas, ke ŝi amas neniun; nur pro sia komforto peze ŝi alkroĉiĝas al iu kaj volas kredigi lin, ke ŝi amas lin kaj pri li dioscias kiel zorgas. Ŝi estas unu el tiuj virinoj, antaŭ kiu ĉiu viro estas malfortulo; simple li fariĝas malfortulo pro enuo, pro la senfina babilaĉado, pro la tuta humiliga materiismo. Rimarku, kiel estas skribita komenco de vortoj kaj norne de frazoj: iel tiel larĝgeste kaj mole. Tiu persono volas ordoni kaj efektive ordonas; sed en tio ne enestas energio, sed ia pretekstata graveco kaj multe da paroloj; eventuale la plej fia tiranismo, nome tiranismo per larmoj. Estas strange: post ĉiu larĝgesto estas videbla ia tia okulfrapa, ĝuste etanima sinko, tiun personon io bremsas, ion ŝi senĉese timas - - plej eble, ke ne ekstereniĝu io, kio endanĝerigus ŝian materian komforton; devas esti ĉi tie io ege ĝena kaj zorgeme kaŝata, hm, mi ne scias; eble io en la pasinteco. Nur post ĉi tiu reago ŝi denove rekolektas sian forton aŭ pli vere vivrutinon, por konvencie finskribi vorton - - memkomprene kun tiu memkontenta kaj flirtanta kurblinio ĉe la fino; jam denove kreskas en ŝi aplombo. Jen vi havas en la analizo la unuan impreson pri mensogemo. Samtempe je tio vi vidas, sinjoroj, kiel detala analizo fine devas konfirmi la unuan, ĝeneralan, iom intuician impreson; tiun finan konformecon mi nomas metoda verifo. - - Mi diris malalta nivelo; sed la nivelo ne estas donita pro primitiveco, sed malakordo; la skribo afektas, igas sin pli bela, ol ĝi estas, sed faras tion en bagateloj. Tiu persono en malgravaĵoj atentas ian korektecon: zorgeme ŝi faras siajn punktojn super "i", sed en grandaj aferoj ŝi estas neglektema, sen disciplino, sen moralo, simple malordulino. Pleje embarasaj estas la komoj; la skribo havas normalan kliniĝon al dekstra, sed la komoj havas direkton inversan. Ĝi kaŭzas ian grandan impreson, kiel bato per ponardo dorsen. En ĝi estas io malica kaj insida. Metafore mi dirus, ke tiu persono kapablus trapiki homon de malantaŭe; sed ŝi tion ne faros pro sia komfortemo - - kaj pro manko de fantazio. - - Mi opinias, ke tio sufiĉas al ni. Ĉu havas iu alian, pli interesan manuskripton?"

	ooo
	
	Tiuvespere venis Rubner hejmen kiel nubo.
	"Fine, ke vi venas," diris sinjorino Rubner. "Ĉu vi vespermanĝis ie?"
	Rubner morne ekrigardis ŝin. "Ĉu jam denove vi komencas?" li ekmurmuris minace.
	Sinjorino Rubner levis mirigite la brovojn. "Mi petas vin, kion denove mi komencas? Mi nur demandas, ĉu vi volas vespermanĝon."
	"Nu, vidu," diris, Rubner kun abomeno. "Pri nenio alia memkomprene vi scias paroli nur pri tiu manĝopeco. Jen viaj senidealaj interesoj. Kiel ĝi estas humiliga, la eterna babilaĉado, la materiismo kaj enuo -" Rubner ekĝemis kaj senespere mansvingis. "Mi scias, tiel oni faras el viroj malfortulojn."
	Sinjorino Rubner metis la kudraĵon sinen kaj atente lin rigardis. "Franĉjo," ŝi diris zorgeme, "ĉu eble okazis al vi io malagrabla?"
	"Ha," subitis Rubner sarkasme. "Jam denove vi zorgas pri mi, ĉu? Ne opiniu, mi petas, ke vi kredigos tion al mi! Jes ja, foje oni trapenetras la tutan mensogemon: foje oni konsciiĝas, kiel iu peze alkroĉiĝis al oni nur pro sia komforto. . . kaj pro nura voluptemo. Fi," ekkriegis Rubner, "oni vere ŝokiĝas."
	 Sinjorino Rubner kapskuis kaj volis ion diri; sed prefere ŝi lippremis kaj komencis rapide kudri; estis silente.
	"Kia misordo ĉi tie," eksiblis Rubner post momento kaj peze ĉirkaŭrigardis. "Malordo kaj fizorgo - Memkromprene, en bagateloj oni atentas la ordon kaj korekton; sed en pli gravaj aferoj - Por kio ĉi tie la ĉifonoj?"
	"Mi riparas viajn ĉemizojn," pene ekvortigis sinjorino Rubner kun la kunpremita gorĝo.
	"Ĉemizojn vi riparas," mokis Rubner; "jen, vi riparas do la ĉemizojn. Memkomprene, tion devas scii la tuta mondo, ĉu? Duontagon oni devas paroli nur pri tio, ke iu riparas la ĉemizojn! Kiom da paroloj kaj graveco! Kaj vi opinias, ke tial vi povas ordoni? Ho, ne, nun ĝi ĉesos!"
	"Franĉjo," elspiris sinjorino Rubner kun mirego, "faris mi ion al vi?"
	"Ĉu mi scias?" bruskis Rubner. "Mi ne scias, kion vi faris; mi ne scias, pri kio vi pensas kaj kion vi kaŝintencas; mi scias pri vi nenion, nepre nenion, ĉar vi damne kaŝas, kio enestas en vi! Ja mi eĉ ne scias vian pasintaĵon!"
	"Permesu!" ekbolis sinjorino Rubner, "tio superas jam ĉian tolereblon! Se vi ankoraŭ ion diros -" Per sia tuta forto ŝi ekregis sin. "Edzo," ŝi diris kun hororo, "kio okazis kun vi?"
	"Ha," deklaris venke Rubner, "jen ni havas ĝin! Kion vi tiel ektimis? Ĉu eble tial, ke ne evidentiĝu io, kio endanĝerigus vian bonfarteton, he? Tion oni scias; eĉ en la plena komforto iam troviĝas okazo por iu aventuro, ĉu?"
	Sinjorino Rubner sidis kiel ŝtoniĝinta. "Edzo," ŝi peze ekparolis, glutante larmojn, "se vi havas ion kontraŭ mi. . . do, prodio, diru tion rekte!"
	"Nenion," predikis Rubner kun ega ironio, "tute ne, nepre nenion mi havas kontraŭ vi! Ja ne gravas, se oni havas edzinon sen disciplino; sen moralo, mensogeman, vulgaran, pigran, malŝpareman kaj ege volupteman! Kaj aldone de tiel malalta nivelo -"
	Sinjorino Rubner ekploregis kaj stariĝis terenlasante sian kudraĵon.
	"Ĉesu kun tio," alkriis ŝin la edzo malŝate, "tio estas la plej fia tiranado, la tiranado per larmoj!"
	Sed tion jam sinjorino Rubner ne aŭdis, ĉar sufokiĝante de spasma ploro ŝi ĵetiĝis en sian dormoĉambron.
	Rubner tragike ekridaĉis kaj puŝis ankoraŭ la kapon inter pordon. "Ponardi onin dorsen," li ekkriis, "tion vi ankoraŭ scius; sed eĉ por tio vi estas tro oportuna!"
	
	Vespere post tio Rubner malaperis en sia kutima gastejo.
	"Ĝuste mi legas en via ĵurnalo," bonvenigis lin sinjoro Plečka, okulvitrante, "kiel oni laŭdegas tiun grafologon Jensen. Ĉu ĝi estas atentinda, sinjoro redaktoro?"
	"Estas, kaj multe," diris sinjoro Rubner. "Sinjoro Jančík, eventuale donu al mi kotleton, sed ĝi ne estu malmola. Aŭdu, li estas fenomeno, tiu Jensen; mi vidis lin hieraŭ. Ja la skribon li analizas absolute science."
	"Do ĝi estas trompo," opiniis sinjoro Plečka. "Sinjoro, mi kredas ĉion, nur ne al scienco. Ekzemple vitaminoj; dum estis neniuj vitaminoj, do almenaŭ oni sciis, kion oni manĝas; kaj nun vi tion ne scias, nun vi havas en tiu kotleto nekonatajn vivfaktorojn. Fi," diris sinjoro Plečka tedite.
	"Ĝi estas io tute alia," deklaris.Rubner. "Mi devus, sinjoro Plečka, longe rakonti al vi, kio estas psikometrio aŭtomatismo, primaraj kaj sekundaraj signoj kaj tiaj aferoj. Sed mi diras al vi, ke tiu homo legas el skribo kiel el libro. Kaj nepre li tiun homon trafas, ke vi vidas lin ĝuste antaŭ vi; li diras al vi, kia li estas, kian pasintaĵon li havas, pri kio li pensas, kion li kaŝas, nu, ĉion! Mi ĉeestis, sinjoro!"
	"Pa," murmuris sinjoro Plečka skeptike.
	"Do mi rakontos al vi iun kazon," komencis sinjoro Rubner. "Iu sinjoro - mi ne nomos lin al vi, sed tre konata homo - donis al tiu Jensen manuskriptan folion de sia edzino. Kaj tiu Jensen nur ekrigardis la skribon kaj tuj komencas: "Tiu ino estas entute mensogema, malordema ege voluptema kaj supraĵeca, malŝparema, parolaĉema, ordonas hejme, havas malbonan pasintaĵon kaj krome ankoraŭ volas murdi sian edzon." - Imagu al vi, tiu sinjoro morte ekpalis, ĉar ĉio ĉi estis laŭvorte vero. Konsideru nur, li vivis kun ŝi feliĉe dudek jarojn kaj nenion rimarkis. Dum la dudekjara edzeco li ekkonis ĉe tiu virino eĉ ne dekonon de tio, kion tiu Jensen ellegis unuavide! Tio ja estas efekto, ĉu? Sinjoro Plečka, tio devas konvinki ankaŭ vin!"
	"Mi miras," opiniis sinjoro Plečka, "ke tiu imbecilo, tiu edzo dum la dudek jaroj tion ne konstatis."
	"Mi petas," rapidis diri sinjoro Rubner, "ja la edzino tiel lerte hipokritis, kaj li, tiu edzo alie estis kun ŝi tute feliĉa. - Tia feliĉa homo havas por nenio okulojn. Kaj poste, sciu, li ne havis la sciencajn kaj ekzaktajn metodojn. La afero estis jena: kio per simpla okulo ŝajnas al vi blanka, tio science havas ĉiujn kolorojn. Sperto, sinjoro, ĝi signifas nenion; la nuna homo atentas nur ekzaktajn metodojn. Ne miru, ke la menciito eĉ ne supozetis, kian kanajlinon li havas hejme; simple li ne aplikis je ŝi sciencan metodon, jen la afero."
	"Kaj ĉu nun li igis sin divorci?" enmiksiĝis en la parolon sinjoro gastejestro Jančík.
	"Tion mi ne scias," leĝere diris sinjorn Rubner, "pri tiaj bagateloj mi ne zorgas. Min interesas nur tio, kiel oni povas el la skribo legi, kion alie tute neniu ekkonas. Konsideru, vi konas iun multajn jarojn kiel bravan kaj honestan homon, kaj subite, bum! el lia skribo vi ekkonas, ke li estas ŝtelisto aŭ protokanajlo. Jes ja, oni darfas al neniu nur blinde kredi; nur per tia analizo montriĝas, kio en li enestas!"
	"Aj, aj," miris sinjoro Pleĉka deprimite; "Preskaŭ oni timu skribi al iu."
	"Ĝuste," opiniis sinjoro Rubner. "Imagu al vi, kian signifon havos la scienca grafologio ekzemple por kriminala juro. Ho oni povas iun malliberigi pli frue al li ion ŝtelos; lia skribo perfidos, ke tiu ulo havas sekundaran ŝtelistan karakteron, kaj hop kun li al Pankraco! Tio havas egan estontecon. Kiel mi diras al vi, ĝi estas kompleta scienco, pri tio ne povas esti minimuma dubo." Sinjoro Rubner ekrigardis horloĝon. "Nu, la deka; mi iru jam hejmen."
	"Kial hodiaŭ tiel frue?" murmuris sinjoro Pleĉka. "Vi scias ja," diris sinjoro Rubner mole, "la edzino eble grumblus, ke mi lasas ŝin senĉese tiel sola."
	
	ABSOLUTA
	PRUVO

	"Sciu, Antoĉjo," diris enketjuĝisto Mates al sia plej intima amiko, "ĝi estas afero de sperto; mi kredas al neniuj elturniĝoj, neniun alibion kaj neniun rakontadon; mi kredas nek al akuzito, nek al atestantoj. Oni mensogas, eĉ se oni ne volas; do ekzemple iu atestanto ĵuras al vi, ke kontraŭ akuzito li ne havas ian malamikecon, kaj dume mi mem scias, ke en la anim-profundo, sciu, en la subkonscio, li malamas lin pro ia subpremita malamo aŭ ĵaluzo. Ĉio, kion depozicias akuzito al vi, estas anticipe elpensita kaj artifika; ĉio, kion atestanto depozicias al vi, povas direktiĝi de konscia aŭ eĉ subkonscia intenco al akuzito helpi aŭ kulpogravigi. Mia kara, tion mi konas: homo estas tre mensogema kreitaĉo."
	"Al kio do mi kredas? Al hazardo, Antoĉjo; al la senintencaj, senvolaj aŭ, kiel diri tion, al nekontrolataj emocioj aŭ agoj aŭ vortoj, kiuj al oni iam tiam eskapas. Ĉio estas falsebla aŭ alĝustigebla, ĉio estas afekto aŭ ia plano, nur hazardo ne; ĝi estas unuavide ekkonebla. Mi havas jenan metodon: mi sidas kaj lasas homojn rakontaĉi, kion ili antaŭe elpensis kaj preparis; mi mienas, kvazaŭ mi kredus al ili, ankoraŭ mi helpas al ili, por ke ilia buŝo pli bone funkciu, kaj embuskas, ĝis eskapas de ili iu senintenca, nevolita vorteto; sciu, por tio oni devas esti psikologo. Iu enketjuĝisto havas taktikon konfuzi akuziton; tial li senĉese enmiksiĝas en la parolon kaj embarasas lin tiel, ke tiu stultigito fine konfesas eble ankoraŭ tion, ke li murdis imperiestrinon Elizabeta. Mi volas absolutan certecon; tial lantete, pacience mi atendas, ĝis el la sistema mensogado kaj elturniĝado, kiun fake oni nomas depozicio, ekbrilas pretervola ereto da vero. Sciu, neta vero en ĉi tiu larma valo aperas nur pro misatento: nur se iu homa estaĵo iel parolperfidas sin aŭ mistrafas."
	"Aŭdu, Antoĉjo, antaŭ vi mi havas neniujn sekretojn; ja ni estas amikoj ekde nia bubaĝo - vi scias, kiel oni batregalis min, kiam mi frakasis fenestron. Al neniu mi tion diris, sed mi tiom hontas pro io, ke ĝi devas eliĝi el mi; estas vane, oni bezonas konfesi. Mi diros al vi, kiel ĉi tiu mia metodo ĵus nun pruviĝis en mia. . . en mia plej privata vivo; koncize en mia edzeco. Kaj poste diru al mi, mi petas vin, ke mi estis idioto aŭ krudulo; mi meritas tion.
	"Homo, mi. . . nu, mi suspektis mian edzinon Marteta; mallonge, mi ĵaluzis kiel frenezulo. En mia kapo fiksiĝis, ke ŝi havas ion kun tiu. . . kun tiu juna. . . mi nomos lin Arturo; mi opinias, ke vi eĉ ne konas lin. Atendu, mi estas neniu negro; se mi certe scius, ke ŝi amas lin, mi dirus, Marteta, ni disiros. Sed jen la plej malbona, neniun certecon mi havis; Antoĉjo, vi eĉ ne scietas, kia turmento ĝi estas. Miadio, tio estis malbela jaro! Vi scias, kiajn stultaĵojn faras tia ĵaluza edzo: spionas, embuskas, enketas servistinojn, faras scenojn. . . Kaj nun imagu al vi, ke mi estas hazarde enketjuĝisto; homo, mia familia vivo dum la lasta jaro, tio estis konstanta kruc-enketado de mateno ĝis. . ĝis rea enlitiĝo."
	"La akuzitino, mi volas diri Marteta, kondutis brile; eĉ kiam ŝi ploris, ankaŭ kiam ŝi ofendite silentis, kaj kiam ŝi rakontis, kie ŝi dum la tuta tago estis kaj kion ŝi faris, vane mi gvatis, ke ŝi iel senvole konfesos ion aŭ parolperfidos sin. Sciu, ŝi mensogis ofte al mi, mi volas diri, ŝi mensogis ordinare, sed tio jam estas tia virina kutimo; virino ne diros al vi ĝuste, ke ŝi estis du horojn ĉe modistino - ŝi elpensas, ke ŝi estis ĉe dentisto aŭ en tombejo ĉe tombo de la panjo. Ju pli mi turmentis ŝin - Antoĉjo, ĵaluza viro, tio estas pli malbona ol rabia hundo - ju pli mi ŝin tiranaĉis, des malpli da certeco mi havis. Ĉiun ŝian vorton, ĉiun ŝian elturniĝon mi dekfoje inversigis kaj sekcis; sed mi trovis nenion, nur la kutimajn intencajn duonverojn kaj duonmensogojn, el kiuj konsistas la normala homa kontakto kaj la edzeco speciale, nu vi scias. Mi scias, kiel estis ĉe tio al mi, sed konsiderante, kion dume suferis povrulino Marteta, homo, plej ŝate mi vangofrapus min."
	"Do nunjare veturis Marteta al Františkovy Lázně - sciu, la virinaj aĵoj kaj tiel, mallonge ŝi aspektis mise. Memkomprene, mi igis ŝin gardi - ian fian ulon mi salajris, kiu cetere tie nur sidaĉis en gastejoj. . . Estas strange, kiel la tuta vivo koruptiĝas, se io kun vi en iu sola afero ne estas en ordo; oni estas tute malpura, se oni havas makulon sur alia loko. Marteta skribis al mi. . . iel tiel necerte kaj timide ... kvazaŭ ŝi ne scius pri kio; memkomprene, la leterojn mi analizaĉis kaj serĉis inter linioj ... Do foje mi ricevis de ŝi leteron, adreso estis 'Francisko Mates, enketjuĝisto' kaj tiel plu; kaj malferminte ĝin kaj eliginte ŝian leteron, mi vidas titolon: 'Kara Arturo!'"
	"Homo, miaj manoj sinkis. Do jen fine ĝi estas. Okazas iam, kiam oni skribas plurajn leterojn, ke oni ilin mise enkonvertigas. Sciu, Marteta, kia stulta hazardo, ĉu? Knabo, preskaŭ mi ŝin kompatis, ke tiel ŝi donis sin en miajn manojn."
	"Ne opiniu, Antoĉjo, mia unua penso estis, ke la leteron,  destinitan al... al tiu Arturo, mi ne legu kaj resendu al Marteta; ĉiukaze mi farus tion, sed la ĵaluzo estas malpura pasio kaj fiaĵo; amiko, la leteron mi tralegis kaj montros ĝin al vi, ĉar mi ĝin kunportas. Do rigardu, kio enestas:
	
	Kara Arturo,
	ne koleru, ke ankoraŭ mi ne respondis al vi; sed mi havis zorgojn, ke Franĉjo - "tiu do estas mi, ĉu vi komprenas?" -- tiel longe ne skribis; mi scias, ke li havas multe da laboro, sed kiam oni estas tiel longe sen informoj pri sia edzo, oni iradas do kiel korpo sen animo; sed tion vi, Artuĉjo, ne komprenas. Venontan monaton Franĉjo alveturos ĉi tien, do ankaŭ vi povus tien ĉi alveni. Li skribas al mi, ke nun li havas tre interesan kazon, sed ne skribis kion, sed mi opinias, ke ĝi estas la murdo fare de Hugo Müller; tio min tre ege interesus. Tiom mi bedaŭras, ke Franĉjo iom fremdiĝis al vi, sed nur tial, ĉar li havas multe da laboro; se estus kiel iam, vi povus lin preni inter homojn aŭ aŭte ekskursi. Ĉiam vi estis al ni tiel bona kaj ankaŭ nun vi ne forgesas, kvankam ĝi ne estas tia, kia ĝi devus esti; sed li, Franĉjo, estas tiel nervoza kaj stranga. Ankaŭ vi ne skribis al mi, kion faras via knabinjo. Franĉjo ankaŭ plendas, ke en Prago estas ega varmo; li devus veturi ĉi tien kaj senŝarĝiĝi, sed certe li sidas ĝisnokte en oficejo. Kiam vi veturos al maro? Mi esperas, ke vi kunprenos vian knabinjon; vi ne scias, kio estas, se ni virinoj nostalgias.
	Kore vin, Artuĉjo, salutas via
	Marta Matesová 

	"Do, Antoĉjo, kion vi diras al tio? Mi scias, ĝi estas neniel sprita letero; ĝi estas tute malforta faro laŭ vidpunkto stila kaj de interesaĵo; sed, homo, kian lumon ĝi ĵetas je Marteta kaj ŝia rilato al tiu povrulo Arturo. Neniam mi tiom kredus al ŝi, eĉ se ŝi dirus ion ajn; sed ĉi tie mi havis en la mano ion tiel senintencan, tiel preter ŝia voĉo... Do vidu, ke la vero, netrompa kaj senduba, aperas nur pro misaranĝo. Mi estus plorinta pro ĝojo - kaj same pro honto, ke tiel stulte mi ĵaluzis."
	"Kion poste mi faris? Nu, per ŝnureto mi ligis aktojn pri murdo fare de Hugo Müller, fermis ilin en tirkeston kaj tagon poste mi estis en Františkovy Lázně. Kiam Marteta min ekvidis, ŝi ekruĝis kaj ekbalbutis kiel knabineto; ŝi aspektis, kvazaŭ ŝi farus ion teruran. Mi nenion. 'Franĉjo,' diris post momento Marteta, "ĉu vi ricevis mian leteron?' - 'Kian leteron,' mi miras. 'Vi skribas al mi diable malmulte.' - Marteta rigardas min embarasite kaj elspiras, kvazaŭ ŝi senŝarĝiĝus. 'Do versimile mi forgesis sendi ĝin al vi,' ŝi diris kaj estis serĉanta en mansaketo, ĝis ŝi eltiris ian iom ĉifitan folion. Ĝi komenciĝis per vortoj: ,Kara Franĉjo!' Mi devis ridi en mia animo. Sinjoro Arturo versimile jam resendis, kio ne apartenis al li."
	"Poste eĉ ne unu vorto estis dirita pri tio; memkomprene mi komencis rakonti al ŝi pri la krimo de Hugo Müller, kiu ŝin tiom interesis. Mi opinias, ke ĝis nun ŝi kredas, ke la leteron mi nepre ne ricevis."
	"Nu, kaj jen ĉio; de tiu tempo estas almenaŭ ĉe ni trankvilo. Diru, ĉu mi ne estas idioto ke mi tiel krude ĵaluzis? Sciu, nun mi klopodas al Marteta tion kompensi; nur el la letero mi vidis, kiel ŝi, povrulino, zorgas pri mi. Do nun ĝi estas ekstere; oni pli hontas pro sia stulteco ol pro siaj pekoj."
	"Sed jen klasika ekzemplo, kian pruvoforton havas tia absoluta kaj senvola hazardo, ĉu?"
	
***

	Proksimume en la sama momento diris juna viro, ĉi tie nomata Arturo, al sinjorino Marteta: "Nu, knabinjo, ĉu ĝi helpis?"
	"Kio, karulo?"
	"Tiu letero, kiun vi tiam kvazaŭ misatente sendis al li."
	"Helpis," diris sinjorino Marta kaj enpensiĝis. "Sciu, knabo, mi eĉ hontas, kiel li, Franĉjo, tiom ege kredas al mi. Ekde tiu tempo li estas je mi tiel bona ... La leteron li senĉese portas sur sia koro." Sinjorino Marta ektremis. "Ĝi estas fakte terura, ke...ke mi lin trompas, ĉu vi  ne opinias?"
	Sed sinjoro Arturo tion ne opiniis; almenaŭ li asertis, ke nepre ne.

EKSPERIMENTO DE PROFESORO ROUSS
	
	Ĉeestis speciale: ministro por internaj aferoj, justic-ministro, polica prezidanto, aro da deputitoj, kelke da altrangaj oficistoj, eminentaj juristoj, elstaraj sciencistoj kaj memkomprene ankaŭ pres-reprezentantoj; ĉar tiuj devas ĉion ĉeesti. 
	"Sinjoroj," komencis profesoro de la harvarda universitato C. G. Rouss, nia renoma usona samlandano, "eksperimento, kiun mi estos montri al vi, baziĝas sur antaŭaj laboroj de granda aro de miaj kleregaj kolegoj kaj kunlaborantoj; indeed, je la tuta afero estas jam nenio nova, kaj hm, really, ĝi estas. . . malnova veŝto," li ĝoje impetis, rememorinte la ĝustan vorton. "Nur la metodo de uzado kaj hm, kaj la praktika uzebleco de kelkaj teoriaj experiences estis objekto de mia laboro. Mi petas plej multe sinjorojn kriminalistojn, ke ili prijuĝi la aferon laŭ sia practice. Well."
	"Do la tuta afero estas la jena: mi diros al vi vorton, kaj vi devas diri al mi alian vorton, kiun vi tiumomente ekpensos, eventuale ĝi estu nonsens, hm, idiotaĵo, mi opinias, sensencaĵo. Kaj fine mi diros al vi laŭ la vortoj, kiujn vi donos al mi, kion vi havas en la kapo, je kio vi pensas kaj hm, kaj kion vi kaŝas. Ĉu vi komprenas al tio? Mi ne ekspliki al vi theoretically; tio estas ideo-asociadoj. subpremitaj imagoj, iom da sugesto kaj tiaj aferoj. Mi estos ege mallonga: oni devas el - hm, well, ekskluzivi volon kaj rezonadon; tiel reproduktiĝas subkonsciaj connexions kaj el tio mi ekkoni, kio - - kio - -" La fama profesoro vortpalpis. "Well, what's on the bottom of your mind."
	"Kio estas sur fundo de via animo," sufloris iu el la aŭditorio.
	"Ĝuste tiel," diris C. G Rouss kontente. "Nur vi devas diri automatically, kio al vi tiumomente venos sur langpinton, sen ĉia control kaj rezervo. Mia business poste esttos analajzi viajn imagojn. That's all. Do mi al vi volas tion montri je iu kriminala kejzo, hm, kazo kaj poste je iu el la aŭditorio, kiu estos sin anonci. Well, sinjoro direktoro de polico estos diri al ni, kiu kejzo estas kun tiu viro. Mi petas."
	Sinjoro policprezidanto leviĝis kaj diris: "Sinjoroj, viro, kiun vi post tempeto ekvidos, estas Vincento Suchánek,  domproprietulo kaj profesia seruristo el Záběhlice. Ni havas lin jam unu semajnon en polica preventiva reteno pro suspekto, ke li murdis aŭtodroŝkiston Jozefon Čepelka, kiu malaperis antaŭ du semajnoj. Motivoj pro la suspekto estas: aŭto de la malaperinta Čepelka estis trovita en remizo de la arestita Suchánek; sur la stirilo kaj sub la sidloko de la ŝoforo estas spuroj post la homa sango. La arestito memkomprene tute ĉion neas; li asertas, ke la aŭton de Čepelka li aĉetis por ses mil, ĉar li mem volas profesii la aŭtodroŝkadon. Ni konstatis, ke la malaperinta Jozefo Čepelka efektive parolis pri tio, ke ĉion li forĵetegos, vendos sian malnovan veturilon kaj iros ien ŝofori; sed alian spuron post li ni ne havas. Ĉar plua materialo ne ekzistas, estas la arestita Suchánek morgaŭ transdonota al enket-reteno en Pankraco. Mi akiris permeson, ke nia renoma samlandano, profesoro C. G. Rouss, realigu sian eksperimenton; se deziras sinjoro profesoro  ..."
	"Well," diris la profesoro, diligente notanta, "vi lin, mi petas, lasu veni ĉi tien."
	Je mansigno de la policprezidanto alkondukis policisto Vincenton Suchánek; li estis morna ulo miene montranta, ke ĉiuj ien enrampu al li; kio lin koncernas, li estas firme decidiĝinta ne lasi sin. 
	"Iru ĉi tien, vi," bruskis lin severe C. G. Rouss, "mi vin demandos nenion. Mi diros al vi nur vortojn, kaj vi devas diri la unuan vorton, kiu vin trafis, ĉu komprenas vi? Do, atentu: Glaso."
	"Merdo," diris sinjoro Suchánek obstinege. 
	"Aŭdu, Suchánek," rapidis diri la policprezidanto, "se vi ne estos dece respondanta, oni tuj forkondukos vin al la enketado, komprenite? Kaj oni lasos vin tie tutan nokton. Atentu! Ankoraŭ foje."
	"Glaso," diris denove profesoro Rouss. 
	"Biero," murmuris Suchánek. 
	"Jen vi vidas, viro," diris la fama profesoro, "tiel ĝi estas ege bone."
	Suchánek malkonfide ekrigardis. Ĉu ne enestas iu trompaĉo?
	"Strato," diris la profesoro. 
	"...Veturiloj," poste Suchánek malvolonte. 
	"Vi devas pli rapide. Dometo!"
	"Kampo."
	"Tornilo!"
	"Latuno."
	"Ege bone." Ŝajnis, ke sinjoro Suchánek jam ne havas oponojn kontraŭ la ludo. "Panjo!"
	"Onklino."  
	"Hundo!"
	"Budo."
	"Soldato! "
	"Kanonisto." Tiel ĝi rapide sinsekvis, ĉiam pli rapide, sendube ĝi komencis amuzi sinjoron Suchánek; ĝi rememorigis lin pri la atutado. Dio, kion li dum la ludo rapidpase rememoris!
	"Vojo," ĵetis C. G. Rouss en spirmanka ritmo. 
	"Ŝoseo."
	"Prago!"
	"Beroun."
	"Kaŝi!"
	"Enterigi."
	"Purigi!"
	"Makuloj."
	"Ĉifono!"
	"Sako."
	"Hakfosilo!"
	"Ĝardeno."
	"Kavo!"
	"Barilo!"
	"Kadavro!"
	Nenio. 
	"Kadavro," ripetis la profesoro insiste. "Do vi ĝin enterigis ĉe barilo, ĉu?"
	"Mi diris nenion," eksplodis sinjoro Suchánek. 
	"Vi ĝin enterigis ĉe barilo en via ĝardeno," ripetis rigore C. G. Rouss. "Vi lin mortigis dumvoje al Beroun. Vi viŝis la sangon en la ĉaro per unu sako. Kion do vi faris kun la sako?"
	"Tio ne estas vero," kriis Suchánek, "la veturilon de sinjoro Čepelka mi aĉetis! Mi lasos min de neniu ĉikani ..."
	"Atendu, viro," diris Rouss. "Do mi petos, ke policemen iru tien rigardi. Tio jam ne estas mia byznis. Tiu viro iru eksteren. Mi petas, sinjoroj, ĝi daŭris dek sep minutojn. Tio estis tro rapide. Ĝi estis malsaĝa kejz. Plej multe ofte ĝi daŭras horon. Do mi ŝatus peti, ke volu veni iu el la sinjoroj kaj mi donos al li vortojn. Tio daŭros ege longe, ĉar mi ne scias, kiun secret havas tiu sinjoro, kiel oni tion diras?"
	"Sekreto," sufloris iu el la aŭditorio. 
	"Sekreto," ekĝojis nia eminenta samlandano, "mi konas, tio  estas unu opero. Tio konsumos multe da nia tempo, antaŭ ol tiu sinjoro povos malsekreti al ni sian karakteron, sian pasintecon, kaj siajn plej kaŝatajn ajdije."
	"Ideojn," sufloris voĉo el la publiko. 
	"Well. Mi vin petas, sinjoroj, kiu estos lasi sin analajzi?"
	Estiĝis paŭzo; iu el la ĉeestantoj ekridaĉis; sed neniu moviĝis. 
	"Mi petas," ripetis C. G. Rouss. "Ja ĝi ne doloros."
	"Iru vi, sinjoro kolego," flustris ministro por internaj aferoj al justic-ministro.
	"Iru tien kiel reprezeritanto de via partio," mokincitis deputito deputiton. 
	"Sinjoro sekcia ĉefo, bonvolu," instigis altranga oficisto kolegon el la alia ministerio. 
	Jam ĝi komenciĝis esti iel ĝena; neniu el la ĉeestantoj leviĝis. 
	"Mi petas, sinjoroj," diris la usona sciencisto la trian fojon, "ĉu eble vi timas, ke vi estos malsekretiĝi?"
	Tiam turniĝis ministro por internaj aferoj dorsen kaj eksiblis: "Do iu iru, sinjoroj!"
	En fono de la aŭditorio iu modeste ektusis kaj leviĝis; li estis seka kaj iom trivita olduleto kun laringo ekscitite moviĝanta. "Mi. . . hm," li diris timide, "do kiam neniu, do mi permesas al mi - iel ..."
	"Venu ĉi tien," interrompis lin la usonano estre, "ĉi tie sidiĝu. Vi devas diri, pri kio venos al la vi unua ideo. Vi ne darfas mediti, vi devas ekbabili mechanically, ne sciante mem, kion. Vi komprenas?"
	"Mi petas," diris kompleze la eksperimenta viro, iom ĝenata de la aŭditorio tiom gravsignifa; poste li ektusis kaj angore palpebrumis kiel ekzamenato. 
	"Arbo," ekpafis je li la sciencisto. 
	"Fortega," flustris la olduleto. 
	"Kiel mi petas?" demandis la sciencisto iel ne komprenante. 
	"Arbara grandulo," klarigis la viro sinĝene.
	"Ha, tiel. Strato!"
	"Strato. . . strato en solena robo," diris la vireto. 
	"Kion vi per tio opinias?"
	"Mi petas, solenon. Aŭ sepulton."
	"So, do vi estu dironta nur Soleno. Laŭeble per unu vorto."
	"Jes, mi petas."
	"Do plue: Komerco."
	"Prosperas. -Krizo de nia komerco. Politika negoco."
	"Hm. Ofico."
	"Mi petas, kiu?"
	"Egale. Diru iun vorton, rapide!"
	"Se vi moŝtus eble diri Oficoj..."
	"Well. Oficoj!" 
	"Kompetentaj," impetis ĝoje la vireto. 
	"Martelo!"
	"Tenajlo. Tiri respondon tenajle. Li frakasis per martelo lian kapon."
	"Curious," murmuris la sciencisto. "Sango!"
	"Sangruĝiĝi. La sango senkulpe verŝita. Historio per sango skribita."
	"Fajro!"
	"Per fajro kaj glavo. Brava fajroestingisto. Fajra parolo. Mene tekel."
	"Kia stranga kejzo," diris la profesoro embarasite. "Do ankoraŭ foje. Vi, viro, vi devas diri nur la unuan imagon, sciate. Nur tion, kio riveliĝos al vi automatically, kiam vi aŭdas la vorton. Go on. Mano!"
	"Frata aŭ helpa. Ĝi firme tenas standardon. Kun pugnigitaj manoj. Malparaj manoj. Frapi la fingrojn."
	"Okuloj!" 
	Okuloj de l' juĝpova publiko. Salo en okuloj. Depreni membranojn. Vidinta atestanto. Sablo en okulojn. Senkulpaj infan-okuletoj. Sapumi la okulojn."
	"Ne tiom multe! Biero!"
	"Akrogusta lagero. Demono alkoholaĵo."
	"Muziko!"
	"Muziko de estonteco. Elprovita kapelo. Nacio de muzikalitoj. Ravaj sonoj. Koncerto de grandpotencoj. Ŝalmoj de paco. Naciaj himnoj."
	"Botelo!"
	"Vitriolo. Malfeliĉa amo. En hospitalo ŝi mortis dum teruraj doloroj."
	"Veneno!"
	"Per veneno kaj galo. Puto-venenado."
	C. G. Rouss ekgratis la kapon. "Never heard that. Do denove, mi petas. Mi vin sinjoroj volus atentigi, ke ĉiam oni komencas de. . . hm, tiaj plain, ordinaraj aferoj, por trovi la ĉefan interest kaj profession de tiu viro. Do plue: Konto!"
	"Konto de historio. Finkonti kun malamikoj. Ĝi debetas konton de niaj rivaloj."
	"Hm. Papero!"
	"Papero ruĝiĝas pro honto," deklaris la vireto energie. "Biloj. Papero toleras ĉion."
	"Bless you," diris la sciencisto indigne. "Ŝtono!"
	"Ĵeti ŝtonon. Tomboŝtono. Veĉnaja pamjat," diris arde la eksperimentata viro. "Ave, anima, pia!"
	"Veturilo!"
	Triumfa veturilo. Radegoj de l' sorto. Ambulanca veturilo. Riĉe dekorita veturilo kun alegoria sceno."
	"Ha," ekvokis C. G. Rouss. "That's it! Horizonto!"
	"Nubplena," diris la maljunuleto kun vigla plezuro. 
	Novaj nuboj sur politika horizonto. Mallarĝa horizonto. Malfermadi novajn horizontojn."
	"Armiloj!"
	"Nehonestaj armiloj. Plenarmitaj. Kun flirtantaj standardoj. Invadi dorsen. Venenita sago," vortmuelis la eksperimenta viro entuziasme. "El la batalo ni ne retiriĝos. Bataltumulto. Balotbatalo."
	"Elemento!"
	"Furiozantaj elementoj. Elementa rezisto. Riproĉindaj elementoj. Živili junáci! Živio!"
	"Do sufiĉe," retenis lin C. G. Rouss. "Homo, vi estas ĵurnalisto, ĉu?"
	"Jes, mi petas," diris la eksperimenta viro fervore. "Jam tridek jarojn. Mi estas redaktoro Vašátko."
	"Mi dankas," riverencis lakone nia eminenta usona samlandano. "Finished, gentlemen. Per imago-analajzado de ĉi tiu viro - hm, ni konstatus, ke li estas unu ĵurnalisto. Mi opinias, ke estus superflue fari la experiment plu. It would only waist our time. Mi petas, la eksperimento ne sukcesis. So sory, gentlemen."

ooo

	"Ni rigardu " ekvokis vespere en redakcio sinjoro Vašátko, trarigardante redakciajn paperojn, "la polico do anoncas, ke ĝi trovis la kadavron de tiu Jozefo Čepelka; li estis enfosita ĉe barilo en ĝardeno de tiu Suchánek, kaj sub li ili trovis la sangmakulitan sakon. Vidu, tiu Rouss tamen nur tion bone divenis! Sinjoro kolego, vi ne kredus tion: eĉ ne vorton mi diris al li pri ĵurnaloj, kaj li tute precize ekkonis, ke mi estas ĵurnalisto. Sinjoroj, li diris, vi havas antaŭ vi meritplenan, eminentan ĵurnaliston - - - Mi skribis ja en la referaĵo pri lia parolado: Konkludoj de nia renoma samlandano estis akceptitaj kun flata rekono flanke de iliaj fakrondoj. Atendu, tion mi stile alĝustigu: Interesaj konkludoj de nia renoma samlandano estis laŭmerite akceptitaj kun vigla kaj flata rekono flanke de niaj fakrondoj. Tiel ĝi devas esti."
	
PERDITA LETERO

	"Boženka," diris sinjoro ministro al sia edzino, prenante egan porcion da salato, "hodiaŭ posttagmeze mi ricevis leteron, tio vin interesos. Mi devas ĝin prezenti al ministeria konsilantaro. Se ĝi malsekretiĝus, estus unu politika partio en ega embaraso. Jen, rigardu ĝin," diris sinjoro ministro, palpante unue en la maldekstran internan poŝon kaj poste en la dekstran. "Atendu, kien nur mi tion," murmuris sinjoro ministro, palpante denove en la maldekstran internan poŝon; post kio li demetis forketon kaj komencis rasti ambaŭmane en ĉiuj ceteraj poŝoj. Atentema spektanto trovus ĉe tio, ke la ministro havas same surprizan nombron da poŝoj sur ĉiuj eblaj partoj kaj korpoflankoj, kiel ĉiu alia normala viro; ke en ili li havas ŝlosilojn, krajonojn, notlibrojn, vesperĵurnalojn, monujojn, oficajn paperaĉojn; horloĝon, dentopinglon, tranĉilon, kombilon, malnovajn leterojn, poŝtukon, alumetojn, malnovajn kinobiletojn, fontplumon kaj plurajn aliajn objektojn de ĉiutaga vivo; kaj, palpante en la poŝoj, murmuras "kien mi nur donis tion," "mi estas ja frenezulo," "ni atendu," same kiel falus ĉiu alia homa estaĵo, palpanta en siaj propraj poŝoj. Sed la ministro-edzino ne dediĉis multe da atento al ĉi tiu agado, sed diris, kiel tion farus ĉiu alia sinjorino:
	"Mi petas vin, se vi prefere manĝus; alie ĝi fridiĝos."
	"Bone," diris sinjoro ministro, reenmetante ĉian enhavon de siaj poŝoj en la koncernajn lokojn, "plej versimile mi ĝin lasis sur tablo en laborĉambro; tie mi legis la leteron. Imagu do al vi," li ekparolis viglege kaj prenis pecon da rostaĵo, "imagu, ke iu sendas al mi originalon de letero de - Nur momenton," li diris maltrankvile kaj ekstaris for de la tablo. "Mi rigardos nur en la laborĉambron. Versimile mi lasis tion sur la tablo." Kaj li estis for. 
	Kiam li ne revenis eĉ post dek minutoj, iris post lin sinjorino Božena rigardi en la laborĉambron. La ministro sidis meze de la ĉambro surtere specigante folion post folio, aktojn kaj leterojn, kiujn li forŝovis desur la skribotablo. 
	"Ĉu mi igu varmigi la vespermanĝon por vi?" demandis sinjorino Božena iomete severe. 
	 "Tuj, post momento," diris la ministro distrite. "Plej versimile mi enŝovis tion ĉi tie inter la paperojn. Estus malsaĝe, se mi ĝin ne trovus. . . - Sed tio ne eblas; ĝi devas esti ie ĉi tie!"
	"Do unue manĝu," konsilis la sinjorino, "kaj poste tion serĉu."
	"Tuj, tuj," diris la ministro incitite. "Nur kiam mi tion trovos. Ĝi estis tia flava koverto - - Nu, kia frenezulo mi estas," li murmuris, specigante pluan stokon da paperoj. "Ĉi tie ĉe la tablo mi ĝin legis, kaj ne formoviĝis de ĉi tie, nur kiam oni vokis min al vespermanĝo - Kien ĝi povus perdiĝi?"
	"Mi sendos la vespermanĝon al vi ĉi tien," decidis la sinjorino kaj lasis la ministron surtere meze de liaj paperoj. Poste ekregis silento, dume ekstere muĝis arboj kaj steloj estis falantaj. Estis preskaŭ noktomezo, kiam sinjorino Božena komencis oscedi kaj iris singarde enrigardi la laborĉambron. 
	La ministro, sen jako, taŭzita kaj ŝvitanta staris meze de la ĥaosa laborĉambro; ĉie surtere estis paperamasoj, la meblaro fortirita de la muroj, tapiŝoj ĵetmetitaj en angulo; sur la skribotablo staris la netuŝita vespermanĝo. 
	"Miadio, edzo, kion vi faras ĉi tie?" ekdiris sinjorino Božena. 
	"Jesuo Kristo, lasu min trankvila," ekfuriozis la ministro. "Ĉu vi devas min ĝeni ĉiun kvinan minuton?" Kompreneble, tuj li konsciiĝis, ke li maljustumas ŝin, kaj diris pli milde: "Tion oni devas traserĉi sisteme, ĉu vi komprenas? Parton post parteto. Ie ĉi tie ĝi devas esti, ĉar ĉi tien enpaŝis neniu krom mi. Nur se mi ne havus tiajn damnajn paperaĉojn!"
	"Mi helpos al vi, ĉu vi volas?" proponis kompate sinjorino Božena. 
	"Ne, ne, ĉion vi disĵetus ĉi tie," defendis sin la ministro, mansvingante meze de la nepriskribebla malordo. "Nur iru dormi, tuj mi -"
	Je la tria matene iris sinjoro ministro kuŝiĝi peze ĝemante. Tio ne estas ebla, li diradis al si; je la kvina alportis la poŝto tiun leteron en flava koverto; mi legis ĝin ĉe la skribotablo, kie mi laboris ĝis la oka; je la oka mi iris vespermanĝi, kaj proksimume post kvin minutoj mi kuris en la laborĉambron serĉi. Dum la kvin minutoj ja neniu povis veni -
	Tiam elsaltis sinjoro ministro rektpiede el la lito kaj kuregis en la laborĉambron. Memkomprene, fenestroj estis malfermitaj; sed tio estis en la unua etaĝo kaj krome ankoraŭ fronte al strato - - Tio tamen ne estas ebla, opiniis sinjoro ministro, ke iu penetrus ĉi tien tra fenestro! Sed matene, li decidiĝis, mi devas tion verifi ankaŭ de tiu ĉi flanko. 
	Denove enlitigis sinjoro ministro sian dikegan korpon. Ni atendu, li rememoris, foje mi legis en iu libro, ke letero plej probable eskapas atenton, kiam ĝi kuŝas rekte antaŭ la okuloj! Tondro al tio, kial tuj mi ne havis la ideon! Denove li kuris en la laborĉambron por rigardi, kio ĝuste kuŝas antaŭ la okuloj; kaj li vidis paperamasojn, eltiritajn tirkestojn, grandegan kaj senesperan malordon post sia serĉado - - Sakrante kaj ĝemante, la ministro revenis en sian liton ne dormonte.    
	Li eltenis tion nur ĝis la sesa; je la sesa li jam kriis en telefonon insistante, ke oni veku ministron por internaj aferoj "en grava afero, ĉu vi aŭdas, homo?" Kiam fine li ricevis komunikon, li komencis febre: "Halo, sinjoro kolego, mi petas vin, sendu tuj al mi, sed tuj, ĉirkaŭ tri aŭ kvar plej kapablajn homojn. . . nu jes, detektivojn. . memkomprene, la plej fidindajn. Perdiĝis al mi iu grava akto. . . sinjoro kolego, ĝi estas ia nekomprenebla kazo. . . jes, mi atendos ilin. - - Lasi ĉion en stato, kia ĝi estas? Ĉu vi opinias, ke tio devas esti? - Bone - Ŝtelo? Tion mi ne scias. - Kompreneble, nur konfidence; al neniu diru ion. Do mi dankas al vi; kaj pardonu, ke. . . Komplimenton, sinjoro kolego!"
	Ĉirkaŭ la oka montriĝis, ke la plej kapablaj kaj plej fidindaj homoj estas eĉ sep; ĉar sep viroj en bulĉapeloj venis en la loĝejon de sinjoro ministro. 
	"Rigardu do, sinjoroj," parolis la ministro, enkondukante la sep plej fidindajn virojn en sian laborĉambron, "ĉi tie en la ejo mi lasis kuŝi iun. . . eh, tre gravan leteron. . en flava koverto. . . adreso per violkolora inko. . ."
	Unu el la plej kapablaj viroj spertoplene ekfajfis: "Tiu tion misordaĉis," li diris kun faka admiro, "damna porkulo."
	"Kiu nome?" diris la ministro embarasite. 
	"Tiu ŝtelisto," opiniis la detektivo, observante kritike la malordegon en la laborĉambro. 
	Sinjoro ministro ete ruĝiĝis. "Nome," li rapidis diri, "tion mi mem iom disĵetis ĉi tie serĉante ĝin; estas jene, sinjoroj, mi. . . eh, mi ne povas nepre ekskludi, ke la letero estas ie ĉi tie. . . mislokita aŭ enfalinta. . . Por ke mi esprimiĝu precize, ĝi ne povas esti ie alie nur en ĉi tiu ejo. Mi opinias, ke. . . jes mi rekte asertus, ke ĉi tiu ejo estas sisteme traserĉenda. Sed tio estas, sinjoroj, via afero, ke vi entreprenu. . . kio estas en la homa povo."
	En la homa povo estas kio ajn; tial tri el la plej kapablaj viroj fermis sin en la laborĉambro por ĝin sisteme traserĉi; du enketis servistinon, kuiristinon, dompedelon kaj ŝoforon; kaj la du lastaj foriris en la urbon ne sciate kien, por kiel ili diris, komenci la esploradon. 
	Tiutage vespere deklaris la unuaj tri el la plej kapablaj, ke estas nepre ekskludite, ke la perdita letero estus en la laborĉambro de sinjoro ministro; ĉar ili elkadrigis ankaŭ bildojn, dispartigis la meblaron kaj numeris ĉiun paperon. La aliaj du konstatis, ke en la ministran laborĉambron enpaŝis sole la servistino, kiam ŝi laŭ ordono de sinjorino Božena alportis tien vespermanĝon, dume la ministro sidis surtere inter siaj paperoj; ĉar ne estas ekskludite, ke dume ŝi povis forporti iun leteron, estis komencita la esplorado, kiu estas ŝia amanto - li estis okupito en telefoncentralo, kiun nun diskrete gardis unu viro. La lastaj du estis esplorantaj nekonataloke. 
	En tiu nokto la ministro ne kaj ne ekdormi; konstante li ripetis al si: je la kvina alvenis la letero en la flava koverto, mi legis ĝin ĉe la skribotablo kaj foriris nur al vespermanĝo; do la letero tie devis resti - kaj ne estas tie. Estis al li malgaje kaj naŭze pro la teda kaj entute neebla mistero; li prenis dormigan pulvoron kaj dormis kiel ŝtipo ĝis mateno. 
	Matene li trovis, ke ĉirkaŭ lia domo (nesciate kial) vagas unu el la plej kapablaj; la ceteraj plej versimile komencis la esploradon en la tuta respubliko. 
	"La afero daŭras," telefonis al li la ministro por internaj aferoj, "mi esperas, ke baldaŭ mi ricevos raporton; laŭ tio, sinjoro kolego, kion vi diris al mi pri la enhavo de la letero, ni povas diri, kiu havus intereson pri ĝi ... se ni povus fari domtraserĉon en iu sekretariejo aŭ iu redakcio, ni scius iom pli; sed mi diras al vi, la afero progresas."
	La ministro senenergie dankis: li tre ĉagreniĝis kaj emis dormi. Fakte vespere nur tiel duonlaŭte li ion ekmurmuris kaj enlitiĝis. 
	Ĉirkaŭ la unua horo - estis hela lunnokto - aŭdis sinjorino Božena paŝojn en la biblioteko. Kaj ŝi armis sin per ĉia kuraĝo de eminenta edzino kaj iris piedpinte al la biblioteko. Plenlarĝe malfermita pordo, unu libroŝranko malfermita kaj antaŭ ĝi staris sinjoro ministro en noktoĉemizo kaj mallaŭte zumante ian kanton foliumis en iu volumo. 
	"Miadio, edzo," elspiris sinjorino Božena, "kion vi ĉi tie faras?"
	"Mi volas nur ĉi tie rigardi," diris la ministro necerte. 
	"En mallumo?" miris sinjorino Božena. 
	"Mi vidas," asertis la ministro kaj envicigis la volumon. "Bonan nokton," li diris duonlaŭte kaj iris malrapide en sian dormoĉambron. 
	Sinjorino Božena kapskuis. Povrulo, ŝi diris al si, li ne povas dormi pro la malfeliĉa letero. 
	Matene post tio aspektis sinjoro ministro roze kaj preskaŭ kontente. 
	"Mi petas vin," diris sinjorino, "kion vi serĉis nokte en la biblioteko?"
	La ministro formetis la kuleron kaj ekokulis: "Mi? Kia ideo, mi ne estis en la biblioteko. Mi dormis ja kiel upupo."
	"Vláďo, ja mi parolis tie kun vi! Vi foliumis en iu libro kaj diris, ke vi volas ion rigardi!"
	"Absurdaĵo," diris la ministro malkonfide. "Eble vi ion sonĝis. Dum la tuta nokto mi ne vekiĝis."
	"Vi staris ĉe la meza ŝranko," asertis la edzino, "kaj krome por tio vi eĉ ne lumigis. Vi foliumis en la libro sen lumo kaj ankoraŭ vi diris: Mi vidas."
	La ministro ekkaptis la kapon. "Edzino," li impetdiris deprimite, "ĉu mi estas lunatiko? Pa," li trankviliĝis, "tion vi devis sonĝi. Ja mi ne estas somnambulo."
	"Ĝi okazis je la unua," persistis sinjorino Božena kaj aldiris iom incitite: "Ĉu eble vi volas diri, ke mi estas frenezulo?"
	La ministro enpense kirlis per kulereto sian teon. "Mi petas vin," li diris subite, "montru al mi, kie ĝi estis."
	Sinjorino Božena alkondukis lin en la bibliotekon. "Vi staris ĉi tie ĉe tiu ŝranko kaj envicigis iun volumon en ĉi tiun fakon."
	La ministro embarase kapskuis; en la fako estis kompleta kaj respektinda vico "Leĝaro kaj dekretaro". "Mi estas frenezulo," li murmuris, gratante sian nukon kaj eltiris preskaŭ mekanike iun volumon enigita inverse. La volumo malfermiĝis en liaj manoj: en ĝi estis enmetita la flava koverto per violkolore skribita adreso. 
	
ooo
	
	"Vidu, Boženka," miris sinjoro ministro, "mi estus ĵurinta, ke el la laborĉambro mi tute ne elpaŝis; sed nur nun mi iom neklare memoras, ke kiam mi estis traleginta la leteron, mi diris al mi: Nu, mi devas rigardi iun leĝon el la jaro dudek tri. Poste versimile mi alportis tiun libron sur la skribotablon kaj volis skribi noton; sed ĉar la volumo konstante fermiĝadis, mi metis tien probable tiun leteron - kaj poste plej versimile la libron mi klakfermis kaj mekanike forportis sur lokon - Sed ke mi iris en la libron subkonscie ensonĝe rigardi, tio estas, hm; sciu, al neniu diru pri tio. Oni povus pensi - Ne dece impresas ĉi tiuj misteraj psikologiaj fenomenoj."
	Post tempeto jam sinjoro ministro plensone telefonis al la ministro por internaj aferoj: "Halo, sinjoro kolego, do tiun perditan leteron - Ba ne, vi ne trafis spuron; mi havas ĝin jam en la manoj!. . . Kio, kiel ĝi estis trovita? Sinjoro kolego, tion mi ne diros al vi. Sciu, ekzistas metodoj, kiujn vi en la ministerio por internaj aferoj ankoraŭ ne scias. - Sed mi scias, viaj homoj faris plejeblon - ili ne kulpas, ke ili ne altnivelas. . . Ne, prefere ni ne parolos pri tio. - Mi petas, petas. . . Servus, sinjoro kolego!"

ŜTELITA AKTO 139/VII, FAKO C
	
	Je la tria matene ektintegis telefono en garnizona komandejo:
	"Ĉi tie kolonelo Hampl el la generala stabo. Sendu al mi tuj du virojn el armea polico; kaj sendu sciigon al vickolonelo Vrzal, nu memkomprene el la informfako, homo, tio vin neniel rilatas, ke li tuj venu al mi. Jes, nun nokte. Jes, li prenu aŭton. Do rapide, damne!" Kaj fino. 
	Post unu horo estis vickolonelo Vrzal surloke; ĝi estis en diosciaskia vilao-kvartalo. Bonvenigis lin nejuna kaj ege zorgokonsumata sinjoro en civilo, tio estas nur en ĉemizo kaj pantalono. "Vickolonelo, okazis al mi damna afero. Sidiĝu, kamarado. Damna afero, mizera, porka, idiota, fia. Monstro unu malbenita. Imagu, do: antaŭhieraŭ donas al mi ĉefo de la generala stabo unu akton kaj diras: Hampl, prilaboru tion hejme; ju malpli da homoj scias pri tio, des pli bone - en la oficejo eĉ ne pepeton; do ek, vi havas ferion, sidu super tio hejme, sed atenton! Nu bone."
	"Kaj kia akto ĝi estis?" demandis vickolonelo Vrzal. Kolonelo Hampl momenton hezitis. "Nu," li diris, "sciu do: ĝi estis el la fako C."
	"Ha," opinias vickolonelo Vrzal kaj komencis aspekti neordinare serioze. "Do plue."
	"Do rigardu," diris la konsternita kolonelo. "Hieraŭ mi laboris super tio la tutan tagon; sed kion mi faru sakre kun tio nokte? Meti en tirkeston, ne taŭgas; trezorejon mi ne havas; kaj se iu scius, ke ĝi estas ĉe mi, estus kun tio amen. Homo, por la unua nokto mi tion kaŝis en mia lito sub matraco; ĝis mateno mi tion rulĉifis kiel apro."
	"Tion mi kredas," diris vickolonelo Vrzal. 
	"Kion vi volas," ekĝemis la kolonelo, "mia edzino estas ankoraŭ pli korpulenta! Nu, por la dua nokto mia edzino konsilis al mi: Sciu, ni metos tion en ladujon de makaronioj kaj kaŝos por nokto en manĝo-tenejon. La manĝotenejon mi por nokto ŝlosas kaj la ŝlosilon mi prenas al mi, diras la edzino - nome ni havas tian ege dikan servistinon, kiu ĉion formanĝas. Tie neniu ion serĉos, ĉu? Nu bone, tio plaĉis al mi."
	"Ĉu via manĝotenejo havas duoblan aŭ simplan fenestron?" interrompis lin vickolonelo Vrzal. 
	"Tondro ĝin batu," eksplodis la kolonelo, "eĉ ne ideeto venis al mi! Simplan fenestron! Kaj mi konstante pensas pri la kazo en Sázava-distrikto kaj aliajn similajn stultaĵojn kaj forgesis rigardi la fenestron! Damna afero malbenita!"
	"Do plu," admonis lin la vickolonelo. 
	"Nu, kio plu estus. Je la dua matene aŭdas la edzino, ke malsupre kriaĉas la servistino. Ŝi iris demandi, kio estas, kaj Mary hojlas: En la manĝotenejo estas ŝtelisto! La edzino kuras por la ŝlosilo kaj por mi, mi kuregas kun pistolo en la manĝotenejon kaj sakrinda fia afero, fenestro en manĝotenejo estas elumita, trarompita kaj la ujo kun la dokumentoj for. Kaj la ŝtelisto ankaŭ for. Jen ĉio," ekspiris la kolonelo. 
	Vickolonelo Vrzal fingretis la tablon. "Kaj sinjoro kolonelo, ĉu sciis iu, ke vi havas la dokumenton hejme?"
	La malfeliĉa kolonelo dismetis la manojn. "Tion mi ne scias. Kamarado, tiuj kanajloj spionoj elspionas ĉion." Dume li rememoris funkcion de vickolonelo Vrzal ka embarasiĝis. "Ja ili estas ege sagacaj homoj," li korektis sin senenergie. "Sed al neniu mi ion diris, honorvorto. Nur," li aldiris venke, "neniu ja povis scii, ke mi metis tion en ladskatolon de makaronioj."
	"Kaj kie vi tion metis en la ladskatolon?" demandis preterpase la vickolonelo. 
	"Ĉi tie, ĉe la tablo."
	"Kie dume staris la ladskatolo?"
	"Ni atendu," rememoris la kolonelo. "Mi sidis ĉi tie, kaj havis la ladskatolon antaŭ mi."
	La vickolonelo apogis sin je la tablo kaj reve rigardis la fenestron. En rosplena mateniĝo vid-al-vide konturiĝis griza kaj ruĝa vilao. "Kiu loĝas tie?" li demandis lace. La kolonelo ekfrapis la tablon. "Hu, sakre, tion mi ne rememoris! Atendu, tie loĝas ia judo, bankdirektoro aŭ io. Danma afero, nun mi perceptas tion. Vrzal, ŝajnas al mi, ke ni kaptis spuron."	
	"Mi ŝatus vidi la manĝotenejon," diris la vickolonelo elturniĝeme. 
	"Iru do. Tra ĉi tie, tra ĉi tie," kondukis lin la kolonelo fervore. "Jen ĉi tie. Sur la plej supra breto estis la skatolo. Maria," ekkriegis la kolonelo, "ne gapu ĉi tie! Iru en subtegmenton aŭ kelon!"
	La vickolonelo surmetis gantojn kaj svingiĝiŝ sur la fenestron, kiu estis iomete alte. "Elrompita per ĉizilo," li diris, rigardante la fenestron. "Lignotegaĵo de la fenestro estas ja el mola ligno; sinjoro kolonelo, tion fendos ĉiu bubo." 
	"Damna afero," miris la kolonelo. "Damnindaj homoj farantaj tiel aĉajn fenestrojn!"
	Ekstere antaŭ la krado atendis du soldatetoj.
	"Ĉu la armea polico?" demandis vickolonelo Vrzal. "Bone. Mi rigardos ankoraŭ de ekstere. Sinjoro kolonelo, mi devas konsili al vi, ke vi ĝis eventuala ordono ne foriru el la domo."
	"Memkomprene," konsentis la kolonelo. "Kaj kial fakte?"
	"Por ke vi estu je dispo.no, se eble  - La du soldatoj kompreneble restos ĉi tie.
	La kolonelo eksnufis kaj ion glutis. "Mi komprenas. Ĉu vi volus iom da kafo? La edzino kuirus ĝin por vi."
	"Nun mankas tempo por tio," diris la vickolonelo lakone. "Pri la ŝtelita akto dume kompreneble diru al neniu; krome ĝis  ... ĝis oni venigos vin. Kaj ankoraŭ ion: al la servistino diru, ke tiu ŝtelisto ŝtelis iujn konservaĵojn, neniom pli." 
	"Sed aŭdu," ekvokis la kolonelo malespere, "la akton vi tamen trovos, ĉu?"
	"Mi penos," diris la vickolonelo kaj deĵore kunklakis la kalkanojn.
	Tiumatene sidis kolonelo Hampl kiel amaseto da malfeliĉo. Iun momenton li imagis al si, kiel venos du oficiroj por lin aresti; post tempeto li klopodis iel elpensi, kion faras nun vickolonelo Vrzal kaj kiel li movigas la tutan grandan kaj kaŝitan aparaton de la armea informservo. Li imagis al si alarmon ĉe la general-stabo kaj ĝemis.
	"Karĉjo," diris al li jam dudekfoje lia edzino (jam de longe pro singardemo ŝi kaŝis lian revolveron en la servistina kofro), "ĉu vi volus ion manĝi?"
	"Lasu min trankvila, sakre," bruskis la kolonelo. '"Mi  opinias, ke tion vidis tiu judo de kontraŭe."
	La edzino nur ekĝemis kaj iris en la kuirejon plori.
	Tiam ektintegis sonorilo. La kolonelo leviĝis kaj rektiĝis por akcepti soldatsevere oficirojn, venantaj por lin aresti. (Kiuj ja ili estos? li distrite konsideris). Sed anstataŭ oficiroj eniris rufa hometo kun bulĉapelo enmane kaj vidvidigante siajn sciurajn dentojn al la kolonelo. "Mi petas, mi estas Pištora el polica komisarejo."
	"Kion vi volas?" abruptis la kolonelo kaj diskrete ŝanĝis atentopozon en malstreĉon.
	"Laŭdire oni priŝtelis vian manĝotenejon," rikanis sinjoro Piŝtora iel familiare. "Do mi estas ĉi tie."
	"Kaj ĉu tio rilatas vin?" ekbojis la kolonelo.
	"Mi petas," radiis sinjoro Piŝtora, "ĉi tie estas nia disrikto. Via servistino diris matene ĉe bakisto, ke oni priŝtelis vian manĝotenejon, do mi diras, sinjoro komisaro, mi saltos tie, jes."
	"Ne penindas," rifuze grumblis la kolonelo. "Oni ŝtelis nur ... nur skatolon kun makaronioj. Tion afable lasu drivi."
	"Kiel stranga," opiniis sinjoro Pištora, "ke ili ne ŝtelis pli."
	"Ĝi estas ege stranga," diris amare la kolonelo. "Tamen tio vin ne rilatas."
	"Versimile iu ekmalhelpis ilin," ekradiis sinjoro Pištora en subita ilumino.
	"Do ĝojigis min, sinjoro," subitis la kolonelo.
	"Mi petas," diris sinjoro Pištora kun malfidema rideto, "unue mi devus rigardi la manĝotenejon."
	La kolonelo volis eksplodi, sed poste submetiĝis al sia mizero. "Iru do," li diris maleme kaj kondukis tiun hometon en la manĝotenejon.
	Sinjoro Pištora entuziasme ĉirkaŭrigardis la mallarĝan kamereton. "Nu jes," li diris ĝojigite, "li elrompis la fenestron per ĉizilo; tio do estis Pepek aŭ Andrlík."
	"Kio, mi petas?" akre demandis la kolonelo.
	"Tion faris Pepek aŭ Andrlík; sed Pepek eble sidas. Se li elpremus nur vitron, tio povus esti Dundr, Lojza, Novák, Hosička aŭ Kliment. Sed tio estos Andrlík."
	"Nur ke vi ne eraru," muĝis la kolonelo.
	"Ĉu estus ĉi tie iu nova por manĝotenejoj?" subite serioziĝis sinjoro Pištora. "Sed versimile ne. Nome Mertl ankaŭ faras la fenestrojn per rompilo, sed neniam li penetras en manĝotenejojn, neniam, sinjoro; tiu iras tra necesejo en loĝejon kaj prenas nur tolaĵon." Sinjoro Piŝtora vidigis la sciurajn dentojn. "Nu, mi ekrigardos ĉe Andrlík."
	"Ke mi transdonas al li saluton," murmuris la kolonelo. Estas nekredeble, li opiniis, estante denove lasita al siaj mornaj ideoj, kiel la polico estas malkapabla. Se almenaŭ oni serĉus fingrospurojn, aŭ piedspurojn - bone, en tio estas faka metodo; sed tiel idiote alpaŝi tion - Nu kiel la polico povus sam-kapabli kun la internacia spionado! Mi ŝatus scii, kion faras Vrzal.
	La kolonelo ne venkis la tentadon kaj telefone vokis vickolonelon Vrzal; post duonhora furiozado fine li atingis komunikon. "Halo," li vokis miele, "jen Hampl. Mi petas vin, do kiel progresis - Mi scias, ke vi povas nenion diri sed nur mi - Mi scias, se vi nur afable dirus al mi, ĉu ĝi jam estas - Jesuomaria, dume ankoraŭ nenio? Mi scias ke ĝi estas peza kazo, sed - Nur momenton, Vrzal, mi petas vin. Nur venis al mi ideo, ke el miaj rimedoj, ĉu v komprenas, mi donos dek mil al tiu, kiu kaptos tiun ŝteliston. Mi ne havas pli, sed sciu, por tia servo - Mi scias, ke ne; sed nur private - Nu jes, tio estos mia privata afero, deĵore ĝi ne estas ebla. - Aŭ oni povas tion distribui inter civilaj detektivoj, ĉu? - Sed memkompreneble, kvazaŭ vi ne scias pri tio; sed se al tiuj homoj iel vi komprenigus, ke kolonelo Hampl promesis dek mil - Do bone, diru tion al via ĉefserĝento. Mi petas vin, amiko! - Pardonu do. Mi dankas vin."
	Kolonelo Hampl iom malstreĉiĝis post tiu donacema decido; li havis impreson, ke nun li mem iel partoprenas la persekutadon de tiu damna ŝtelista spiono. Li kuŝiĝis sur sofo, ĉar li estis laca de la ekscitado kaj imagis, kiel cent, ducent, tricent viroj (ĉiuj estis rufaj kaj vidigis sciurajn dentojn kiel sinjoro Pištora) traserĉas trajnojn, haltigas aŭtojn sagantajn al limoj, atendas sian predon post stratangulo kaj subite ekpaŝas kun vortoj: "En nomo de la leĝo. Iru kun mi kaj ne faŭku." Poste li sonĝis, ke li estas ekzamenata pri balistiko en militista akademio kaj peze anhelis kaj vekiĝis ŝvitanta. Iu sonorigis.
	Kolonelo Hampl eksaltis kaj provis ordigi siajn pensojn. En pordo aperis la sciuraj dentoj de sinjoro Pištora. "Do jam mi estas ĉi tie," diris la sciuraj dentoj. "Mi petas, li estis tiu."
	"Kiu," klopodis kompreni la kolonelo.
	"Nu ja Andrlík," ekmiris sinjoro Pištora tiel, ke li ĉesis vidigi la dentojn. "Ja kiu alia? Pepek nome estas en Pankrác."
	"Sed kion vi havas konstante kun tiu Andrlík?" abruptis malpacience la kolonelo.
	Sinjoro Pištora elrulis siajn helajn okuletojn. "Li ŝtelis ja la makaroniojn el la manĝotenejo," li diris insiste. "Oni lin jam enkarcerigis en la komisarejo. Mi petas, sed mi venis demandi - Li, Andrlík, diras, ke en la ujo estis neniuj makaronioj, ke tie estis nur tia aktaĉo. Do ĉu ĝi estas vero."
	"Homo," ekkriis la kolonelo senspire, "kie vi havas tiun aktaĉon?"
	"En poŝo," vidigis la dentojn sinjoro Pištora. "Kien nur mi tion -" li diris, palpante en la mohajra jako, "- ha. Ĉu via?"
	La kolonelo elŝiris el lia mano la altvaloran, ĉifitan akton numero l39/VII, fako C. El liaj okuloj verŝiĝis larmoj de malstreĉiĝo. "Hometo ora," li elspiris, "mi donus al vi por tio mi ne scias kion. Edzino, li ekkriegis, "venu ĉi tien. Jen sinjoro komisaro - sinjoro inspektoro hm -"
	"Agento Pištora," diris la vireto, montrante sian dentaron kun pleja plezuro.
	"Li jam trovis la ŝtelitan akton," laŭtis la kolonelo. "Iru, edzino, alportu glaseton kaj konjakon. Sinjoro Pištora, mi. . vi eĉ ne scias kiel ... nu por ke vi sciu ... Trinku, sinjoro Pištora."
	"Ĝi ne estis ja malfacila," dentmontris sinjoro Pištora. "Vera poeziaĵo! Jes, kaj la ujo, moŝta sinjorino, estas en la komisarejo."
	"Diablo prenu la ujon," tondris feliĉege la kolonelo. "Sed kara sinjoro Pištora, kiel vi tiel rapide trovis tiun akton? Je la sano, sinjoro Pištora!"
	"Ĝi servu," diris sinjoro Pištora respekte. "Miadio, ĝi estas nenio malfacila. Kiam estas elrompita manĝotenejo, do ni iras al Andrlík aŭ Pepek, sed Pepek nun sidpasigas du monatojn en Pankrác. Kiam ĝi estas subtegmento, do ni havas Písecký, Tondera lamulo, Kaner, Zima kaj Houska."
	"Ej, ej," miris la kolonelo. "Aŭskŭltu, kaj kio, se ĝi estas ekzemple kazo de spionado? Prosit, sinjoro Pištora!"
	"Respektan dankon. - Spionadon, tion ni ne havas ĉe ni. Sed latunajn klinkojn, tio estas Čeněk kaj Pinkus, je kupraj dratoj estas nun nur unu, iu Toušek, kaj kiam tio estas biertuboj, do tiu devas esti Hanousek, Buchta aŭ Šlesinger. Sinjoro, ni iras laŭ certa spuro. Kaj kasrompulojn, tiujn ni havas el la tuta respubliko: Da ili estas - hik! da ili estas nun dudek sep sed ses el ili sidas."
	"Ili meritas tion," deklaris la kolonelo sangavide. "Sinjoro Pištora, trinku!"
	"Respektan dankon," diris sinjoro Piŝtora, "sed ne tro mi trinkas. Mi petas, sanon. Ili tiuj - hik! tiuj latronoj, ili estas neniu inteligentularo, sinjoro; ĉiu scias nur unu lertaĵon kaj tiun li faras, ĝis ni lin denove kaptas. Kiel tiu Andrlík. Ha, li diras, ekrimarkinte min, jen sinjoro Pištora pro la manĝotenejo. Sinjoro Pištora, tio ja ne valoras ion, ja  mi ekkaptis nur aktaĉon en la ladskatolo. Ja mi devis elvaporiĝi, pli frue ol mi ion tuŝis. - Iru do, mi diras al li, ci idioto, por tio oni rekompencos cin minimume per unu jaro."
	"Jaron de karcerpuno?" opiniis kolonelo Hampl kompate. "Ĉu ne estas iom troe?"
	"Sed ĝi estas ja enrampo," vidigis la dentojn sinjoro Pištora. "Do mi dankas respekte, sinjoro; ankoraŭ mi estas enketonta unu montrofenestron, tiu estos Klečka aŭ Rudl. Kaj se vi ion bezonus, do demandu nur en la komisarejo. Sufiĉas diri sinjoro Pištora."
	"Mi petas vin, sinjoro," diris la kolonelo, "se vi eble - hm - por la servo. - Nome la aktaĉo estas ... nu ne iel tro, sed ... malvolonte mi ĝin perdus, sciate? Do se vi eble akceptus por la servo," li rapidis diri kaj enmanigis al sinjoro Pištora kvindek kronojn.
	Sinjoro Pištora pro surprizo kaj emocio serioziĝis. "Ja tio ne necesis," li diris, rapide enpoŝigante la manon kun la bankbileto. "Tio ja estis nenio - Do mi dankas respekte, sinjoro; kaj se vi foje denove bezonus -"
	"Mi donis al li kvindek kronojn," diris sinjoro kolonelo Hampl degne al sia edzino. "Dudek kronoj por tia tulipo ankaŭ sufiĉus, sed -" Sinjoro kolonelo grandanime mangestis. "Nur ke la damna akto estas trovita."

VIRO, KIU NE PLAĈIS

	"Sinjoro Kolda," diris sinjoro Pacovský al ĉefserĝento Kolda, "mi havas ion por vi." Sinjoro Pacovský nome estis dum Aŭstria monarkio policisto, eĉ ankaŭ ĉe kavaleria polico; sed post la milito neniel li povis akomodiĝi al la novaj cirkonstancoj, pensiiĝis, provesploris iom la mondon kaj fine luprenis gastejon Ĉe Belvidejo; ĝi situas iom en solejo, sed nuntempe la homoj komencas tion ŝati, ekskursojn, panoramojn, banadon en lageto kaj similajn aferojn. "Sinjoro Kolda," diris tiam sinjoro Pacovský, "io ne plaĉas al mi. Mi havas unu gaston, jam du semajnojn, li estas iu Roedl. Koncerne tion, li pagas kiel decas, nek drinkas, nek kartludas, sed ... Sciu, kion," vortsubitis sinjoro Pacovský, "venu foje rigardi lin."
	"Kia li estas?" demandis sinjoro Kolda. "Ĝi estas ĝuste tio," diris sinjoro Pacovský indigne, "mi ne scias. Nenio ĉe li estas neordinara, sed - kiel mi diru tion al vi? Al mi tiu homo ne plaĉas. Nu."
	"Roedl, Roedl," meditis ĉefserĝento Kolda. "Tiu nomo estas por mi senresona. Kio li estas?"
	"Mi ne scias," diris sinjoro Pacovský. "Li diras, ke li estas bankoficisto; sed mi ne povas ekscii de li, el kiu banko li estas. Tio ne plaĉas al mi. Ja li estas tia ĝentila hometo, sed - Mi havas impreson, kvazaŭ li evitus la homojn. Kaj tio ne plaĉas al mi."
	"Kiel," opiniis ĉefserĝento Kolda, "ke li evitas la homojn?"
	"Verdire li ne evitas," diris sinjoro Pacovský necerte, "sed ... mi petas vin, kiu ja estas septembre en kamparo? Kaj kiam antaŭ la gastejo haltas aŭto, li leviĝas eĉ ĉe manĝo kaj iras en sian ĉambron. Tiel ĝi estas. Mi diras al vi, al mi tiu Roedl neniel plaĉas." ,
	Sinjoro Kolda momenton pripensis. "Sciu do, sinjoro Pacovský," li eldiris saĝe, "eventuale diru al li, ke je aŭtuno vi fermas la gastejon. Li iru en Pragon aŭ iun alian distrikton, ĉu? Kial ĝuste ni lin havu? Kaj prete."
	Tagon poste, dimanĉe, juna ĝendarmo Hurych, kromnome Marinka aŭ Pupo, estis revenanta el la patroliro; dumvoje venis al li ideo, mi haltos en la gastejo, kaj celis rekte de arbaro al la gasteja korteto de Ĉe Belvidejo. Kiam li troviĝis jam en la posta enirejo, li haltis por blovpurigi la pipon. Tiumomente li aŭdis, kiel tintbruis fenestro en la unua alkorta etaĝo kaj io post li teren brufalis. Pupo elkuris sur la korteton kaj kaptis je ŝultro homon, kiu neatendite elsaltis el la fenestro. "Sinjoro," li diris admone, "kion vi faras?"
	La viro, kiun li tenis je la ŝultro, estis pala kaj senesprima. "Kial mi ne saltus?" li aŭdigis senenergie. "Nome mi loĝas ĉi tie."
	Ĝendarmo Pupo mallonge konsideris la situacion. "Estas eble," li diris, "sed al mi ne plaĉas, ke vi saltas el la fenestro." 
	"Mi ne sciis, ke tio estas malpermesita," senkulpigis sin la nekarakteriza viro. "Demandu sinjoron Pacovský, ke mi loĝas ĉi tie. Nome mi estas Roedl."
	"Tio estas ebla," diris ĝendarmo Pupo. "Montru do al mi viajn dokumentojn."
	"Dokumentojn," diris sinjoro Roedl necerte. "Sciu, mi havas ĉe mi neniajn dokumentojn. Mi skribos pri ili."
	"Ni mem skribos pri ili," diris Pupo volonte. "Iru kun mi, sinjoro Roedl."
	"Kien?" defendis sin sinjoro Roedl, cindrokolora en la vizaĝo. "Kiarajte ... kiarajte vi volas min aresti?"
	"Ĉar vi ne plaĉas al mi, sinjoro Roedl," deklaris Pupo. "Neniajn parolojn kaj iru."
	En ĝendarmejo sidis sinjoro ĉefsefĝento Kolda en babuŝoj, fumis longan pipon kaj legis oficialan gazeton. Ekvidinte Pupon kun sinjoro Roedl, ekis fortan krion: "Oj, Jesuo-maria, Marinka, kion vi faras al mi? Ĉu ankaŭ dimanĉe mi ne havu trankvilon? Kial ĝuste hodiaŭ dimanĉe vi kondukas homojn al mi?"
	"Sinjoro ĉefserĝento," raportis Pupo, "al mi ĉi tiu homo ne plaĉas. Vidante min eniri la gastejon, li saltis tra la fenestro sur la korteton kaj volis perdiĝi en arbaro. Kaj dokumentojn ankaŭ li ne havas. Li estas iu Roedl."
	"Aha," diris sinjoro Kolda kun intereso. "Sinjoro Roedl. Do ni jam havas vin ĉi tie, sinjoro Roedl."
	"Ja vi ne povas min aresti," diris maltrankviligite sinjoro Roedl.
	"Jes, ni ne povas," konsentis sinjoro Kolda. "Sed ni povas vin reteni, nu jes! Marinka, rapidu en la gastejon, traserĉu ĉambron de sinjoro Roedl kaj igu alporti ĉi tien liajn aĵojn. Sidiĝu, sinjoro Roedl."
	"Mi ... mi rifuzas kian ajn depozicion," balbutis sinjoro Roedl ekscitite. "Mi plendos. . . mi protestas -" 
	"Jesuomaria, sinjoro Roedl," ĝemis sinjoro Kolda, "vi ne plaĉas al mi! Mi ne disputos kun vi. Tie sidiĝu kaj fermu la buŝon." Post kio li prenis la gazeton kaj plu legis.
	"Rigardu, sinjoro Roedl," li diris post tempeto, "laŭ viaj okuloj estas videble, ke kun vi ne ĉio estas en ordo. Sur via loko mi dirus ĉion kaj vi havos trankvilon. Sed se vi ne volas, ankaŭ bone ..."
	Sinjoro Roedl sidis pala kaj kovrita de ŝvito; sinjoro Kolda lin observis, henante de abomeno, kaj poste li iris transloki fungojn, kiujn li sekigis super forno."
	"Konsideru, sinjoro Roedl," li komencis post iom da tempo, "ni verifos vian identecon; kaj dume vi sidos ĉe tribunalo kaj neniu parolos kun vi. Homo, ne estu antipatia!"
	Sinjoro Roedl persistis obstinege silenti, kaj sinjoro Kolda, malplaĉe grumblante, purigis sian pipon. "Nu jes," li diris, "rigardu do: povas daŭri eble la tutan monaton antaŭ ol ni identigos vin; sed tiun monaton, sinjoro Roedl, oni poste ne inkluzivos en vian punon. Estas ja domaĝe, tiel perdi monaton de puno!"
	"Kaj se mi konfesos," diris sinjoro Roedl hezite, "do ..."
	"Do oni ŝarĝos vin per reten-aresto, nu jes," babilis sinjoro Kolda, "kaj tiun oni inkluzivos al vi. Faru, kion vi volas. Vi ne plaĉas al mi, mi ĝojos, kiam oni fortransportos vin al la distrikta juĝejo. Do tiel ĝi estas, sinjoro Roedl."
	Sinjoro Roedl ekĝemis; en liaj maltrankvilaj okuloj estis esprimo de aflikto kaj preskaŭ esprimo de persekutado.
	"Kial," peze aŭdiĝis el li, "kial ĉiu diras al mi, ke mi ne plaĉas?"
	"Ĉar vi timas," diris prudente sinjoro Kolda. "Vi kaŝas ion, sinjoro Roedl, kaj tion neniu ŝatas. Kial vi rigardas en nenies  okulojn? Vi ne havas trankvilon. Jen la afero, sinjoro Roedl."
	"Rosner," korektis la pala homo deprimite.
	Sinjoro Kolda enpensiĝis. "Rosner, atendu, kiu Rosner? Ĝi sonas al mi iel konate."
	"Nu ja Rosner Ferdinando," ekvortis la homo.
	"Rosner Ferdinando," ripetis sinjoro Kolda, "tio jam ion diras al mi. Rosner Ferdinando ..."
	"Deponbanko en Vieno," helpis la pala viro.
	"Aha!" ekvokis ĝoje sinjoro Kolda. "Fraŭdo. Jam mi scias. Nu jes, . Rosner! Homo kara, mi ja havas je vi arest-ordonon jam tri jarojn! Do vi estas Rosner," li ripetis ĝojigite. "Sed kial tuj vi ne diris tion? Rigardu, preskaŭ mi montrus al vi pordon, kaj vi estas Rosner! Marinka!" li laŭtis je la eniranta ĝendarmo Hurych. "Ja li estas Rosner, fraŭdinto!"
	"Nome," skuiĝis Rosner iom dolore.
	"Pa, Rosner," kvietigis lin sinjoro Kolda, "je tio vi kutimiĝos. Ĝoju, ke ĝi jam eksteriĝis. Miadio, mi petas vin, homo ora, kie vi kaŝadis vin dum la tri jaroj?"
	"Mi kaŝadis min," diris Rosner amare. "Aŭ en litvagono aŭ en la plej karaj hoteloj. Tie oni ne demandas, kiu oni estas kaj de kie."
	"Ho ha," diris sinjoro Kolda kompate. "Kun tio vi havis egan region, vere!"
	"Ankaŭ mi opinias," malŝarĝis sin Rosner. "Sed ĉu mi povis en iun gastejon, kien venas policistoj razii? Sinjoro, mi devis konstante vivi super miaj rimedoj! Nenie mi restis pli longe ol tri noktojn, nur ĉi tie - kaj ĉi tie vi kaptis min."
	"Nu jes," konsolis lin sinjoro Kolda. "Sed jam la mono malabundis ĉe vi, ĉu Rosner? Cetere estis jam fino."
	"Estis," konsentis Rosner. "Sed mi diras al vi, pli longe mi tion ne eltenus. Jesuo, ja dum la tri jaroj kun neniu mi kore parolis, nur ĉi tie! Ja eĉ manĝi mi ne povis. Tuj kiam iu ekrigardis min, jam mi klopodis malaperi ... Ĉiu min tiel observis," plendis Rosner, "ĉiu impresis kvazaŭ esti de polico. Imagu, ankaŭ sinjoro Pacovský."
	"Tio ne ĉargenu vin," diris sinjoro Kolda. "Sinjoro Pacovský estas nome eksa policano."
	"Vidu do," murmuris Rosner; "poste estis niulo ie en senventejo! Kial ĉiu min tiel observis? Ĉu mi aspektas kiel ia krimulo?"
	Sinjoro Kolda lin atente reobservis. "Ion mi diros al vi, Rosner," li diris, "jam ne plu; nun vi aspektas jam kiel tute ordinara homo. Sed antaŭe, mia kara, vi ne plaĉis al mi; mi ne scias, kio ne harmoniis ĉe vi. Nu," li decidis, "Marinka vin forkondukos al juĝejo. Ankoraŭ ne estas la sesa, do oni inkluzivos al vi la hodiaŭon al reten-aresto. Se ne estus dimanĉo, mi mem forkondukus vin tien, por ke vi vidu, ke - hm, ke jam nenion mi havas kontraŭ vi. Tion faris nur la fremdeco, Rosner; sed nun ĝi estas en ordo. Marinka, arestu lin!"

ooo

	"Sciu, Marinka," diris tiuvespere sinjoro Kolda, "mi diras al vi, ke tiu Rosner sufiĉe plaĉis al mi. Tute agrabla homo li estas. Mi opinias, ke oni ne donos al li pli multe ol unu jaron."
	"Ankaŭ mi propetis," diris ĝendarmo Pupo ruĝiĝante, "ke oni donu al li du kovrilojn. Li ne estas kutima dormi sur kuŝbreto ..."
	"Estas bone," opiniis sinjoro Kolda. "Kaj mi diros al la inspektisto, ke iam-tiam li parolu kun li. Por ke tiu Rosner vidu, ke li estas denove jam inter homoj."

POETO

	Ĝi estis ordinara polica kazo: je la kvara matene surveturis aŭto en Žitná strato ebrian maljunulinon kaj kun maksimuma rapido forveturis. Kaj nun la juna polica praktikanto doktoro Mejzlík estis esploronta, kiu aŭto ĝi estis. Tia juna praktikanto tion prenas serioze.
	"Hm," diris doktoro Mejzlík al policisto numero 141, "vi  do vidis el distanco de tricent paŝoj rapide veturantan aŭton kaj sur la tero homan korpon. Kion vi faris unue?"
	"Unue mi kuris al la vunditino," raportis la policisto, "por doni al ŝi la unuan helpon."
	"Unue vi estus identigonta la veturilon," murmuris doktoro Mejzlík, "kaj nur poste zorgi pri la maljunulinaĉo. Sed eble," li aldiris, gratante sin per krajono en la hararo, "ke ankaŭ mi farus same. Do numeron de la veturilo vi ne vidis; kaj kio alie koncernas tiun veturilon -?" 
	"Mi opinias," diris hezite la policisto numero 141, "ke ĝi estas malhela. Eble ĝi estis blua aŭ ruĝa. Tio ne estis bone videbla pro la fumo el gastubo."
	"Aĥ, Jesuo Kristo," lamentis doktoro Mejzlík, "kiel mi konstatu, kiu veturilo ĝi estis? Ĉu kuri al ĉiuj ŝoforoj kaj  demandi ilin: Mi petas ĝentile, ĉu vi ne surveturis oldan maljunulinaĉon? Nu, homo, kion mi faru kun tio?"
	La policisto ŝultrolevis en subalterna senkonsilo. "Mi petas," li diris, "al mi anonciĝis iu atestanto, sed ankaŭ li scias nenion. Mi petas, li atendas apude."
	"Do alkonduku lin," diris doktoro Mejzlik tedite kaj vane klopodante ellegi ion el la magra protokolo. "Mi petas nomon kaj domicilon," li diris mekanike; la atestanton li eĉ ne rigardis.
	"Králík Jan, studento de inĝenierfako pri maŝinoj," eldiris firme la atestanto.
	"Do sinjoro, vi ĉeestis, kiam hodiaŭ matene je la kvara surveturis nekonata aŭto Božena-n Macháčková."
	"Jes, kaj mi devas diri, ke la ŝoforo estas kulpa. Mi petas, sinjoro komisaro, la strato estis tute vaka; se la ŝoforo malakcelus sur vojkruciĝo -"
	"Kiel proksime vi staris?" interrompis lin doktoro Mejzlík. 	"Ĉirkaŭ dek paŝojn. Mi akompanis mian amikon el - el kafejo, kaj kiam ni estis en strato Žitná -"
	"Kiu estas via amiko?" interrompis lin denove doktoro Mejzlík. "Tiun mi ne havas ĉi tie."
	"Jaroslav Nerad, poeto," diris la atestanto kun ioma fiero. "Sed tiu versimile dirus nenion al vi."
	"Kial ne?" murmuris doktoro Mejzlík, kaptante ĉian spureron.
	"Ĉar li ... estas tia poeto. Kiam okazis la mafeliĉo, li ekploris kaj kuris hejmen kiel eta infano. Kiam do ni estis en strato Žitná, veturegis de malantaŭe aŭto per freneza rapido - "
	"Kiun numeron ĝi havis?"
	"Tion mi ne scias, mi petas. Tion mi tute ne rimarkis. Mi rimarkis nur la frenezan veturon kaj ĵus mi diris al mi, ke - "
	"Kaj kia veturilo ĝi estis?" interrompis lin doktoro Mejzlík.
	"Kvartakta eksplodmotoro," diris eksperte la atestanto. "En aŭtomarkoj kompreneble mi ne estas sperta."
	"Kaj kiun koloron ĝi havis? Kiu sidis en ĝi? Ĉu ĝi estis kabrioleto aŭ limuzino?"
	"Tion mi ne scias, diris la atestanto embarasite. "Mi opinias, ke ĝi estis ia nigra veturilo; sed pli detale mi tion ne rimarkis, ĉar kiam okazis la malfeliĉo, mi diris al Nerad: Vidu, tiuj latronoj surveturas homon kaj eĉ ne haltas!"
	"Hm," opiniis doktoro Mejzlik malkontente, "tio ja estas tute konvena kaj ĝusta morala reago, sed mi ŝatus pli, se vi rimarkus numeron de la veturilo. Estas mirige, sinjoro, kiel la homoj ne scias observi. Vi scias ja, ke la ŝoforo kulpas, vi juĝas kompreneble ĝuste, ke tiuj homoj estas latronoj, sed la numeron vi ne rigardas. Juĝi scias ĉiu: sed funde, objektive rimarki la aferojn - Mi dankas al vi, sinjoro Králík; mi ne detenos vin."
	Post unu horo sonorigis la policisto numero 141 ĉe la loĝejmastrino de poeto Jaroslav Nerad. Jes, sinjoro, la poeto estas hejme, sed dormas. La poeto okulegis el la pordo per etaj miregantaj okuletoj je la policisto; iel li ne povis rememori, kion fakte li faris. Fine tamen li ekkomprenis, kial li iru en policejon. "Ĉu ĝi devas esti?" li demandis malkonfide. "Nome jam nenion plu mi memoras; mi estis nokte iom -"
	"Drinkinta," diris la policisto kompreneme. "Sinjoro, mi ekkonis multajn poetojn. Do, sinjoro, vestiĝu; ĉu mi atendu vin?"
	Poste la poeto kaj la policisto komencis paroli pri noktaj lokaloj, pri la vivo entute, pri strangaj fenomenoj sur la ĉielo kaj multaj aliaj temoj; nur la politiko estis al ambaŭ fremda. Tiel en amika kaj instrua interparolo venis la poeto al la policejo.
	"Vi estas sinjoro Nerad Jaroslav, poeto," diris al li doktoro Mejzlík. "Sinjoro atestanto, vi ĉeestis, kiam la nekonata aŭto surveturis tiun Božena Macháčková."
	"Jes," elspiris la poeto.
	"Ĉu vi povus diri al mi, kia aŭto ĝi estis? Ĉu kabrioleto aŭ limuzino, de kia koloro, kiu sidis en ĝi, kiun numeron ĝi havis?" 	La poeto intense pripensis. "Tion mi ne scias," li diris, "tion mi ne rimarkis."
	"Ĉu vi rememoras iun detalon?" insistis Mejzlík.
	"Eĉ ne ete," diris la poeto sincere. "Sciu, entute neniam mi atentas la detalojn."
	"Mi petas vin," komencis doktoro Mejzlík ironie, "kion do entute vi rimarkis?"
	"La tutan etoson," diris la poeto neprecize. "Sciu, la forlasitan straton. . . tian longan. . . dum krepusko. . . kaj kiel tiu ino restis tie kuŝanta -" Subite li eksaltis. "Ja ion mi pri ĝi skribis, veninte hejmen!" Li palpis en ĉiuj poŝoj kaj eltiris aron de kovertoj, fakturoj kaj de aliaj tiaj paperaĉoj. "Ne, ĉi tio ĝi ne estas," li grumblis, "ĉi tio ankaŭ ne - Ni atendu, eble tio ĝi estas," li opiniis absorbite observante dorsflankon de iu koverto.
	"Montru tion al mi," diris doktoro Mejzlík indulgeme.
	"Ĝi estas nenio," defendis sin la poeto. "Sed se vi volas, mi tralegos tion al vi." Post kio entuziasme okulegante kaj kanteme plilongigante longajn silabojn, li recitis:

		"Marŝ' de l' sombraj domoj, un', du, haltu ek 
		ruĝ' matena mandolinas 
		kial vi knabin' vangruĝas
		aŭtos ni sage per 120 ĈP al mondfino
		aŭ al Singapuro eble
		haltu, haltu, aŭto flugis
		nia granda amo polve kuŝas
		knabin' rompita flor'
		cigna kolo, brust' tamburo kaj cimbaloj
		kial tiom mi ploras."
	"Jen ĉio," deklaris Jaroslav Nerad.
	"Mi petas vin," diris doktoro Mejzlík, "kion ĝi signifas?"
	"Nu ja ... tio estas la malfeliĉo kun la aŭto, ekmiris la poeto. "Ĉu ĝi ne estas komprenebla?"
	"Mi pensas, ke ne," opiniis doktoro Mejzlík kritike.
"Iel mi ne povas ekkoni el tio, ke la 15-an de julio je la kvara matene en Žitná strato surveturis aŭto numero tiu kaj tiu sesdekkvinjaran ebrian almozulinon Božena Macháčková; la vunditino estis fortransportita en la ĝeneralan hospitalon, kie ŝi agonias. Ĉi tiujn faktojn via poemo, sinjoro, laŭ tio, kiom mi rimarkis, ne mencias. Tiel."
	"Tio estas nur la kruda realo, sinjoro," diris la poeto frotante sian nazon. "Sed poemo estas interna fakto. Poemo, tio estas liberaj superrealaj imagoj, kiujn la faktoj elvokas en subkonscio de poeto, ĉu? La vid- kaj aŭdo-asociadoj ... Kaj al tiuj devas leganto submetiĝi," deklaris Jaroslav Nerad mentore. "Poste oni tion komprenas."
	"Mi petas vin," impetis doktoro Mejzlík. "Aŭ atendu, pruntedonu al mi tiun vian opuson. Dankon: Do jen ni havas, hm: Marŝ' de l' sombraj domoj, unu, du, haltu, ek. Mi petas do, klarigu al mi -"
	"Ja ĝi estas Žitná strato," diris la poeto trankvile. "Tiaj du domo-vicoj, jes?"
	"Kaj kial ĝi ne estas eventuale Nacia avenuo?" demandis doktoro Mejzlík skeptike.
	"Ĉar tiu ne estas tiel rekta," sonis konvinka respondo.
	"Do plue. Ruĝ' matena mandolinas - Nu, povas esti. Kial vi knabin' vangruĝas - Mi petas vin, de kie aperas la knabino?"
	"Matenruĝo," diris la poeto lakone.
	"Ha, pardonu. Aŭtos ni sage per 120 ĈP al mondfino. Nu?"
	"Versimile alveturis la aŭto," eksplikis la poeto.
	"Kaj ĉu ĝi havis 120 ĈP?"
	"Tion mi ne scias; tio signifas, ke ĝi veturis rapide. Kvazaŭ ĝi volus flugi ĝis fino de la mondo."
	"Aĥ, tiel; Aŭ al Singapuro eble - Miadio, mi petas vin, kial ĝuste al Singapuro?"
	La poeto ŝultrolevis. "Jam mi ne scias. Eble tial, ĉar tie estas malajoj."
	"Kaj kian rilaton havas la aŭto al malajoj? He?" 
	La poeto deprimite tremetis. "Eble la veturilo estis bruna, ĉu vi ne opinias?" li diris meditante. "Io bruna tie certe estis. Kial alie estus tie Singapuro?"
 	"Do vidu," diris doktoro Mejzlik, "tiu veturilo estis ruĝa, blua kaj bruna. Kion mi elektu el tio?"
	"Elektu la brunan," konsilis la poeto. "ĝi estas agrabla koloro."
	"Nia granda amo polve kuŝas, knabin' rompita flor"' legis doktoro Mejzlík. "Tiu rompita flor', tio estas la ebria almozulino?"
	"Mi ne skribos ja pri ebria almozulino," diris la poet tuŝite. "Simple ŝi estis virino, ĉu vi komprenas?"
	"Ha. Kaj kio estas ĉi tio: Cigna kolo, brust' tambur kaj cimbaloj. Tio estas libera asociado?"
	"Montru," diris la poeto embarasite kaj kliniĝis super la papero. "Cigna kolo, brust' tamburo kaj cimbaloj - kio ĝi povas esti?"
	"Ĝuste je tio mi demandas," murmuris doktoro Mejzlík iom ofende.
	"Atendu," meditis la poeto; "io tie devis esti, kio rememorigis min - Aŭdu, ĉu iam ne impresas vin duo kiel cigna kolo? Rigardu," kaj skribis krajone 2.
	"Ha," diris doktoro Mejzlík atente. "Kaj kio la brust'?".
	"Tio ja estas 3, du arketoj, ĉu?" miris la poeto.
	"Ankoraŭ vi havas tie tamburon kaj cimbalojn," impetis la policoficisto streĉe.
	"Tamburo kaj cimbaloj," meditis poeto Nerad, "tamburo kaj cimbaloj. . . tio povus esti eble la kvino, ĉu? Rigardu," li diris kaj skribis numeron 5. "Tiu ventreto estas kiel tamburo kaj supre cimbaloj -"
	"Atendu," diris doktoro Mejzlík kaj skribis sur papereto 235. "Ĉu vi estas certa pri tio, ke la aŭto havis numeron 235?" 
	"Nepre neniun numeron mi rimarkis," deklaris Jaroslav Nerad decide. "Sed io tia devis tie esti - de kie ĝi povus aperi?" li miris, cerbumante super la poemeto. "Sed sciu, ĉi-loko estas la plej bona el la tuta poemo."

ooo

	Post du tagoj vizitis doktoro Mejzlík la poeton; la poeto ĉi-foje ne dormis; sed havis tie iun knabinon kaj vane serĉis vakan seĝon, por ĝin prezenti al la polic-oficisto.
	"Tuj mi kuras plu," diris doktoro Mejzlík. "Nur mi venas diri al vi, ke vere ĝi estis veturilo numero 235."
	"Kiu veturilo?" miregis la poeto.
	"Cigna kolo, brust' tamburo kaj cimbaloj," elŝutis per unu spiro doktoro Mejzlík. "Kaj Singapuro ankaŭ."
	"Ha, jam mi scias," diris la poeto. "Vi vidas do, jen la interna fakto. Ĉu vi volas, ke mi tralegu al vi kelkajn plurajn poemojn? Nun vi komprenos ilin."
	"Nur alifoje," rapidis diri la polic-oficisto. "Kiam denove mi havos iun kazon."

KAZOJ DE SINJORO JANÍK

	Tiu sinjoro Janík estas nek d-ro Janík el ministerio, nek tiu Janík, kiu pafmortigis bienulon Jirsa, nek tiu makleristo Janík, pri kiu oni rakontas, ke li faris serion de tricent dudek ses karamboloj, sed sinjoro Janík, ĉefo de firmo Janík kaj Holeček, grandkomercejo per papero kaj celulozo: li estas tia deca kaj ne alta sinjoro iam svatiĝinta al fraŭlino Severová kaj poste pro malespero needziĝinta; mallonge tiel dirita paperisto Janík, por ke ne estiĝu eraro.
	Do tiu sinjoro Janík venis al la aferoj absolute hazarde, kaj nome ie en Sázava, kie li somerumadis; tio estis tiam, kiam oni serĉis kadavron de Roza Regner, kiun murdis ŝia fianĉo Henriko Bašta, surverŝis per petrolo, forbruligis kaj enfosis en arbaro. Bašta kulpis pri murdo de Roza, sed ŝian korpon aŭ ostojn oni ne povis trovi; jam naŭ tagojn trairadis ĝendarmoj arbarojn, kondukataj de Bašta, kiu montradis al ili, tie aŭ alie ĝi estis, ili rastis kaj fosis, sed nenie io. Estis evidente, ke la mortlaca Bašta logas ilin for de ĝusta spuro kaj klopodas akiri tempon. Li estis junulo el honesta kaj bonstata familio, tiu Henriko Bašta, sed versimile doktoro iel premdifektis per forcepso lian kapon, antaŭ ol li naskiĝis, mallonge iel li ne estis en ordo; tia degenerinta kaj stranga homo li estis. Do naŭ tagojn li kondukis ĝendarmojn tra la arbaroj, pala kiel fantomo, kun okultikoj pro hororo, ĝene lin rigardi. Ĝendarmoj vadis kun li tra mirtelarbustoj kaj marĉoj, furiozis jam, mire ke ili ne mordis kaj pensis, bestio, ni lacigos vin tiel, ke fine tamen vi alkondukos nin tien. Bašta, apenaŭ treniĝante pro senfortiĝo, sinkis kie ajn sur la teron kaj raŭkis: "Jen, ĉi tie mi ŝin enfosis!"
	"Ek, Bašta," alkriaĉis lin ĝendarmo. "Ĉi tie ĝi ne estis. Plue!"
	Bašta ŝancele leviĝis, kaj faliris survoje iom plu, ĝis li denove rulfalis pro laco. Do tia estis la procesio: kvar ĝendarmoj, du detektivoj, kelkaj arbar-gardistoj kaj uloj kun hakfosiloj; kaj spasme ŝoviĝanta, palega homruino, Henriko Bašta.
	"Sinjoro Janík konatiĝis kun la ĝendarmoj en gastejo; sekve de tio li rajtis iradi tra la arbaroj kun la tragedia procesio, sen ke iu bruskis lin, ke tie li havas nenion por fari. Krome li portadis kun si sardinskatolojn, salamon, konjakon kaj aliajn tiajn aĵojn, kiuj al tiuj sinjoroj konvenis. La naŭan tagon jam estis malbone, tiom malbone, ke sinjoro Janík decidiĝis: neniam plu mi kuniros. La ĝendarmoj jam preskaŭ bojis pro ekscitego, la arbar-gardistoj deklaris; ke da ĉio estas ĝiskole kaj ke ili havas aliajn farotaĵojn, la uloj kun hakfosiloj grumblis, ke por tia laboraĉo estas malmulte dudek kronojn tage, kaj sur la tero tremis Henriko Bašta fallaca de konvulsiaj skuoj, jam ne plu respondante kriadon kaj insistegadon de la ĝendarmoj. En tiu senkonsila kaj senelira momento faris sinjoro Janík agon, kiu iel ne estis en la programo: li ekgenuis ĉe Bašta, enmanigis al li bulkon kun ŝinko kaj diris kompate: "Rigardu, sinjoro Bašta - nu nu, sinjoro Bašta, ĉu vi aŭdas?" Bašta ekhurlis kaj ekploris. "Mi trovos tion ... mi trovos tion, sinjoro," li plorsingultis kaj provis stariĝi; tuj estis ĉe li unu el la detektivoj kaj levis lin preskaŭ tenere. "Nur apogu vin, sinjoro Bašta," li persvadis lin, "sinjoro Janík vin prenos de la dua flanko, tiel. Nu, sinjoro Bašta, nun vi montros al sinjoro Janík, kie ĝi okazis, jes."
	Horon poste staris Henriko Bašta, fumante cigaredon, super malprofunda kavo, el kiu elstaris femurosto.
	"Ĉu tio estas korpo de Roza Regner?" demandis la ĉefserĝento Trnka deprimite.
	"Estas," diris trankvile Henriko Bašta kaj fingre defrapis cindron de la cigaredo en la malfermitan kavon.
	"Ĉu sinjoro deziras ankoraŭ ion?"
	"Sciu, sinjoro," predikis vespere en gastejo ĉefserĝento Trnka al sinjoro Janík, "vi estas psikologo, tion oni devas lasi al vi. Je la sano, sinjoro! La ulo moliĝis, tuj kiam vi diris al li 'sinjoro Bašta'. Li ŝatas la honoron, mizerulo! Kaj ni turmentis nin kun li - Mi petas vin, kiel vi ekkonis, ke la ĝentileco tiel efikos je li?"
	"Tio," diris la heroo de l' tago, modeste ruĝiĝante, "tio estis nur hazarde, jes? Mi, sciu, al ĉiu mi diras 'sinjoro'. Nome mi kompatis lin, tiun sinjoron Bašta, kaj tial mi volis doni al li la bulkon -"
	"Instinkto," deklaris ĉefserĝento Trnka. "Tion ni nomas  flarsento kaj psikologio. Je la sano, sinjoro Janík! Domaĝe pri vi, vi devus iri al ni -"

ooo

	Nelonge poste veturis sinjoro Janík per nokta trajno al Bratislavo; tie estis ĝenerala akciula kunveno de iu slovaka paperfabriko kaj ĉar sinjoro Janík havis en ĝi egan partoprenon, li volis ĉe tio esti. "Antaŭ Bratislavo vi devas min veki," li admonis konduktoron, "por ke oni ne veturigu min ĝis la limo." Poste en litvagono li enlitiĝis, ĝojante, ke li estas sola en kupeo, kuŝiĝis bele kiel mortinto, momenton konsideris diversajn negocojn kaj ekdormis. Li eĉ ne sciis, kiam ĝi okazis, kiam la konduktoro malfermis la kupeon al iu sinjoro, kiu komencis senvestiĝi kaj grimpis en la supran liton. Sinjoro Janík vidis ankoraŭ en duondormo paron da krurumoj kaj pendolantajn neordinare vilajn krurojn, aŭdis ĝemadon de homo envolviĝanta en kovrilojn, poste klakis ŝaltilo kaj denove estis brueganta mallumo. Sinjoro Janík sonĝis tion kaj alion, plejparte, ke lin persekutas la vilaj kruroj, kaj poste vekiĝis tial, ĉar estis longa silento kaj ĉar li aŭdis iun ekstere voki: "Ĝis la revido en Žilina!" Kaj li salte ellitiĝis kaj ekrigardis tra la fenestro: li vidis, ke ekstere tagiĝas, ke la trajno jam haltas en stacidomo de Bratislavo kaj ke la konduktoro forgesis lin veki. Pro la ektimo li eĉ ne komencis insulti kaj en febra rapido li survestis pantalonon sur piĵamon kaj la ceteran vestaĵon, enpoŝigis siajn kvin aĵojn kaj elsaltis sur kajon ĝuste en momento, kiam la stacidoma oficisto jam levis la manon por forveturo de l' trajno.
	"Uf," forkraĉis sinjoro Janík, pugne minacis la forveturantan rapidtrajnon kaj iris en tualetejon sin finvesti. Kiam fine li estis reordiganta enhavon de siaj poŝoj, li rigidiĝis de hororo: en la interna poŝo li havis anstataŭ unu papermonujo du. En la pli dika el ili, ne apartenanta al li, estis sesdek novaj ĉeĥoslovakaj kvincentkronoj. Ĝi estis versimile monujo de lia nokta kunvojaĝanto; sed kiel ĝi aperis en lia poŝo, tion la duondormema sinjoro Janík sciis imagi pro nenio en la mondo. Bone, memkomprene, unue li serĉis iun de polico, por transdoni al li la fremdan papermonujon. La polico lasis sinjoron Janík tempeton mortadi pro malsato kaj dume telefonis al Galanta, ke oni anoncu tie al vojaĝanto sur la lito 14, ke lia monujo kun mono troviĝas ĉe la polico en Bratislavo. Poste sinjoro Janík devis anonci siajn person-indikojn kaj iris matenmanĝi. Poste lin serĉis policano kaj demandis lin, ĉu ne okazis eraro; tiu sinjoro sur la lito 14 nome deklaris, ke al li mankas neniu monujo. Sinjoro Janík devis denove iri al la policejo kaj duafoje rakonti, kiel li akiris la monujon. Dum du civiluloj ien forportis la sesdek bankbiletojn, sinjoro Janík devis duonhoron atendi inter du detektivoj, post kio oni lin forkondukis al iu altranga polica sinjoro.
	"Sinjoro," diris tiu sinjoro, "ĝuste ni telegrafas al Štúrovo, ke oni arestu pasaĝeron el la lito 14. Ĉu vi povas doni al ni lian precizan priskribon?"
	Sinjoro Janík ne povis diri pli multe, ol tion, ke la pasaĝero havis okulfrape vilajn krurojn. La sinjoro de polico ne estis kun tio tre kontenta. "La bankbiletoj nome estas falsaĵo," li diris subite. "Vi devas ĉi tie resti, ĝis ni konfrontos vin kun la kunvojaĝinto."
	Sinjoro Janík malbenis ĉe si la konduktoron, kiu ne vekis lin ĝustatempe kaj per tio kaŭzis, ke en tiu hasto aperis en la poŝo de sinjoro Janík la malbenita papermonujo. Proksimume post unu horo venis depeŝo el Štúrovo, ke la vojaĝinto el la lito 14 elvagoniĝis jam en Nové Zámky; kien li poste iris aŭ veturis, ne estas provizore konate.
	"Sinjoro Janík," diris fine tiu altranga sinjoro de la polico, "dume ni ne retenos vin; la aferon ni cedos en Prago al inspektoro Hruška, kiu estas eksperto pri falsaĵoj; sed mi diras al vi, ke ĝi estos versimile ege grava afero. Revenu kiel eble plej frue en Pragon, kaj tie oni vin alvokos. Dume mi dankas al vi, ke vi tiel feliĉe trafis la falsaĵojn. Sinjoro, tio ne estas nur ia hazardo."
	Apenaŭ sinjoro Janík revenis en Pragon, jam oni venigis lin al la polica prezidantaro; tie lin akceptis iu granda kaj korpulenta sinjoro, kiun ĉiuj nomis sinjoro prezidanto; kaj iu flava kaj tendena homo, nomata inspektoro Hruška. "Sidiĝu, sinjoro Janík," diris la korpulenta sinjoro kaj disŝiris sigelojn sur malgranda pakaĵeto. "Ĉu ĉi tio estas la papermonujo, kiun vi ...  eh, kiun vi trovis en via poŝo en stacidomo de Bratislavo?"
	"Estas, mi petas," elspiris sinjoro Janík.
	La korpulenta sinjoro rekalkulis la novajn bankbiletojn, troviĝantaj en la papermonujo. "Sesdek ekzempleroj," li diris. "Ĉiuj havas serion 27.451. Tiun numeron oni signalis al ni el Cheb."
	La tendena homo prenis en la manon unu bankbileton, iermis la okulojn kaj frotetis ĝin inter la fingroj, post kio li flaris al ĝi. "Do ĉi tiuj estas el Graz," li diris. "Tiuj el Ĝenevo ne estas tiom gluecaj."
	"Graz," ripetis la korpulenta sinjoro mediteme, "tie oni faras ĉi tion por Budapeŝto, ĉu?"
	La tendena homo nur okulsignis. "Do mi estu veturonta al Vieno," li opiniis. "Sed la viena polico ne ekstradicios al ni tiun ulon."
	"Hm," murmuris la korpulenta sinjoro. "Do poste klopodu venigi lin alie al ni. Se tio ne sukcesus, diru al ili, ke ni por li ekstradicios al ili Leberhardton. Feliĉan vojaĝon, Hruška. Kaj vi, sinjoro," li diris turnante sin al sinjoro Janík, "mi eĉ ne scias, kiel danki al vi. Vi estas tiu, kiu trovis la knabinon de Henriko Bašta, ĉu?"
	Sinjoro Janík ruĝigis. "Tio estis nur ia hazardo," li diris rapide. "Vere mi ... neniel mi havis intencon ..."
	"Vi havas feliĉan manon," diris apreze la korpulenta sinjoro. "Sinjoro Janík, tio estas donaco de Di-sinjoro. Iu dum la tuta vivo nenion trovas, kaj la alia ĝuste stumblas je la plej bonaj kazoj. Vi devus iri al ni, sinjoro Janík."
	"Ne eblas," defendis sin sinjoro Janík. "Mi ... nome mi havas mian komercejon ... bone prosperantan ... malnova firmo post la avo ..."
	"Kiel vi volas," ekĝemis la granda viro, "sed domaĝe pri vi. Tian damnan feliĉon ne ĉiu facile havas. Ni ankoraŭ revidos nin, sinjoro Janík."

ooo

	Kelkajn monatojn poste vespermanĝis sinjoro Janík kun sia komerc-amiko el Lepsiko. Kompreneble tia komerca vespermanĝo jam ion kostas; ĉefe la konjako estis iel ekstre  bona; mallonge, sinjoro Janík nepre ne emis iri piede hejmen, mangestis kelneron kaj ordonis: "Aŭton!" Elirinte el la hotelo, li vidis, ke aŭto jam atendas ĉe elirejo; kaj li enaŭtiĝis, brufermis pordeton kaj en tiu humoro forgesis kiel je morto, ke li ne diris al ŝoforo sian adreson. Malgraŭ tio la aŭto ekveturis kaj sinjoro Janík, komforte sidiĝinte en angulo, ekdormis.
	Kiel longe li veturis, ne sciis; sed li vekiĝis tial, ĉar la veturilo haltis kaj la ŝoforo malfermis al li pordeton dirante: "Do jam ni estas ĉi tie, sinjoro. Vi estas ironta supren, sinjoro." Sinjoro Janík tamen tre miris, kie fakte li estas, sed ĉar post la konjako estis al li ĉio egala, li ascendis ian ŝtuparon kaj malfermis pordon, post kiu estis aŭdebla brua interparolo. Estis tie ĉirkaŭ dudek homoj, kiuj senpacience turniĝis al la pordo. Subite estiĝis stranga silento; iu el sinjoroj leviĝis kaj iris al sinjoro Janík: "Kion vi volas ĉi tie? Kiu vi estas?"
	Sinjoro Janík mirigite ĉirkaŭrigardis! Li ekkonis kvin aŭ ses sinjorojn - ili estis riĉaj homoj, pri kiuj estis onidiroj, ke ili havas specifajn politikajn interesojn; sed sinjoro Janík ne miksiĝis en politikon. "Dio sanon donu," li diris amike, "tie estas sinjoro Koubek kaj sinjoro Heler. Ahoj, Feri! Junuloj, mi trinkus."
	"De kie venas ĉi tiu ulo?" ekfuriozis unu el la ĉeestantoj. "Ĉu li apartenas al ni?"
	Du sinjoroj, elpuŝis sinjoron Janík en koridoron. "Kiel vi venis ĉi tien?" diris unu el ili abrupte. "Kiu vin invitis ĉi tien?"
	Sinjoro Janík sobriĝis post tiom malmulte amika voĉo. "Kie mi estas?" li diris indigne. "Diable, kien vi alveturigis min?"
	Unu el la sinjoroj kurdescendis ŝtuparon kaj ĵetiĝis al la ŝoforo: "Vi idioto," li kriaĉis, "de kie vi prenis tiun homon?"
	"Nu antaŭ la hotelo," defendis sin la ŝoforo. "Posttagmeze oni diris al mi, ke je la deka vespere mi atendu ĉe hotelo iun sinjoron kaj alveturigu lin ĉi tien. Tiu sinjoro je la deka enaŭtiĝis ĉe mi kaj nenion diris al mi; do mi veturis direkte ĉi tien -"
	"Jesuomaria," kriis la sinjoro malsupre, "li estas ja iu alia! Homo, vi tion fuŝis al ni!"
	Sinjoro Janík sidiĝis rezigne sur la ŝtuparo. "Ha," li diris kontente, "tio estas ia sekreta kunveno, ĉu? Nun vi devas min strangoli kaj enfosi. Glason da akvo!"
	"Sinjoro," diris unu el la du. "Vi eraris. Tie interne estas nek sinjoro Koubek, nek sinjoro Heler, ĉu vi komprenas? Tio estas eraro. Ni transveturigos vin en Pragon; vi devas pardoni, ke okazis la miskompreno."
	"Nenio okazis," diris grandanime sinjoro Janík. "Mi scias, ke la ŝoforo min dumvoje pafmortigos kaj enfosos ie en arbaro. Jam estas egale. Mi idioto forgesis doni al li mian adreson; jen la rezulto."
	"Vi estas ebria, ĉu?" demandis la nekonata sinjoro kun ia senpeziĝo.
	"Parte," konsentis sinjoro Janík, "sciu, mi vespermanĝis kun dresdena Meyer. Janík, grandkomercisto kun papero kaj celulozo," li prezentis sin sidante sur la ŝtuparo. "Malnova entrepreno, post la avo."
	"Iru dormi," konsilis al li la nekonata sinjoro. "Post kiam vi satdormos, eĉ vi ne rememoros, ke - hm, ke ni vin tiel ĝenis."
	"Tute ĝuste," opiniis sinjoro Janík digne. "Iru dormi,  sinjoro. Kie mi havas liton?"
	"Hejme," diris la fremda sinjoro. "La ŝoforo vin forveturigos hejmen. Permesu, ke mi helpu vin leviĝi."
	"Ne estas bezone," protestis sinjoro Janík. "Mi ne estas tiom ebriaĉa kiel vi. Iru dormi. Ŝoforo, Bubeneč!"
	La aŭto ekveturis retre; kaj sinjoro Janík ruze palpebrumante, atentis, tra kie li estas veturigata.

ooo

	La postan matenon li telefonis al la polica prezidantaro sian noktan aventuron. "Sinjoro Janík," respondis al li post kelka silentado voĉo el la prezidantaro, "ĉi tio estas por ni ege interesa. Mi petas vin insiste, ke vi tuj venu ĉi tien."
	Kiam sinjoro Janík venis, atendis lin jam kvar sinjoroj kun tiu granda korpulenta frunte. Sinjoro Janík devis denove rakonti, kio okazis kaj kiun li vidis. "La aŭto havis markon NXX 705," aldiris la korpulento sinjoro. "Privata veturilo. El la ses personoj, kiujn sinjoro Janík ekkonis, estas por mi tri novaj. Sinjoroj, nun mi lasos vin. Sinjoro Janík, iru al mi."
	Sinjoro Janík sidis kiel amaseto en granda laborejo de la korpulenta sinjoro iranta tien kaj reen tre enpensiĝinta.
	"Sinjoro Janík," fine li diris, "antaŭ ĉio mi devas vin peti: al neniu eĉ unu vorton. Ŝtataj kaŭzoj, ĉu vi komprenas?"
	Sinjoro Janík silente jesis. Kristo, li pensis, en kion mi denove enmiksiĝis! 
	"Sinjoro Janík," diris subite la korpulenta vico, "mi ne volas vin flati, sed ni bezonas vin. Vi havas tian feliĉon - Oni diras metodo; sed detektivo, kiu tute ne havas la stultan bonŝancon, taŭgas por nenio. Da racio ni mem havas sufiĉe; sed ni volus aĉeti feliĉan hazardon. Sciu, iru al ni."
	"Kaj kio mia komercejo?" flustris sinjoro Janík konsternite.
	"Tiun gvidos via kompaniano; domaĝe vin por tio kun tiu via donaco. Do kion?"
	"Mi ... mi tion ankoraŭ pripensos," balbutis malfeliĉa sinjoro Janík. "Mi venos al vi antaŭ fino de semajno; sed se tio devas esti ... kaj se mi havas la kapablon ... ankoraŭ mi ne scias; mi venos."
	"Bone," diris la korpulenta viro premante al li potence la manon. "Ne dubu pri vi. Ĝis la revido."

ooo

	Semajno ankoraŭ ne pasis, kiam sinjoro Janík denove anonciĝis. "Do jam mi estas ĉi tie," li laŭtis kun radianta vizaĝo. 	"Ĉu decidiĝinta?" diris la korpulenta sinjoro.
	"Danke Dion," respiris sinjoro Janík. "Nome mi venas diri al vi, ke ĝi ne eblas kaj ke por tio mi ne taŭgas."
	"Pa! Kaj kial ne?"
	"Konsideru," triumfis sinjoro Janík, "dum kvin jaroj priŝteladis min mia prokuristo, kaj mi ne malkovris tion! Mi idioto! Nu, diru mem, sinjoro, kia detektivo mi estus? Dank' al Dio! Kvin jarojn mi sidas kun tia fripono kaj scias pri nenio! Do vidu, ke por nenio mi taŭgas! Kaj jam tiom mi timis! Jesuomaria, tiel mi ĝojas, ke ĝi ne realiĝos. Nu, kaj nun mi estas for el la afero, ĉu? Mi dankas multfoje!"

FALO DE LA GENTO VOTICKÝ

	Iun tagon venis en oficejon de policoficisto d-ro Mejzlík ia nealta homo kun oraj okulvitroj kaj zorgoplena vizaĝo. "Arkivisto Divíšek," li ekmurmuris. "Sinjoro doktoro, mi venas por konsulti vin ... kiel eminentan kriminaliston; nome oni diris al mi, ke vi moŝtas esti ... iel ... speciale se temas pri la pli komplikaj kazoj - Nome tio estas neordinare mistera kazo," li deklaris emfaze.
	"Nur diru, pri kio temas," diris d-ro Mejzlík, prenante en la manon krajonon kaj notblokon.
	"Oni devus enketi," impetis arkivisto Divíšek, "kiu murdis sinjoron Petron Berkovec, kiel mortis lia frato Henriko kaj kio okazis kun lia edzino Katarina."
	"Berkovec Petro," rememoris d-ro Mejzlík, "miascie, ĉi tie ni havas neniun raporton pri lia morto. Vi volas prezenti denuncon, ĉu?"
	"Tute ne," diris sinjoro arkivisto. "Nome mi turniĝas je vi sole pri konsilo, sciu? Devis okazi io terura."
	"Kiam ĝi okazis?" helpis al li d-ro Mejzlík. "Mi petas unue daton."
	"Nu ja en la jaro mil kvarcent sesdek kvin," diris sinjoro Divíšek, riproĉe rigardante tra okulvitroj la policoficiston. "Tion vi devus scii, sinjoro: dum la benata regado de reĝo Georgo de Poděbrady."
	"Aha," diris d-ro Mejzlík kaj formetis la notblokon kaj krajonon. "Do, kara sinjoro," li parolis kun okulfrapa ĝentileco, "por tiu kazo pli taŭgas doktoro Knobloch. Sciu, li estas polickuracisto. Mi venigos lin al vi, jes?"
	Sinjoro arkivisto morniĝis. "Domaĝe," li diris, "oni tiom rekomendis vin al mi. Sciu, ĝuste mi preparas historian verkon pri la regado de Georgo de Poděbrady, kaj ĉe tio mi stumblis, jes, stumblis pri la afero, super kiu mi estas senkonsila."
	Nedanĝera, decidiĝis d-ro Mejzlik. "Kara sinjoro," li diris rapide, "mi timas, ke ne multe mi helpos al vi. Por konfesi al vi, en la historio mi estas tro malforta." 
	"Tio estas eraro," opiniis severe sinjoro Divíšek. "La historion vi devus scii. Sed eĉ, sinjoro, se la kompetenta historia materialo ne estas al vi konata el la unua fonto, mi citos al vi ĉiujn konstatitajn eirkonstancojn; bedaŭrinde ili estas malmultaj. En la unua vico estas ĉi tie la letero de sinjoro Ladislao Pcháč de Olešná al sinjoro Jan Boršovský de Čerčany. Tiu letero certe estas al vi konata."
	"Mi petas, ne estas," konfesis d-ro Mejzlík kun pentmieno de malbona lernanto.
	"Sed homo," eksplodis sinjoro Divíšek indigne, "tiun leteron ja publicis jam antaŭ dek sep jaroj historiisto Šebek en sia Epitomo el Historio, almenaŭ tion vi povus scii! Sed," li aldiris, rektmetante la okulvitrojn, "nek Šebek, nek Pekař, nek Novotný aŭ iu alia dediĉis al tiu letero necesan atenton. Kaj ĝuste tiu letero, kiun ja vi devus koni, kondukis min al spuro de tiu kazo."
	"Aha," diris d-ro Mejzlík. "Do plue."
	"Unue la letero," diris sinjoro arkivisto. "La tekston bedaŭrinde mi ne havas ĉi tie, sed nur unu mencio rilatas nian kazon; tie nome Ladislao Pcháč skribas al sinjoro Boršovský, ke lia, nome onklo de sinjoro Jan, sinjoro Ješek Skalický de Skalice, en la jaro de la Sinjoro 1465 ne estos atendata en la kortego de Praga, ĉar Lia Reĝa Majesto propramane taskis al sinjoro Ješek, post fatalaj agoj en Votice Velenova, kiel diras la korespondanto, ne plu venadi al la reĝa kortego kaj sian kolereksplodemon penti ĉe Dio kaj la Dian justecon atendi. Do komprenu," klarigis sinjoro arkivisto, "ni dirus, ke Lia Majesto la reĝo restadigis sinjoron Ješek al lia posedaĵo kaj bieno. Sinjoro, ĉu estas al vi io okulfrapa?"
	"Provizore ankoraŭ ne," diris d-ro Mejzlík, desegnante dume sur papero admirindan spiralon.
	"Aha," ekvokis sinjoro Divíšek triumfe. "Vidu, Šebek ankaŭ tion ne rimarkis. Do ege okulfrapa, sinjoro, estas la cirkonstanco, ke Lia Majesto la reĝo ne venigas sinjoron Ješek - pro kia ajn fatala ago - antaŭ la regulan laikan tribunalon, sed rekomendas lin al la Dia justeco. Lia Majesto per tio evidente vidigas," diris sinjoro arkivisto kun videbla respekto, "ke la fatalaj agoj estas de tia karaktero, ke la regnestro mem ekskluzivas ilin el la laika justeeo. Se vi konus Lian Majeston, sinjoro, vi vidus, ke ĝi estas nepre neordinara kazo; reĝo Georgo, karmemora, ege zorgis pri la regula kaj severa plenumado de la justeco."
	"Eble li timis sinjoron Ješek," opiniis d-ro Mejzlík. "Mi petas vin, dum liaj tempoj -"
	La arkivisto ekscite eksaltis. "Sinjoro," li balbutis, "kion vi diras? Reĝo Georgo timus iun? Kaj eĉ iun el la nuraj kavaliroj?"
	"Do ĝi estas ia protekto," diris d-ro Mejzlík. "Sciu, ĉe ni -"
	"Nenia protekto," ekkriis sinjoro Divíšek tute punca. "Dum reĝo Vladislao eble vi povus paroli pri protekto, sed sub reĝo Georgo, ne, sinjoro, ĉe tiu vi ne sukcesus per protekto! Tiu pelus vin!" Sinjoro arkivisto iom trankviliĝis. "Nenia protekto. Sinjoro, evidente devis esti io eksterordinara en la fatalaj agoj, ke Lia Majesto la reĝo lasis ilin al la Dia justeco."
	"Kaj kiaj agoj tio estis?" ekĝemis d-ro Mejzlík. Sinjoro arkivisto Divíšek ekmiris. "Tion vi ja devas trovi al mi," li diris mirigite. "Kial vi estas kriminalisto? Ĝuste tial mi iras al vi!"
	"Pro ĉio en la mondo," defendis sin d-ro Mejzlík, sed la arkivisto ne lasis lin finparoli. "Unue vi devas scii faktojn," li diris instrue. "Kiam do mi rimarkis la neklaran aludon, mi komencis esplori la fatalajn agojn en Votice Velenova. Bedaŭrinde konserviĝis neniu enskribo; sed en preĝejo de Votice Velenova mi trovis sarkofagon de sinjoro Petro Berkovec, kaj tiu ŝtono, sinjoro, estas ĝuste el la jaro 1465! Sciu; sinjoro Petro Berkovec estis bofilo de sinjoro Ješek Skalický; li prenis kiel edzinon lian filinon Katarina. Jen foto de la sarkofago - ha, ĉu vi vidas ion atentindan?"
	"Ne," diris d-ro Mejzlík, rigardante de ambaŭ flankoj foton de la sarkofago, sur kiu estis skulptita iu kavaliro kun la manoj kunmetitaj sur la brusto kaj ĉirkaŭe surskribo per gotika frakturo. "Atendu, ĉi tie en angulo estas fingra premsigno." 
	"Eble ĝi estas de mia fingro," diris la arkivisto, "sed atentu ĉi tiun surskribon."
	"Anno Domini MCCCCLXV," legis pene d-ro Mejzlík. "Jaro de Sinjoro 1465. Tio estas jaro de la morto de tiu sinjoro, ĉu?"
	"Kompreneble, sed ĉu nenion vi vidas? Kelkaj literoj estas evidente pli grandaj, rigardu!" Kaj rapide li skribis per krajono: "ANNO DOMINI MCCCCLXV." - "Tiu skulptisto intence elĉizis literojn O, C kaj C pli grandaj; tio estas kriptogramo, ĉu vi komprenas? Skribu la literojn OCC - ĉu venas al vi neniu ideo?"
	"OCC, OCC," murmuris d-ro Mejzlík, "tio povus esti - ha, mallongigo de OCCISUS, ĉu? Tio signifas murdita!"
	"Jes," elvokis solene la arkivisto. "La skulptisto indikis per tio al la posteularo, ke la nobela sinjoro, sinjoro Petro Berkovec de Votice Velenova estis inside murdita. Jen ni ĝin havas!"
	"Kaj murdis lin lia bopatro, tiu Ješek Skalický," deklaris d‑ro Mejzlík en subita historia ilumino.
	"Absurdaĵo," diris sinjoro Divíšek malŝate. "Se sinjoro Ješek murdus sinjoron Berkovec, vokus lin Lia Majesto al la kriminala tribunalo. Sed ankoraŭ ne estas ĉio: Tuj apud la sarkofago estas la dua, sub kiu ripozas Henriko Berkovec de Votice Velenova, frato de sinjoro Petro; kaj sur la sarkofago estas la sama jarkalkulo 1465, sed sen kriptogramo! Kaj sinjoro Henriko sur la sarkofago havas glavon en la mano; la skulptisto videble volis komprenigi, ke li mortis en honesta batalo. Kaj nun, pro Dio, diru al mi, kiel tiuj du mortoj kune koneksas!"
	"Eble ĝi estas nur hazardo," opiniis d‑ro Mejzlík necerte, "ke tiu Henriko perdis la vivon samjare -"
	"Hazardo," ekkriegis la arkivisto incitite. "Sinjoro, ni, historiistoj, agnoskas neniun hazardon! Kien ni venus, se ni allasus, ke io okazis hazarde? Ĉi tie devas esti ia kaŭza rilato! Kaj ankoraŭ tio ne estas ĉio. Jaron poste, 1466, mortis pie sinjoro Ješek Skalický; kaj mi petas, lia posedaĵo Skalice kaj Hrádek transiris testamente al lia kuzo, nomata sinjoro Jan Boršovský de Čerčany. Ĉu vi scias, kion ĝi signifas? Tio signifas, ke lia filino Katarina, kiun, kiel ĉiu infano scias, edzinigis al si en la jaro 1464 la sama sinjoro Petro Berkovec, ankaŭ jam ne plu vivis! Kaj ĉi tiu sinjorino Katarina, mi petas, havas nenie sarkofagon! Volu permesi, ĉu ankaŭ tio estas hazardo, ke sinjorino Katarina absolute malaperas al ni tuj post morto de sia edzo? Kio? Tion, sinjoro, vi nomas hazardo? Kaj kial ŝi ne havas sarkofagon, kial? Ĉu hazardo? Aŭ ĝuste tio estas la fatalaj agoj, pro kiuj Lia Majesto la reĝo rekomendis al sinjoro Ješek la Dian justecon?"
	"Tio estas tute ebla," opiniis d‑ro Mejzlík kun iom pli granda intereso.
	"Tio estas tute certa," deklaris sinjoro Divíšek, allasante neniajn dubojn. "Kaj nun temas, komprenu, pri tio, kiu kiun mortigis kaj kiel ĉio ĉi koneksas. Morto de sinjoro Ješek ne interesas nin, ĉar la 'fatalajn agojn' li transvivis; alie la reĝo Georgo ne ordonus al li, ke li pentu ilin antaŭ Di-sinjoro. Ni konstatu, kiu mortigis sinjoron Petron, kiel perdis la vivon sinjoro Henriko, kien malaperis sinjorino Katarina kaj kion komunan kun ĉio ĉi havis sinjoro Ješek Skalický."
	"Atendu," diris d-ro Mejzlík, "ni skribos la personojn: 
	1. Petro Berkovec - murdita;
	2. Henriko Berkovec - pereis en batalo, ĉu? 
	3. Katarina - malaperis senspure;
	4. Ješek Skalický - lasita al la Dia justeco. Ĉu estas tiel?"
	"Estas," diris la arkivisto, atente palpebrumante. "Sed vi devus nomi lin sinjoro Petro Berkovec, sinjoro Ješek kaj simile. Do plue."
	"Ĉe tio vi ekskludas," meditis d‑ro Mejzlík, "ke tiu Ješek murdus sian bofilon Petron Berkovec, ĉar tiukaze li estus starigita antaŭ asizan tribunalon."
	"Venigita antaŭ la reĝan tribunalon," korektis la arkivisto. "Alie ĝi estas ĝusta."
	"Do atendu: poste restas al ni nur frato de Petro, Henriko. Plej versimile Henriko murdis sian fraton -"
	"Ne eblas," murmuris la arkivisto. "Se li murdus sian fraton, oni ne konstruus al li en preĝejo sarkofagon - almenaŭ ne tuj apude."
	"Aha. Do Henriko nur dungis murdonton je sia frato kaj poste mem pereis en batalo, ĉu?"
	"Kial poste sinjoro Ješek ricevus de la reĝo riproĉon pro sia koleregemo?" opiniis la arkivisto, malkontente agitiĝante. "Kaj kien malaperis Katarina, he?"
	"Jen, vero," murmuris d-ro Mejzlík. "Aŭskultu, tio estas komplika kazo. Nu, ni supozu, ke tiu Petro trafis Katarinan in flagranti kun Henriko kaj mortigis ŝin. Tion eksciis ŝia patro kaj en kolero murdis sian bofilon."
	"Ankaŭ tio ne eblas," oponis sinjoro Divíšek. "Se sinjoro Petro mortigus Katarinan pro adulto, do ŝia patro kun tio nur konsentus. Mia kara, tiam oni estis severaj je tio."
	"Do atendu," meditis d‑ro Mejzlík. "Ni diru, ke li mortigis ŝin nur senintence; eble li disputis kun ŝi -"
	"Poste ja oni konstruus al ŝi sarkofagon," kapskuis la arkivisto. "Neeble. Sinjoro, jam la tutan jaron mi cerbumas super tio, kaj ĝi ne harmonias al mi."
	"Hm," diris d‑ro Mejzlík, rigardante mediteme tiun etan nomaron. "Kia malbena afero. Eble, ke mankas al ni iu kvina."
	"Kion vi farus kun la kvina?" diris riproĉe sinjoro Divíšek. "Ja eĉ kun la kvar vi estas senkonsila?"
	"Do poste devis esti iu el tiuj du, kiu mortigis tiun Berkovec: aŭ lia bopatro aŭ lia frato - Sed, sakre," li ekkriis subite, "aŭskultu, ŝi faris tion, tiu Katarina!"
	"Jesuo," ekvortis la arkivisto deprimite, "je tio eĉ pensi mi ne volis! Jesuomaria, ke ŝi tion estus farinta? Kaj kio estus okazinta poste kun ŝi?"
	Oreloj ruĝigis al doktoro Mejzlík de la pensado. "Momenton," li diris kaj eksaltis por ekscitite promeni. "Aha,  aha," li vokis, "nun mi komencas tion kompreni! Tondro al tio, kia kazo ĝi estas! Jes, tio konformiĝas. - Sinjoro Ješek havas en tio la ĉefrolon! Aha, la rondo fermiĝas! Kaj tial li, Georgo - nun mi komprenas tion! Aŭskultu, li estis lertulo, tiu reĝo Georgo!"
	"Li estis," diris sinjoro Divíšek pie. "Mia kara, li estis saĝa regnestro!"
	"Do rigardu," komencis d‑ro Mejzlík, sidiĝante sur sian propran inkujon sur la tablo, "plej probable ĝi povis okazi jene; kaj mi prenos venenon je tio, ke tiel ĝi okazis! Do unue hipotezo, kiun ni akceptos, devas inkluzivi ĉiujn donitajn faktojn; neniu, eĉ ne minimuma cirkonstanco darfas ĝin kontraŭi. Due, ĝi devas ilin envicigi en unnsolan kontinuan historion; ju pli simpla, enfermita kaj kontinua estas la historio, des pli probable, ke la aferoj okazis tiel kaj ne alimaniere. Tion ni nomas rekonstruo de la ago, sciate? Hipotezo, kiu ĉiujn konstatitajn faktojn envicigas en la plej kontinuan kaj plej supervidan agosinsekvon, tiu por ni senkondiĉe validas, ĉu vi komprenas?" diris d‑ro Mejzlík, rigardante severe la arkiviston. "Tio estas nia metoda regulo."
	"Jes," diris la arkivisto obeeme.
	"Do faktoj, kiujn ni devas konsideri, estas en probabla ordo:
	1. Petro Berkovec edzinigis al si Katarinan;
	2. li estis murdita;
	3. Katarina malaperas sen sarkofago;
	4. Henriko pereas en iu batalo;
	5. la reĝo riproĉas al Ješek Skalický lian koleregemon;
	6. sed li ne starigis lin antaŭ la tribunalon; Ješek Skalický iamaniere estis prava. Ĉu tio estas ĉiuj donitaj faktoj?
	Certe. Do plue: El komparado de la faktoj rezultas, ke Petron murdis nek Henriko, nek Ješek; kiu do povis lin murdi? Versimile Katarina. La konjekto konfirmiĝas al ni ankaŭ per tio, ke post Katarina ni havas neniun sarkofagon; probable ŝi estis ie enfosita kiel hundo. Kaj kial entute ŝi ne estis venigita antaŭ regulan tribunalon? Versimile tial, ĉar ŝin iu senkonsidere kolera venĝanto preskaŭ surloke mortigis. Ĉu li estis Henriko? Versimile ne; se Henriko punus Katarinan per morto, maljuna Ješek probable kun tio estus konsentinta; kaj kial la reĝo poste riproĉus lin pro lia senkosidera koleregemo? Do el tio rezultas, ke tiun Katarinan pereigis ŝia furioziĝinta patro. Kaj nun estas demando, kiu mortigis en batalo Henrikon. Sinjoro, kiu tion faris?"
	"Mi ne scias," elspiris la arkivisto konsternite.
	"Nu ja Jeŝek," ekkriis d‑ro Mejzlík. "Homo, ja neniun alian ni havas ĉi tie! Nur per tio la tuta historio rondiĝas al ni, ĉu vi komprenas? Do rigardu: Katarina, edzino de Petro Berkovec - hm - kiel oni diras, ekflamis per peka amo al lia pli juna frato Henriko."
	"Ĉu vi havas argumentojn por tio?" demandis sinjoro Divíšek kun ega intereso.
	"Tio rezultas el logiko de la okazaĵoj," diris kun certeco d‑ro Mejzlík. "Aŭskultu, aŭ temas pri mono aŭ virino; tion ni konas. Kiom multe Henriko la pasion reciprokis, tion mi ne scias; sed ĉi tie ni devas serĉi motivon, kial Katarina murdis sian edzon; kaj mi diras al vi en la okulojn," deklaris d‑ro Mejzlík per potenca voĉo, "ke ŝi tion faris!"
	"Mi antaŭsentis tion," ekĝemis la arkivisto morne.
	"Kaj nun aperas sur scenejo ŝia patro, Ješek Skalický, kiel familia venĝanto. Li mortigas sian filinon, ĉar li ne volas transdoni ŝin al ekzekutisto; kaj poste defias al duelo Henrikon, ĉar tiu malfeliĉa junulo estas iel kunkulpa pri la krimo kaj damno de lia solfilino. En la duelo Henriko mortas kun glavo en la mano. Kompreneble estas ĉi tie la dua alternativo: Henriko defendas Katarinan proprakorpe kontraŭ la furiozanta patro kaj en la duelo mortas. Sed la unua alternativo estas pli bona. Jen vi havas la fatalajn agojn. Kaj reĝo Georgo, sentante, kiom malmulte la homa juĝo estas kompetenta juĝi agon tiel sovaĝe justan, lasas tute prudente tiun teruran patron, tiun koleregeman venĝinton al la Dia justeco. Bona asiza tribunalo ankaŭ same agus. Antaŭ paso de unu jaro maljuna Ješek mortas pro aflikto kaj soleco; versimile je kor-apopleksio."
	"Amen," diris arkivisto Divíšek, interplektante la manojn. "Tiel ĝi estis. Reĝo Georgo, kiel mi lin konas, ne povis agi alie. Aŭskultu, tiu Ješek, li estas noblega kaj kruda figuro, ĉu? Nun la kazo estas perfekte klara; oni tion kvazaŭ vidas antaŭ si. Kaj kiel ĉio koneksas," miris sinjoro arkivisto. "Sinjoro, vi faris valoran servon al nia historia scienco; ĝi montras en drama lumo tiamajn homojn, kaj entute -" Sinjoro Divíšek mansvingis, venkita de dankemo. "Kiam aperos mia Historio de la regado de reĝo Georgo de Poděbrady, mi permesos al mi, sinjoro, sendi ĝin al vi; vi rigardos, kiel tie science mi prilaboros la kazon!"
	Post kelka tempo ricevis d‑ro Mejzlík dikan volumon de Historio de la regado de reĝo Georgo de Poděbrady kun arda dediĉo de arkivisto Divíšek. Li tralegis la tutan libron de A ĝis Z, ĉar - ni konfesu tion - li tre fieris, ke li partoprenas en la scienca verko; sed nenie li ion trovis, nur sur la paĝo 471 en bibliografiaj notoj li legis la jenan:

"Šebek Jaroslav, Epitomo el Historio XIV-a kaj XV-a jarcentoj, paĝo 213, letero de sinjoro Ladislao Pcháč de Olešná al sinjoro jan Boršovský de Čerčany. Interesa, ĝis nun science nepritraktita rimarko pri Ješek Skalický de Skalice meritas specialan atenton."

REKORDO

	"Sinjoro distriktestro," raportis ĝendarmo Hejda al distrikta juĝisto Tuček, "mi havas ĉi tie unu pezan korpolezon. Damne, kia varmego!" 
	"Nur, homo, komfortigu vin," konsilis al li sinjoro juĝisto.
	Sinjoro Hejda starigis fusilon en angulon, ĵetis kaskon sur teron, disbukis rimenon kaj disbutonis jakon. "Uf," li diris. "Damna ulaĉo! Sinjoro juĝisto, tian kazon ankoraŭ mi ne havis. Rigardu nur." Post tiuj vortoj li levis ion pezan, ligitan en blua poŝtuko, kion li antaŭe kuŝigis apud la pordo, malligis nodetojn kaj elpakis ŝtonon grandan kiel la homa kapo. "Nur rigardu tion," li ripetis insiste.
	"Kion kun tio?" demandis sinjoro juĝisto, fosetante tiun ŝtonon per krajono. "Ĝi estas fumkvareo, ĉu?"
	"Estas, kaj ega peco," konfirmis sinjoro Hejda. "Do mi raportas, sinjoro juĝisto: Lysický Venceslao, brikfareja laboristo, dek naŭjara, loĝanta en brikejo, ĉu notite? frapegis aŭ batis per la almetita ŝtono, pezo kvin kilogramojn naŭcent kvardek naŭ gramojn, Franciskon Pudil, bienulon, Dolní Újezd numero 14, ĉu vi notis? en la maldekstran ŝultron, per kio la sama suferis rompon de artiko, frakturojn de humero kaj klaviklo, sangantan vundon en humera muskolo, ŝiriĝon de la tendeno kaj de muskol-kapsulo, ĉu notite?"
	"Notite," diris sinjoro juĝisto. "Kaj kio speciale aparta estas je ĝi?"
	"Vi mirokulos, sinjoro juĝisto," deklaris sinjoro Hejda emfaze. "Mi rakontos tion al vi laŭorde. Do pasis tri tagoj, kiam venigis min tiu Pudil. Vi konas lin, sinjoro distriktestro."
	"Konas," diris la juĝisto. "Foje ni havis lin ĉi tie pro uzuro kaj foje - hm -"
	"Tio estis kaŭze de hazardludo. Li estas do tiu Pudil. Sciu, li havas ĉerizĝardenon ĝis rivero; tie Sázava sinuas kaj tial ĝi estas tie pli larĝa ol aliloke. Tiu Pudil do venigis min matene, ke io okazis al li. Mi trovas lin en lito ĝemeganta kaj insultanta. Laŭdire li iris hieraŭ vespere en la fruktoĝardenon por rigardi la griotojn, kaj tie li kaptis sur arbo iun bubon ŝtopanta siajn poŝojn per ĉerizoj. Sciu, li estas, tiu Pudil, iom krudulo; li do disbukis rimenon, retiris la bubon je la piedo de sur la arbo kaj bategas lin per rimeno. Kaj tiam iu sur la alia bordo vokas je li: "Pudil, lasu la bubon!" Tiu Pudil iom malbone vidas, mi opinias, ke ĝi estas de la trinkado; li ekvidis nur, ke sur la alia bordo iu staras kaj rigardas lin. Tial nur pro certeco li diris: 'Tio ne rilatas cin, kanajlo,' kaj bategis la bubon des pli. 'Pudil,' ekkriegis tiu homo sur la alia bordo, 'lasu la bubon, jes?' Pudil pensis, kion ci povas fari al mi, kaj tial nur kriis: 'Enrampu al mi ien, ci imbecilo!' Apenaŭ li tion diris, jam li kuŝiŝ sur la tero kun terura doloro en la maldekstra ŝultro; kaj tiu homo sur la alia bordo diris: 'Jen ci havas, ci bruto bienula!' Aŭskultu, tiun Pudil oni devis forporti, eĉ ne leviĝi li povis; kaj apud li kuŝis tiu ĉi ŝtono. Ankoraŭ nokte oni veturis por doktoro; la doktoro volis Pudilon enhospitaligi, ĉar li havas ĉiujn ostojli kaĉigitajn; laŭdire la maldekstra mano restos paralizita. Sed tiu Pudil nun dum la rikoltado ne volas en la hospitalon. Do matene li venigis min, ke tiun mizeran favulon, tiun bovon, kiu faris tion al li, mi devas aresti. Nu bone."
	Aŭskultu, kiam oni montris al mi la ŝtonon, mi restis gapanta; ĝi estas fumkvarco kun ioma pirito, ĝi estas do pli peza, ol ĝi aspektas. Manpesu; nur laŭ palpo mi taksis ĝin je ĉirkaŭ seskilograma - mankas nur kvindek unu gramoj. Mia kara, per tia ŝtono oni devas scii ĵeti. Poste mi iris rigardi la frunktoĝardenon kaj la riveron. Kie estis herbo rulpremita, tie falis Pudil; el tiu loko estis ankoraŭ du metroj al la akvo; kaj la rivero, sinjoro, la rivero estas tie unuavide almenaŭ dek kvar metrojn larĝa, ĉar tie ĝi sinuas. Sinjoro juĝisto, mi komencis krii kaj salti kaj diris, alportu al mi rapide dekokmetran ŝnuron! Poste mi enbatis kejlon sur tiu loko, kie Pudil falis, alligis al ĝi la ŝnureton, senvestiĝis kaj naĝis kun la alia ekstremaĵo de la ŝnuro en la buŝo al la alia bordo. Kaj kion vi dirus, sinjoro distriktestro: tiu ŝnuro apenaŭ sufiĉis al la alia bordo; kaj krome ankoraŭ estas plua parto de la digo kaj nur supre estas vojeto. Trifoje mi tion remezuris: de la kejlo ĝis la vojeto, tio estas harprecize dek naŭ metrojn kaj dudek sep centimetrojn."
	"Homo Hejda," diris la juĝisto, "ĉi tio tamen ne estas ebla; dek naŭ metroj, tio ja estas distanco; aŭskultu, ĉu tiu homo staris en akvo, meze de la rivero?"
	"Ankaŭ venis al mi tiu ideo," diris sinjoro Hejda. "Sinjoro distriktestro, de unu bordo al la alia estas profundo pli ol dumetra, ĉar tie estas ia sinuo. Kaj post la ŝtono restis ankoraŭ kaveto en la digo; sciu, la alian bordon oni iom pavimis, por ke la akvo ĝin ne kavigu tie. Tiu homo elrompis la ŝtonon el la digo kaj povis ĝin ĵeti nur de sur la vojeto, ĉar en la akvo li ne povus stari kaj sur la digo li deglitus. Tio do signifas, ke li ĵetis dek naŭ entjerojn dudek sep centonojn de metro. Ĉu vi scias, kio ĝi estas?"
	"Eble li havis ĵetilon," opiniis la juĝisto necerte. Sinjoro Hejda lin riproĉe ekrigardis. "Sinjoro distriktestro, neniam vi pafis el ĵetilo, nu jes. Do provu pafi el ĵetilo dekdufuntan ŝtonon; vi devus havi katapulton. Sinjoro, kun tiu ŝtono mi penegis du tagojn; mi provis fari ian maŝon kaj rotaciigi ĝin, sciu, same kiel ĉe martel-ĵetado; mi diras al vi, ĝi elglitas el ĉiu maŝo. Sinjoro, tio estis neta globo-ĵeto. Kaj ĉu vi scias," li ekvortis ekscitite, "scias vi, kio ĝi estas? Tio estas mondrekordo. Do."
	"Pa, ne diru," miregis sinjoro juĝisto.
	"Mondrekordo," ripetis ĝendarmo Hejda solene. "Ĵetglobo estas pli peza, ĝi pezas sep kilogramojn; kaj la nunjara rekordo per ĵetglobo estas dek ses metrojn sen ia centimetro. Dum dek naŭ jaroj, sinjoro, estis rekordo dek kvin kaj duono de metroj; nur nunjare iu amerikano, kiun nomon li nur havas, iel kiel Kuck aŭ Hirschfeld, ĵetis preskaŭ dek ses. Ĉe la seskilograma globo ĝi povus do fari dek ok aŭ dek naŭ metrojn. Kaj ni havas ĉi tie je dudek sep centonoj pli! Sinjoro distriktestro, tiu ulo ĵet-atingus per ĵetglobo certe dek ses kaj kvaronon sen la trejnado! Jesuo Kristo, dek ses metrojn kaj kvaronon! Sinjoro juĝisto, mi estas malnova ĵetisto; en Siberio, ĉiam la knaboj vokis, Hejda, ĵetu ĝin tien - nome mangrenadon, sciu? Kaj en Vladivostoko mi ĵetadis kun usonaj maristoj; mi ĵetatingis per ĵetglobo dek kvar, sed ilia kapelano faris je kvar poentoj pli. Miadio, ni en Siberio, kiom ni ĵetadis! Sed ĉi tiun ŝtonon, sinjoro, mi ĵetis nur dek kvin metrojn kaj duonon; pli mi ne kapablis. Dek naŭ metrojn! tondro al tio, mi diris al mi, tiun ulon mi devas akiri; li faros al ni rekordon. Imagu, senigi Amerikon je la rekordo!"
	"Kaj kion kun tiu Pudil?" obĵetis la juĝisto.
	"Diablo prenu Pudilon," ekkriis sinjoro Hejda. "Sinjoro juĝisto, mi komencis reserĉadon pri nekonata farinto de la mondrekordo, tio estas nacia intereso, nu? Unue do mi garantiis al li senpunecon pro tiu Pudil."
	"Nu, nu," protestis la juĝisto.

	"Atendu; mi garantiis al li senpunecon, se vere li ĵetos per seskilograma ŝtono trans Sázavan. Al najbaraj vilaĝestroj mi klarigis, kia glora ago ĝi estas kaj ke oni skribus pri ĝi en la tuta mondo; kaj mi diris, ke tiu ulo gajnus per tio multajn milojn. Jesuomaria, sinjoro juĝisto, ekde tiu momento ĉiuj junuloj el la tuta ĉirkaŭaĵo lasis la rikoltadon kaj kuregis tien al la digo, por ĵetadi ŝtonojn sur la alian flankon. Tiu digo estas jam plene diserigita; nun ili disbatas ĉiun limŝtonon kaj malkonstruas ŝtonmurojn, por povi per io ĵetadi. Kaj la buboj, la friponaro, ĵetas ŝtonojn en la tuta vilaĝo; kiom da mortigitaj kokinoj jam tie estas - Kaj mi staras sur la digo kaj inspektas; memkomprene, rieniu ĵetas pli malproksimen ol proksimume mezen de la rivero - sinjoro, tiu fluejo estas, mi opinias, per la ŝtonoj jam duone ŝtopita. Hieraŭ do antaŭ vespero oni alkondukis al mi junulon, laŭdire li estas tiu, kiu per la ŝtono batvundis tiun Pudil. Lin, tiun klabulon, vi vidos, li atendas ekstere. 'Aŭskultu, Lysický,' mi diras al li, 'do ci ĵetis per ĉi tiu ŝtono je Pudil?' - 'Jes,' li diras, 'Pudil insultis min, kaj mi ekkoleregis, kaj alia ŝtono ĝuste tie ne estis - 'Do jen alia tia ŝtono,' mi diras, 'kaj nun ĵetu sur la bordon de Pudil; sed se ci ne ĵetatingos, ci ekscesulo, mi ŝvitigos cin!'
	Kaj li prenis la ŝtonon - la manaĉojn li havis kiel ŝovelilojn, stariĝis sur la digo kaj celis; mi rigardas, teknikon li havis nenian, stilon nenian, laboris nek per la kruroj, nek per la trunko, kaj bum! li ĵetis la ŝtonon en la akvon proksimume dek kvar metrojn; sciu, tio estas sufiĉe, sed - Bone, do mi montras al li: 'Ci mallertulo, ci devas pozi tiel, la dekstran ŝultron dorsen, kaj kiam ci ĵetas, do samtempe ci devas svingi la ŝultron, komprenite?' - 'Jes,' li post tio, li kurbiĝis kiel sankta Johano Nepomucena kaj bum! ĵetis ŝtonon apenaŭ dek metrojn.
	Sciu, tio min kolerigis. 'Ci kanajlo,' mi krias, 'ĉu ci ja trafis tiun Pudil? Ci mensogas!' - 'Sinjoro ĉefserĝento,' diras li, 'Dio scias, ke mi lin trafis, Pudil stariĝu tie, denove mi ĵetatingos lin, tiun hundon mavan.' Sinjoro, do mi kuris al Pudil kaj petas, sinjoro Pudil, rigardu, jen temas pri la mondrekordo; mi petas vin, venu denove insulti sur vian bordon, tiu brikisto ĵetos je vi ankoraŭ foje.' - Kaj vi ne kredus, sinjoro juĝisto: tiu Pudil rifuzis tion, ke li ne iros por nenia prezo. Vidu, tiuj homoj havas neniajn pli superajn interesojn.
		Denove do mi iras al tiu Venceslao, tiu brikisto. 'Ci trompulo,' mi krias je li, 'ne estas vero, ke ci batvundis Pudilon; Pudil diras ke tiu estis iu alia.' - 'Kia mensogo,' diras Lysický, 'tion mi faris.' 'Montru do,' mi diras, 'ĉu vi ĵetos tiel malproksimen!' Tiu Venceslao nur gratas sin kaj ridas: 'Sinjoro ĉefŝerĝento,' li diras, 'tiel sencele, tion mi ne kapablas; sed tiun Pudil mi trafos ĉiam; je tiu mi koleregas. - 'Venceslao,' mi diras al li mildmaniere, 'se ci ĵetatingos, mi liberlasos cin, se ci ne ĵetatingos, do ci iros sidi pro peza korpolezo, ĉar ci paralizis tiun Pudil; ci ulaĉo, por tio ci ricevos duonjaron.' - 'Tion do mi sidpasigos en vintro,' diris tiu Venceslao kaj mi do arestis lin en nomo de la leĝo."
	"Nun li atendas en la koridoro; sinjoro distriktestro, se vi nur igus lin konfesi, ĉu vere li ĵetis la ŝtonon, aŭ li nur tiel renomigas sin! Mi opinias, ke li ektimos kaj revokos; poste lin, kanajlon, ŝarĝi almenaŭ per monato pro mistifiko de oficoj aŭ pro trompo; en sporto oni ja ne darfas mensogi, je tio devus esti ega puno, sinjoro. Mi alkondukos lin."
	"Vi estas do tiu Venceslao Lysický," diris la distrikta juĝisto rigardante severe la palharan deliktulon. "Vi konfesas, ke intencante vundi, vi ĵetis ĉi tiun ŝtonon je Francisko Pudil kaj per tio kaŭzis al li gravan lezon. Ĉu ĝi estas vero?"
	"Mi petas, sinjoro juĝisto, komencis la deliktulo, "ĝi estis jene: Li, tiu Pudil, bategis tie iun bubon, kaj mi vokis al li trans la riveron, ke li lasu tion kaj li komencis insulti min -"
	"Ĉu vi ĵetis la ŝtonon aŭ ne?" abrubtis la juĝisto.
	"Mi petas, ĵetis," diris la kulpiĝinto pente; "sed li insultis min, kaj tial mi ekprenis la ŝtonon -"
	"Tondro al vi," ekkriis la juĝisto. "Kial vi mensogas, homo? Ĉu vi ne scias, ke je tio estas granda puno, se vi volas blufi oficojn? Ni scias bone, ke tiun ŝtonon vi ne ĵetis!"
	"Ĵetis, mi petas," balbutis la juna brikisto; "sed Pudil diris al mi, ke mi enrampu al li ien -"
	La juĝisto demande rigardis ĝendarmon Hejda, kiu senkonsile ŝultrolevis. "Senvestigu vin, homo," bruskis la juĝisto je la konsternita kulpulo. "Nu rapide - kaj pantalonon ankaŭ! Ĉu ĝi jam estos?"
	Nun staris la juna giganto tiel, kiel lin Sinjoro Dio kreis kaj tremis; versimile li timis, ke oni torturos lin, ke tio apartenas al la afero.
	"Rigardu, Hejda, tiun deltoidon," diris juĝisto Tuček. "Kaj la bicepso - kion vi diras al tio?"
	"Nu tiu estus sufiĉe bona," opiniis sinjoro Hejda eksperte. "Sed la ventro-muskoloj ne estas sufiĉe ekzercitaj. Sinjoro - distriktestro, por globo-ĵetado necesas ventraj muskoloj, sciu, turnantaj la trunkon. Se mi montrus al vi miajn ventromuskolojn!"
	"Homo," murmuris la juĝisto, "kia ventro ĝi estas, rigardu la tuberojn; miadio, kia torako," li diris pikante per fingro la oran lanugon sur brusto de Venceslaa. "Sed la kruroj estas malfortaj; la kamparanoj entute havas malbonajn krurojn."
	"Ĉar ili ne fleksas ilin," diris sinjoro Hejda kritike. "Ja tio estas neniaj kruroj; sinjoro, ĵetisto devas havi kvalitajn krurojn."
	"Turniĝu," abruptis sinjoro juĝisto la junan brikiston. "Kaj la dorso?"
	"De la ŝultroj ĝi estas bona," opiniis sinjoro Hejda, "sed malsupre, ĝi estas nenio, tiu ulo havas en la trunko neniun svingimpeton. Mi opinias, sinjoro distriktestro, ke li tion ne ĵetis."
	"Do vestu vin," bruskis la juĝisto la brikiston. "Aŭdu, homo, la lasta vorto: ĉu vi ĵetis la ŝtonon aŭ ne?"
	"Ĵetis," murmuris Venceslao Lysický kun virŝafa obstino.
	"Vi azeno," ekvortis la juĝisto, "se vi ĵetis la ŝtonon, do ĝi estas peza korpolezo kaj kun tio vi iros al la distrikta tribunalo kaj ricevos kelkajn monatojn, komprenite? Lasu jam la fanfaronadon kaj konfesu, ke tion kun la ŝtono vi elpensis; mi donos al vi nur tri tagojn pro mistifiko de l' oficoj kaj vi povas iri. Do, ĉu vi batis per tiu ŝtono tiun Pudil aŭ ne?"
	"Batis," diris Venceslao Lysický obstinege. "Li insultis min trans la riveron -"
	"Forkonduku lin," ekkriegis la distrikta juĝisto. "Damna trompulo." Post tempeto aperis ankoraŭ foje en la pordo la kapo de ĝendarmo Hejda. "Sinjoro distriktestro," li diris venĝeme, "ankoraŭ necesus lin ŝarĝi pro damaĝo de la fremda posedaĵo; sciu, li eltiris la ŝtonon el la digo kaj nun la digo estas tute disportita."

KAZO DE SELVIN

	"Hm, mia plej granda sukceso, nome sukceso, kiu kaŭzis al mi plej grandan ĝojon," rememoris maljuna majstro Leonardo Unden, granda poeto, laŭreato de Nobel-premio kaj tiel plu. "Junaj amikoj, en mia aĝo onin jam ne impresas la laŭroj, ovacioj, amatinoj kaj aliaj tiaj sensencaĵoj, nome kiam ili estas jam delonge for. Dum oni estas juna, oni ĝojas pro ĉio, kaj oni estus azeno, se oni tion ne farus; sed dum oni estas juna, oni ne havas rimedojn, por ĝoji pro io. La vivo prefere devus pasi inverse; unue oni devus esti maljuna kaj fari valoran kaj meritindan laboron, ĉar por io alia oni ne taŭgas; nur je la fino oni devus atingi la junecon por uzadi la fruktojn de sia longa vivo. Vidu do oldulon, jam li ekbabilis. Pri kio mi volis paroli? Aha, kio estis mia plej granda sukceso. Aŭskultu, ĝi estis neniu el miaj dramoj kaj neniu el miaj libroj - kvankam estis tempo, kiam miaj libroj estis efektive legataj; mia plej granda sukceso estis kazo de Selvin.
	Nu memkomprene, jam eĉ vi ne scias bone, pri kio temis; nun jam pasis de tiam dudek ses, aŭ ne, dudek naŭ jaroj. Jam estas do dudek naŭ jaroj, kiam iun dian tagon venis al mi ia blankhara, eta sinjorino en nigra vesto; kaj antaŭ ol mi povis demandi ŝin per mia tiam tre aprezata afableco, kion ŝi verdire volas, bum, ŝi genuis antaŭ mi sur la tero kaj ekploris; mi ne scias, mi ne povas vidi plorantan virinon.
	"Sinjoro," diris tiu panjo, kiam mi trankviligis ŝin iom, "vi estas poeto; pro via amo al homo mi perĵuras vin, savu mian filon! Certe vi legis en ĵurnalo pri kazo de Frank Selvin -" 
	Mi opinias, ke tiam mi aspektis kiel barba suĉinfano; mi legis tamen ĵurnalojn, sed mi rimarkis neniun kazon de Frank Selvin. Do laŭ kiom mi komprenis ŝin dum la plorego kaj ĝemado, la afero estis jena: ŝia solfilo, dudekdujara Frank Selvin, ĵus estis kondamnita al dumviva peza karcero, ĉar laŭdire en rabintenco li murdis sian onklinon Sofia; antaŭ okuloj de la asiza tribunalo estis plipeziganta cirkonstanco, ke li ne konfesis sian agon.
	"Ja li estas senkulpa, sinjoro," lamentis sinjorino Selvin, "mi ĵuras al vi, ke li estas senkulpa! Tiun malfeliĉan vesperon li diris al mi: 'Panjo, mi havas kapdoloron, mi iros promeni ekster la urbo.' Sinjoro, tial li ne povas pruvi sian alibion! Kiu rimarkas nokte junan knabon, eĉ se oni lin hazarde renkontus? Mia Franĉjo estis iom facilanima knabo; sed ankaŭ vi estis juna; konsideru, sinjoro, ke li havas nur dudek du jarojn! Ĉu estas eble tiel ruinigi vivon de la juna homo?" Kaj tiel plu. Aŭskultu, se vi vidus tiun deprimitan blankharan panjon, vi ekkonus, kion tiam mi ekkonis: ke unu el la plej teruraj suferoj estas la senpova kompato. Nu, kion mi rakontu al vi: fine mi ĵuris al ŝi, ke mi disponigos ĉion, kaj ne ĉesos, ĝis mi faros la aferon klara; kaj ke mi kredas je la senkulpeco de ŝia filo. Por tiu vorto ŝi volis kisi miajn manojn. Kiam la olda povrulino min benis, preskaŭ mi mem genuus antaŭ ŝin. Vi scias, kian stultan vizaĝon faras homo, kiam iu tiel dankas al li kiel al Disinjoro.
	Bone, do ekde tiu tempo mi konsideris kazon de Frank Selvin mia afero. Unue memkomprene mi trastudis aktojn de la proceso. Aŭdu, tiom fuŝfaritan proceson dum mia vivo mi ne vidis; tio estis simple justica skandalo. La kazo estis fakte tute simpla: Iun nokton aŭdis servistino de la koncerna onklino Sofia, iu Anna Solarová, spirite minuseca, kvindekjara, ke iu promenas ĉe la fraŭlineto, nome ĉe onklino Sofia, tra la ĉambro. Ŝi iris do rigardi, kial la fraŭlineto ne dormas, kaj veninte en la dormoĉambron, ŝi vidis dismalfermitan fenestron kaj kiel iu vira staturo saltas de sur la fenestro en ĝardenon. Tiam tiu ino faris teruran krion; kaj kiam venis najbaroj kun lumo, ili trovis sur la tero fraŭlinon Sofia strangolitan per ŝia propra mantuko; komodo, kie ŝi kaŝadis sian monon, estis malfermita kaj tolaĵo parte elĵetita; la mono tie restis - versimile tiumomente la servistino la murdinton surprizis. Do tio estis la materialo de faktoj. 
	La sekvintan tagon oni arestis Frankon Selvin. La servistino nome depoziciis, ke ŝi ekkonis la junan sinjoron saltanta el la fenestro. Estis konstatite, ke tiuhore li ne estis hejme: li revenis hejmen proksimume duonhoron poste kaj tuj enlitiĝis. Plue montriĝis, ke tiu stulta bubo havis iajn ŝuldojn. Plue troviĝis klaĉulino grave depoziciinta, ke kelkajn tagojn antaŭ la murdo onklino Sofia ion konfidis al ŝi: laŭdire estis ĉe ŝi nevo Frank kun peto pri pruntedono de kelkaj centoj; kiam ŝi rifuzis - ŝi estis nome terure avara - Frank onidire deklaris: Onklino, atendu, io okazos, la mondo gapos. - Do jen ĉio, kio koncernis Frankon.
	Kaj nun konsideru la proceson: ĝi daŭris entute duontagon. Frank Selvin simple asertis, ke li estas senkulpa, ke li promenis, poste iris rekte hejmen kaj dormis. Neniu el la atestantoj estis submetita al kruca enketado. Advokato de Frank - memkompreneble ofice disponigita, ĉar sinjorino Selvinova ne havis monon por pli bona advokato - estis tia maljuna bonulo kaj idioto, kiu limiĝis je tio, ke li atentigadis pri la juneco de sia senpripensa kliento kaj okullarme petis la grandanimajn asizanojn pri indulgo. Ankaŭ la prokuroro nemulte klopodis; li tondris je la asizanoj, ke ĵus antaŭ la proceso de Frank Selvin ili eldiris du liberigajn verdiktojn; kien falegus la homa socio, se ĉiu krimo trovus protekton en libermora bonvolo kaj modereco de popolaj juĝantoj? - Ŝajnas do, ke la asizanoj ĉi tiun argumenton agnoskis kaj volis montri, ke oni ne darfas peki kontraŭ ilia bonvolo kaj modereco; simple ili decidis per dek unu voĉoj, ke Frank Selvin estas kulpa pri krimo de murdo. Jen, tio estas la tuta kazo.
	Aŭskultu, kiam mi estis konstatanta ĉi aferojn, mi estis sincere malfeliĉa; en mi ĉio bolis, kvankam mi ne estas juristo aŭ eble ĝuste tial, ĉar mi ne estas juristo. Nur imagu: la ĉefatestantino estas spirite malplivalora; krome ŝi estas preskaŭ kvindekjara, do versimile en klimaktero, kio memkomprene eventuale malaltigas ŝian kredindecon. Tiun staturon en la fenestro ŝi vidis nokte; kiel pli poste mi konstatis, estis varma, sed tre malluma nokto; tiu ino eĉ ne kun proksimuma certeco povis ekkoni tiun homon. En mallumo vi distingos precize eĉ ne grandecon de homo; ĉi tion mi mem je mi funde reprovis. Kaj krome tiu ino la junan sinjoron, nome Frankon Selvin, rekte histerie malamis, ĉar laŭdire li mokis ŝin; li diradis al ŝi blankkubuta Heba, kion la koncerna Anna Solarová iakaŭze opiniis mortofendo.
	La dua afero: Onklino Sofia malamis sian fratinon, sinjorinon Selvinová, kaj fakte unu ne parolis kun la alia; tiu maljuna virgulino povis eĉ ne trovi nomon por la panjo de Frank. Se onklino Sofia diris, ke Frank ŝin iel minacis, tio povis tute bone aparteni inter la oldvirgulinajn venenaĵojn, kiujn ŝi elpensadis por humiligi sian fratinon. Kio koncernas Frankon, li estis meztalenta knabo; li estis skribisto en iu oficejo, havis knabinon, al kiu li skribadis sentimentalajn leterojn kaj misajn versojn, kaj enŝuldiĝis, kiel oni diras, sen propra kulpo; nome pro sentimentaleco li drinkadis. Lia panjo estis perfekta kaj povra persono, forronĝata de kancero, malriĉo kaj bedaŭro. Tiel do aspektis la aferoj de pli proksima vido.
	Pa, vi ne konas tiamajn miajn junulajn jarojn; en vervimpeto mi ne sciis limojn. Tiam mi verkis por ĵurnaloj serion da artikoloj sub titolo Kazo de Frank Selvin; punkton post punkto mi montradis malfidindecon de la atestantoj, ĉefe de la ĉefatestantino; mi analizis koliziojn en la atestaĵoj kaj antaŭjuĝemon de kelkaj depozicioj; mi pruvis absurdon de tio, ke la ĉefatestantino povus ekkoni la kriminton; mi demonstris absolutan malkapablon de la juĝejestro kaj krudan demagogion en pledo de la prokuroro. Sed tio ne sufiĉis al mi; okupiĝante jam pri tio, mi komencis ataki la tutan justicon, la kriminalan kodon, asizan institucion, la tutan indiferentan kaj egoisman socian ordon. Ne demandu, kian tumulton ĝi kaŭzis; tiam mi havis ian renomon, la juna mondo estis kun mi; foje vespere okazis eĉ demonstracioj antaŭ la konstruaĵo de la tribunalo. Tiam alkuris al mi la advokato de juna Selvin manplektante, kion mi faris; ke li ja prezentis kasacian plendon kaj apelacion, ke puno de Selvin certe estus moderigita je nuraj kelkaj jaroj en karcero; sed nun, ke la supera instanco ne povas cedi antaŭ teroro de strato kaj tial rifuzos ĉiujn liajn apelaciojn. Mi diris al honorinda juristo, ke ne temas ĉe mi nur pri kazo de Selvin; ke gravas por mi la vero kaj justeco.
	Tiu advokato pravis; la apelacioj estis rifuzitaj, sed la prezidanto de la tribunalo estis pensiigita. Oraj homoj, nur tiam mi enmordiĝis en la aferon; vidu, ankaŭ nun mi dirus, ke ĝi estis sankta batalo por la justeco. Sciu, multaj aferoj de tiu tempo pliboniĝis; imputu al mi, maljunulo, ke en tio mi havas iom da merito. Kazo de Selvin transiris en la mondpreson; mi oratoris al laboristoj en gastejoj kaj al delegitoj de la tuta mondo en internaciaj kongresoj. 'Reĝustigu kazon de Selvin,' estis siatempe same internacia slogano kiel ekzemple 'Senarmigu' aŭ 'Votes for Women'. Kio koncernis min, ĝi estis batalo de unuopulo kontraŭ ŝtato; sed kun mi estis la juneco. Kiam mortis panjo de Selvin, dek sep mil homoj iris post la ĉerko de tiu sekiĝinta kaj eta sinjorino kaj mi parolis super la malfermita tombo, kiel neniam mi parolis en mia vivo; dioscias, amikoj, terura kaj stranga afero estas la inspiro.
	Sep jarojn mi gvidis la batalon; kaj tiu batalo renomigis min. Tio ne estis miaj libroj, sed kazo de Selvin, kiu akiris al mi la mondreputacion. - Mi scias, oni nomas min Voĉo de l'Konscienco, Kavaliro de l'Vero aŭ ankoraŭ iel; io el tio estos sur mia tomboŝtono. Certe proksimume dek kvar jarojn post mia morto oni skribos en lernejaj legolibroj, kiel poeto Leonardo Unden batalis por la vero, poste ankaŭ tion forgesos.
	En la sepa jaro mortis la ĉefatestantino Anna Solarová; antaŭ la morto ŝi pentis kaj plore konfesis, ke ŝarĝas ŝin la konscienco; ke tiam ĉe la tribunalo ŝi falsĵuris; ke ŝi ne povas laŭvere diri, ke murdinto en la fenestro estis Frank Selvin. La bona pastro venis kun tio al mi; tiam mi havis pli bonan prudenton kiel iras la aferoj en la mondo kaj tial mi ne iris kun la afero al ĵurnaloj, sed sendis la karan paroĥestron al la tribunalo. En unu semajno estis ordonita restituo de la proceso de Frank Selvin. Antaŭ fino de la monato staris Frank Selvin denove antaŭ la asiza tribunalo; la plej bona advokato senpage frakase neniigis la akuzon; post tio leviĝis prokuroro kaj rekomendis al la asizanoj liberigi Frankon Selvin. Kaj la asizanoj decidis per dek du voĉoj, ke Frank Selvin estas senkulpa.
	Jes, do tio estis la plej granda triumfo de mia vivo. Neniu sukceso donis al mi tiom absolutan kontentigon -- kaj samtempe ian senton de malpleneco; verdire, la kazo de Selvin komencis iom manki al mi - restis post ĝi ia vakuo. Tio estis tagon post la proceso. Subite venas knabino kaj diras, ke iu homo volas paroli kun mi.
	"Mi estas Frank Selvin," diris tiu homo kaj restis staranta en pordo; kaj al mi estis - mi ne scias, kiel diri tion al vi; mi eksentis ian senreviĝon, ke tiu mia Selvin aspektas kiel ... ni diru lotagento: iom korpulenta kaj pala, kalviĝanta, ete ŝvitanta kaj ege ordinara; krome li odoris de biero.
	"Via majstra moŝto," balbutis Frank Selvin (imagu, li diris al mi "via majstra moŝto!" mi estus lin piedfrapinta!) "mi venas danki al vi ... kiel al mia plej granda bonfaranto." Ŝajnis, ke tion li ellernis parkere. "Al vi mi dankas por mia tuta vivo. Ĉiuj dankesprimoj estas malfortaj -"
	"Mi petas vin," mi rapidis diri al li, "tio estis mia devo, estinte foje certa, ke oni kondamnis vin senkulpe." Frank Selvin kapskuis. "Majstro," li diris funebre, "al mia bonfaranto mi ne volus mensogi; la oldulinaĉon tamen mi mortigis."
	"Do ĉe la diabloj," mi eksplodis, "kial vi ne diris tion antaŭ la tribunalo?"
	Frank Selvin ekrigardis riproĉe en miajn okulojn. "Majstro," li diris, "tion mi ja rajtas; akuzito rajtas malkonfesi, ĉu?"
	Mi konfesas, ke mi estis konsternita. "Kion do vi volas de mi?" mi abruptis lin.
	"Mi venas al vi, majstro, danki pro via nobleco," parolis sinjoro Selvin tristvoĉe, kion li opiniis evidente kortuŝa. "Ankaŭ mian panjon vi protektis. Dio benu vin, nobla bardo!"
	"Iru," mi ekkriegis furioze; la ulo kuregis de sur la ŝtuparo kvazaŭ pafito. Post tri semanoj li haltigis min surstrate; li estis iom ebria. Mi ne povis seniĝi de li; longe mi ne komprenis, kion li volas, ĝis li eksplikis tion al mi, tenante min je butono. Ĉion mi laŭdire vanigis al li; se mi ne estus tiom skribinta pri lia kazo, la kasacia tribunalo ne preterus la kasacian plendon de lia advokato, kaj li, sinjoro Selvin, ne estus sidinta sep jarojn senkulpe; do nun mi konsideru lian ĝenan situacion, kiun mi kaŭzis per tio, ke mi intervenis en lia proceso - Mallonge, mi devis enmanigi al li kelkajn centojn. "Dio benu vin, bonfaranto," diris fine sinjoro Selvin kun rosplenaj okuloj.
	La alian fojon li venis pli minace. Laŭdire mi helpis al mi mem per lia kazo; laŭdire mi akiris gloron nur tiel, ke mi lin defendis, kaj kiel li venas al tio, havi el tio nenian profiton? Neniel mi povis konvinki lin, ke mi ne ŝuldas al li ion kiel kurtaĝon; simple mi pagis denove.
	De tiu tempo li aperadis ĉe mi plivere en nelongaj intervaloj; li sidiĝis sur sofo kaj ĝemis, ke li suferas pro rimorsoj, ĉar tiun ĉi oldulinaĉon li senvivigis. "Mi iras min denunci, majstro," li diradis morne, "sed por vi ĝi estos  tutmonda skandalo. Mi ne scias, kiel antigi trankvilon" - Aŭdu, la rimorsoj devas esti terura afero, juĝante laŭ tio, kiom mi devis pagi al tiu ulo, por ke li povu ilin plu elteni. Fine mi aĉetis al li bileton al Ameriko; ĉu tie li atingis trankvilon, tion mi ne scias.
	Tio do estis la plej granda sukceso de mia vivo; junaj amikoj, kiam vi verkos nekrologon pri Leonardo Unden, skribu, ke per kazo de Selvin li engravuriĝis per oraj literoj kaj tiel plu; li havu eternan dankon."

PAŜOSPUROJ

	Sinjoro Rybka tiunokte estis iranta hejmen en neordinare bona humoro, unue tial, ĉar li gajnis sian ŝakludon (kiel bela matigo per ĉevalo, li plezuris dumvoje), kaj due tial, ĉar estis falinta freŝa neĝo, kiu mole kraketis sub liaj piedoj en la bela kaj pura silento. Dio, kia belo, opiniis sinjoro Rybka; urbo sub neĝo, ĝi estas subite tute eta urbo, tia malnovmoda urbeto - oni preskaŭ kredus je noktgardistoj kaj diliĝencoj; estas strange, kiel neĝo aspektas antikve kaj province.
	Krak', krak', sinjoro Rybka serĉis al si neplanditan vojeton, nur pro ĝojo; ke ĝi tiel kraketas; kaj ĉar li loĝis en silenta ĝardena strateto, malpliiĝadis la paŝospuroj, dum li pluiris. Jen, ĉi tie ĉe la pordeto mankas jam viraj ŝuoj kaj virinaj ŝuetoj; versimile geedzoj - ĉu estas ili junaj? diris al si sinjoro Rybka mole, kvazaŭ li volus beni ilin. Ĉi tie transkuris kato kaj postlasis en neĝo siajn spuretojn, similantajn al floroj; bonan nokton, miaŭulino, frostos al ci en la piedetoj. Kaj nun estas ĉi tie nun unu vico da paŝospuroj, viraj kaj profundaj, rekta kaj klara ĉeno de paŝoj, kiujn devolvis izola piediranto. Kiu najbaro iris tra ĉi tie? diris al si sinjoro Rybka kun amika intereso; ĉi tie iradas tiom malmulte da homoj, en la neĝo estas eĉ ne unu radsulko, ĉi tie ni estas sur vivorando; kiam mi venos hejmen, la strateto altiros blankan kusenegon ĝis la nazo kaj sonĝos esti nura ludilo por infanoj. Domaĝe, ke matene surtretos al ni ĉion olda kolportistino; tiu faros plandspurojn zigzage, kiel leporo -
	Sinjoro Rybka subite haltis: ĵus kiam li volis transiri la brilblankan straton al sia pordeto, li vidis, ke ankaŭ la paŝospuroj, kiuj tie estis antaŭ li, deflankiĝas de sur trotuaro kaj celas trans la straton al lia pordeto. Kiu nur irus al mi? li diris al si embarase kaj okulsekvis la klarajn spurojn. Ili estis kvin; kaj precize meze de la strato ili finiĝis per akra premsigno de la maldekstra piedo; plu estis jam nenio, nur nedifektita kaj netuŝita neĝo.
	Mi frenezas, diris al si sinjoro Rybka - eble tiu homo revenis sur la trotuaron! - Sed kiel li vidatingis, estis la trotuaro glate kaj suple neĝkovrita sen ia ajn homa paŝosigno. Ej, miris sinjoro Rybka, versimile pluaj spuroj estos sur la alia trotuaro! Kaj li arke ĉirkaŭiris la nefinitan vicon da paŝoj; sed sur la alia trotuaro estis eĉ ne unu plandospuro; kaj la tuta strato plu brilis per netuŝita kaj supla neĝo, ke la spiro reteniĝis pro la pureco; neniu iris tra ĉi tie ekde la tempo, kiam falis la neĝo. Kiel strange, murmuris sinjoro Rybka, versimile la homo retrorevenis sur la trotuaron, paŝante en la proprajn spurojn; sed tiukaze li devus retroiri en siaj paŝospuroj ĝis stratangulo, ĉar antaŭ mi tra tie gvidis nur unu vico da spuroj, kaj nome en direkto ĉi tien - Sed kial tiu ulo farus tion? miregis sinjoro Rybka. Kaj kiel li povus retroirante trafi precize siajn paŝospurojn?
	Kapneante, li malŝlosis la pordeton kaj eniris sian domon; kvankam li sciis, ke ĝi estas absurdaĵo, li rigardis, ĉu, estas interne de la domo iaj neĝospuraĵoj; memkomprene, kiel ili tie estus! Eble nur tio ŝajnis al mi, murmuris maltrankviligite sinjoro Rybka kaj kliniĝis el la fenestro; sur la strato en lumo de lanterno li vidis klare kvin akrajn kaj profundajn spurojn, finiĝantaj meze de la strato; kaj nenion pli. Tondro ĝin batu, opiniis sinjoro Rybka, frotante siajn okulojn; foje mi legis iun rakontaĉon pri unu paŝospuro en la neĝo; sed ĉi tie da ili estas plena vico, kaj subite nenio - kie nur perdiĝis tiu ulo?
	Kapskuante li komencis senvestiĝi; sed subite li ĉesis, iris al telefono kaj per deprimita voĉo vokis polican komisarejon: "Halo, ĉu sinjoro komisaro Bartošek? Mi petas, ĉi tie estas ia stranga afero, ege stranga - Se vi sendus iun ĉi tien, aŭ prefere mem venus - Bone, mi atendos vin ĉe la angulo. Mi ne scias, pri kio temas - Ne, mi opinias, ke ekzistas nenia danĝero; temas nur pri tio, ke la spurojn neniu surtretu - Tion mi ne scias, kies spuroj! Do bone, mi atendos vin."
	Sinjoro Rybka vestis sin kaj eliris denove eksteren; singarde li ĉirkaŭiris la spurojn kaj atentis ankaŭ sur la trotuaro por ne surtreti ilin. Tremante pro malvarmo kaj ekscito, li atendis ĉe stratangulo komisaron Bartošek. Estis silente kaj la terglobo loĝata de homoj trankvile lumis en la universon.
	"Tie ĉi estas tiel bele silente," murmuris komisaro Bartošek melankolie. "Kaj al mi oni alkondukis iun batalaĉ-kazon kaj iun ebriulon. Fi! - Kion do vi havas ĉi tie?"
	"Sekvu la paŝospurojn, sinjoro komisaro," diris sinjoro Rybka tremvoĉe. "Ĝi estas nur kelkajn paŝojn de ĉi tie." Sinjoro komisaro lumis per elektra lampeto. "Li estis longulo, preskaŭ metron okdek," li opiniis, "laŭ la plandspuro kaj paŝolongo. Ŝuojn li havis solidajn, mi opinias, ke manlaboraĵon. Ebria li ne estis kaj iris sufiĉe energie. Mi ne scias, kio ne plaĉas al vi je la spuroj."
	"Ĉi tio," diris lakone sinjoro Rybka kaj montris la nefinitan vicon da paŝoj meze de la strato.
	"Aha," diris komisaro Bartošek kaj sen longaj ceremonioj ekdirektis al la lasta spuro, kaŭriĝis kaj eklumis per la lampeto. "Nenio grava," li diris kontentigite, "ĝi estas tute normala, firma plandspuro. La pezo bazis plivere sur la kalkano; se tiu homo farus pluan paŝon aŭ salton, la pezo transiĝus al piedpinto, ĉu vi komprenas? Kaj tio estus videbla."
	"Do tio signifas -," demandis sinjoro Rybka streĉe.
	"Nu," diris la komisaro trankvile, "tio signifas, ke li ne pluiris."
	"Kaj kie do li malaperis?" ekvortis sinjoro Rybka febre. La komisaro ŝultrolevis. "Tion mi ne scias. Ĉu eble vi havas ian suspekton pri li?"
	"Kian suspekton?" ekmiris sinjoro Rybka. "Nur mi volus scii, kien li malaperis. Rigardu, ĉi tie li faris la lastan paŝon kaj kien, pro Kristo, li faris pluan paŝon? Ĉi tie ja estas neniu plua spuro!"
	"Tion mi vidas," diris la komisaro lakone. "Kaj ĉu tio rilatas vin, kien li iris? Ĉu li estis iu el via domo? Ĉu vi rimarkas foreston de iu? Do, sakre, ĉu gravas por vi, kien li malaperis?" 
	"Sed tion ja oni devas klarigi," ekbalbutis sinjoro Rybka. "Ĉu vi ne opinias, ke eble li retroiris en la propraj spuroj?"
	"Sensencaĵo," murmuris la komisaro. "Kiam oni retroiras, oni faras malpli longajn paŝojn kaj iras pli diskrure, por havi pli sekuran ekvilibron; krome oni ne levas la krurojn, do oni devus engravuri per la kalkanoj en la neĝo tutajn sulkojn. En la spurojn estas enpaŝite nur unufoje, sinjoro. Vi vidas ja, kiel akutaj ili estas."
	"Do, se li ne revenis," insistis obstine sinjoro Rybka, "kien li perdiĝis?"
	"Lia afero," murmuris sinjoro komisaro. "Rigardu, se li nenion faris, ni ne rajtas enmiksiĝi en liajn aferojn. Ni devus havi kontraŭ li ian denuncon; poste memkomprene ni entreprenas provizoran enketadon ..."
	"Sed ĉu oni povas meze de la strato simple malaperi," konsterniĝis sinjoro Rybka.
	"Vi devas atendi, sinjoro," konsilis al li kviete la komisaro. "Se iu malaperis, anoncos tion al ni post kelkaj tagoj lia familio aŭ iu; nu, kaj poste ni serĉos lin. Dum neniu sentas lian foreston, ni povas kun tio nenion fari. Ne eblas."
	En sinjoro Rybka komenciĝis leviĝi obskura kolero. "Pardonu," li akre deklaris, "sed mi dirus, ke la polico devus havi ioman intereson pri tio, se trankvila piediranto nenial malaperas meze de la strato!"
	"Nenio okazis al li," kvietigis lin sinjoro Bartošek. "Ĉi tie ja estas eĉ ne spuro pri lukto - Se iu lin agresus aŭ rabe forkondukus, do devus esti ĉi tie aro da spuroj - Mi bedaŭras, sinjoro, sed mi ne havas kaŭzon interveni."
	"Sed, sinjoro komisaro," kunfrapis la manojn sinjoro Rybka, "klarigu do almenaŭ al mi. . . Tio ja estas ia mistero. . ."
	"Estas," konsentis sinjoro Bartošek enpense. "Eĉ ne imagon vi havas, sinjoro, kiom da misteroj estas en la mondo. Ĉiu domo, ĉiu familio estas mistero. Kiam mi iris ĉi tien mi aŭdis, ke en tiu dometo plorsingultis juna virina voĉo. Sinjoro, misteroj, ili ne estas nia afero. Ni estas salajrataj por ordo. Ĉu vi pensas, ke ni serĉas iun ŝteliston pro scivolo? Sinjoro, ni serĉas lin por lin enkarcerigi. Ordo devas esti."
	"Do, vidu," ekvortis sinjoro Rybka. "Kaj tamen vi devas rekoni, ke ne estas en ordo, se iu meze de la strato ... ni supozu, leviĝis vertikale en la aeron, ĉu?"
	"Tio dependas de la komento," opiniis la komisaro. "Ekzistas polica instrukcio, ke en kazo de fal-danĝero el pli granda alto oni devas esti alligita. Je tio estas unuavice admono kaj poste punpago. - Se tiu sinjoro leviĝis nur tiel memvole en la aeron, do tiam devus lin memkomprene, policisto admoni, ke li alkroĉu al si savzonon; sed ĉi tie policisto versimile ne estis," li diris ekskuze. "Tiam restus post li plandspuroj. Cetere eble tiu sinjoro foriĝis alimaniere, ĉu?"
	"Sed kiamaniere?" rapidis diri sinjoro Rybka. Komisaro Bartošek kapskuis: "Malfacile diri. Eble ia ĉieliro aŭ eskalo de Jakobo," li diris necerte. "Ĉieliro povus esti eble konsiderata kiel forporto, se ĝi okazus perforte; sed mi opinias, ke tio kutime okazas kun konsento de la koncernato. Estas eble, ke tiu homo scias flugi. Ĉu vi ne sonĝis iam, ke vi flugas? Oni nur iom piede forpuŝiĝas, kaj jam oni ŝvebas. . . Kelkaj flugas kiel balono, sed mi, flugante en sonĝo, devas de temp' al tempo piede repuŝiĝi for de la tero; mi opinias, ke tion kaŭzas la pezaj vestaĵo kaj sabro. Eble tiu homo ekdormis kaj en sonĝo komencis flugi. Sed tio ne estas malpermesita, sinjoro. Kompreneble, sur frekventata strato policisto devus lin admoni. Aŭ atendu; eble ĝi estis levitacio, la spiritistoj kredas je la levitacio; sed ankaŭ spiritismo ne estas malpermesita. Iu sinjoro Baudyš diris al mi, ke li mem vidis, kiel mediumo flugpendis en la aero. Kiu scias, kiom ĝi estas reala."
	"Ej, sinjoro," diris sinjoro Rybka riproĉe, "ĉu eble vi kredas tion! Tio ja estus atenco kontraŭ la naturleĝoj -"
	Sinjoro Bartošek melankolie ŝultrolevis. "Sinjoro, tion mi scias, homoj malobeas ĉiujn eblajn leĝojn kaj ordonojn; se vi estus policisto, vi scius do pri tio multe pli. . . La komisaro mangestis. "Tute ne mi mirus, se oni atencus ankaŭ la naturleĝojn. Homoj estas ega friponaro, sinjoro. Nu, bonan nokton; en la piedoj frostas."
	"Ĉu vi trinkus ĉe mi glason da teo aŭ prunbrandon?" proponis sinjoro Rybka.
	"Kial ne," murmuris la komisaro melankolie. "Vi scias ja, en la uniformo oni povas iri eĉ ne en gastejon. Tial policistoj tiel malmute trinkas."
	"Mistero," li daŭrigis, sidante en fotelo kaj rigardante enpense, kiel degelas sur la ŝupinto la neĝo. "Naŭdek naŭ homoj irus laŭlonge de la paŝospuroj kaj nenion ili rimarkus. Kaj vi mem ne atentas naŭdek naŭ aferojn, kiuj estas damne misteraj. Ni eĉ ne scietas, kio ĉio ekzistas. Nur kelkaj aferoj ne estas misteraj. Ordo ne estas mistera. La justeco ne estas mistera. Ankaŭ polico ne estas mistera. Sed ĉiu homo iranta surstrate jam estas mistera, ĉar ni ne rajtas je li. Kiam li ion ŝtelas, do li ĉesas esti mistera, ĉar ni lin arestas kaj prete; almenaŭ ni scias, kion li faras, kaj povas lin kiam ajn rigardi tra tia luketo en pordo, ĉu vi scias? Mi petas vin, ĵurnalistoj skribas ekzemple 'Mistera trovo de kadavro!' Kio estas je ia kadavro mistera? Kiam ni ricevas ĝin, ni mezuras ĝin kaj fotografas kaj dissekcas, ni konas ĉiun fadenon, kiun ĝi surhavas, ni scias, kion ĝi laste manĝis, je kio ĝi mortis kaj tiel plu; krome ni scias, ke iu ĝin murdis, versimile pro mono. Ĉio ĉi estas tiel klara kaj komprenebla. . . Vi povas doni al mi tre malhelan teon, sinjoro. Ĉiuj krimoj estas klaraj, sinjoro. Je ili almenaŭ vi vidas motivojn kaj ĉion, kio al ili apartenas. Sed mistera estas, kion pensas via kato, pri kio sonĝas via servistino, kaj kial via edzino rigardas tiel enpense el fenestro. Sinjoro, ĉio estas mistera, escepte de punkazoj; ia kriminalaĵo estas precize limigita parto de realo, sektoro, kiun ni prilumis. Sciu, se mi ĉirkaŭrigardus ĉe vi, kelkion mi sciiĝus pri vi; sed mi rigardas mian ŝupinton, ĉar deĵore vi ne rilatas min; nome ni havas je vi neniun denuncon," li aldiris trinketante la varman teon.
	"Oni havas ian strangan imagon," li komencis post tempeto, "ke la polico kaj ĉefe la kaŝpolicistoj interesiĝas pri misteroj. Ni tusas je viaj misteroj; nin interesas deliktoj. Sinjoro, nin ne interesas krimo, ĉar ĝi estas mistera, sed ĉar ĝi estas malpermesita. Ni ne persekutas iun kanajlon pro intelekta intereso; ni persekutas lin por lin aresti en nomo de la leĝo. Sciu, stratpurigistoj ne kuras kun balailo tra la stratoj, por legi spurojn en polvo, sed por balai kaj forigi ĉiun malpuraĵon, kiun la vivo tie faras. La ordo estas eĉ ne iomete mistera. Fari ordon estas terura laboro, sinjoro; kaj kiu volas fari ordon, devas enŝovi la fingrojn en ĉiun malpuraĵon. Mi petas vin, iu devas tion fari," li diris melankolie, "same kiel iu devas buĉi bovidon. Sed buĉi bovidojn pro scivolo estas brutaleco; tion oni devas fari metie. Se oni havas devon ion fari, almenaŭ oni scias, ke oni rajtas tion fari. Sciu, la justeco devas esti nedubebla, kiel multipliko. Mi ne scias, ĉu vi povus pruvi, ke ĉiu ŝtelo estas malbona; sed mi pruvos al vi, ke ĉiu ŝtelo estas malpermesita, ĉar ĉiukaze mi vin arestos. Se vi estus dissemanta perlojn surstrate, do policisto vin admonos pro malpurigado de stratoj. Sed se vi komencus fari miraklojn, do ni ne povas malhelpi vin en tio, eventuale ni povus trakti tion kiel publikan skandalon aŭ ne permesitan homtumulton. Devas enesti ia malkonvenaĵo, por ke ni enmiksiĝu."
	"Sed sinjoro," oponis sinjoro Rybka, maltrankvile sidante, "ĉu tio ĉi ne sufiĉas al vi? Ĉi tie temas pri ... pri ia stranga afero  ... pri io tiel mistera ... kaj vi ..."
	Sinjoro Bartošek ŝultrolevis. "Kaj mi lasas tion drivi. Sinjoro, se vi deziras, mi igos la plandspuron forigi, por ke ĝi ne ĝenu vian dormon. Pli multe mi ne povas fari. Ĉu vi aŭdas ion? Iajn paŝojn? Jen preteriras nia patrolo; do estas jam la dua kaj sep minutoj. Bonan nokton, sinjoro."
	Sinjoro Rybka akompanis la komisaron al la pordeto; meze de la strato ankoraŭ estis la nefinita kaj nekomprenebla vico da paŝoj - Sur la alia trotuaro proksimiĝis policisto.
	"Mimra," vokis la komisaro, "ĉu vi havas ion novan?" Policisto Mimra salutis. "Preskaŭ nenion, sinjoro komisaro," li raportis. "Tie antaŭ la numero dek sep miaŭis ekstere kato; mi sonorigis do je ili, por ke ili enlasu ĝin hejmen. Ĉe numero naŭ ne estis fermita pordeto. Ĉe la stratangulo oni disfosis straton kaj ne metis tien ruĝan lanternon, kaj ĉe spicisto Maršík malfirmiĝis afiŝtabulo; morgaŭ oni devos tion depreni, por ke ĝi ne falu sur ies kapon."
	"Ĉu ĉio?"
	"Jen ĉio," opiniis policisto Mimra. "Matene oni devos ŝuti sablon sur trotudrojn, por ke neniu rompu sian kruron; oni devus ĉie sonorigi je la sesa ---"
	"Do bone," diris komisaro Bartošek. "Bonan nokton!" 
	Sinjoro Rybka ankoraŭ foje rerigardis la plandspurojn, kondukantajn al nekonata loko. Sed tie, kie estis la lasta plandspuro, nun estis du solidaj spuroj post deĵorbotoj de policisto Mimra; kaj de tie daŭrigis plu la larĝaj plandspuroj en regula kaj klarvidebla vico.
	"Dank' al Dio," respiris sinjoro Rybka kaj iris dormi.

KUPONO

	Tiun varmegan aŭgustan vesperon estis Pafinsulo plena de homoj; kaj tial al Minka kaj Pepo restis nenio alia, ol alsidiĝi al la tablo, kie jam sidis iu sinjoro kun dikaj kaj tristaj lipharoj. "Kun permeso," diris Pepo, kaj tiu sinjoro nur kapjesis. Tiu malsimpatiulo, diris al si Minka, ĝuste ĉe nia tablo li devas sidi. La unua afero do estis, ke Minka kun gesto de dukino eksidis sur seĝo, kiun Pepo purigis por ŝi per poŝtuko; la dua, senpere sekvinta, estis tiu, ke rapide ŝi eligis pudrujon kaj pudris sian nazon, por ke ĝi, miadio, en tiu varmego eble iom ne brilu; kaj ĉe tio, dum ŝi estis eliganta la pudrujon, elfalis el ŝia retikulo ĉifita bileto. Tiu sinjoro kun la lipharoj kliniĝis kaj levis la etan bileton. "Kaŝu ĝin, fraŭlino," li diris sombre.
	Minka ekruĝis, unue tial, ĉar alparolis ŝin fremda sinjoro, kaj due tial, ĉar ĉagrenis ŝin, ke ŝi ekruĝis. "Dankon," ŝi diris kaj turniĝis rapide al Pepo. "Sciu, tio estas la kupono el komercejo, kie mi aĉetis ŝtrumpojn."
	"Ĝuste tial," diris la melankolia viro. "Vi eĉ ne scias, por kio oni povas ĝin bezoni."
	Pepo opiniis sia kavalira devo iel interveni. "Kial kaŝi tiajn stultajn paperetojn," li diris, nerigardante la sinjoron. "Oni havas poste de tio plenajn poŝojn."
	"Ne gravas," opiniis la liphara viro. "Ĝi havas iam pli grandan valoron ol io ajn."
	Vizaĝo de Minka iĝis sindetena. (Tiu antipatiulo miksiĝas en nian parolon; miadio, kial ni ne sidiĝis aliloken!) Pepo decidiĝis finigi tion. "Kian valoron?" li diris malvarme kaj brovsulkis. (Kiel ĝi plaĉigas lin, ĝojiĝis Minka.)
	"Kiel spuro," murmuris la malsimpatiulo kaj aldiris anstataŭ formala prezento: "Nome mi estas sinjoro Souček de polico, ĉu vi scias? Ĵus nun ni havis tian kazon," li diris kaj mansvingis. "Oni eĉ ne scias, kion oni portas en poŝo."
	"Kian kazon?" ne povis sin Pepo deteni. (Minka ekkaptis okulumon de junulo ĉe la apuda tablo. Atendu, Pepo, mi montros al vi paroli kun aliaj homoj!)
	"Nu, kun tiu ino, kiun oni trovis apud Roztyly," diris la liphara viro kaj ensilentiĝis.
	En Minka vekiĝis subita intereso, plej versimile tial, ĉar temis ankaŭ pri ina estaĵo. "Kun kiu ino?" ŝi ekvortis.
	"Nu, kun tiu antaŭ nelonge tie trovita," murmuris eviteme sinjoro Souček de la polico kaj iom en embaraso palp-elŝerĉis cigaredon el poŝo; kaj ĉe tio okazis io absolute neantaŭvidita: Pepo rapide enpoŝigis la manon, flamigis sian fajrilon kaj prezentis al tiu homo.
	"Mi dankas vin," diris sinjoro Souček videble emociita kaj honorita. "Eble vi scias, ke falĉistoj trovis en greno virinan kadavron inter Roztyly kaj Krĉ," li klarigis, montrante per tio siajn dankemon kaj favoron.
	"Pri tio mi nenion scias," diris Minka okulegante. "Pepo, ĉu vi rememoras, kiam ni estis en Krĉ? - Kaj kio okazis al tiu virino?"
	"Strangolita," diris sinjoro Souček lakone. "Ankoraŭ ŝi havis ŝnuron ĉirkaŭ kolo. Mi ne rakontos antaŭ la fraŭlino, kiel ŝi aspektis; vi povas imagi, en julio - kiam ŝi kuŝis tie preskaŭ du monatojn -" Sinjoro Souček forblovis kun abomeno fumon. "Estas neimageble, kiel en tia kazo strange oni aspektas. Eĉ ne propra patrino onin ekkonus. Kaj da muŝoj -" Sinjoro Souček kapskuis melankolie. "Fraŭlino, kiam nur la vizaĝhaŭto malaperas, estas la beleco kaputa. Kaj en tia stato identigi, tio estas problemo, tion vi komprenos! Dum ĝi havas ankoraŭ la nazon kaj okulojn, ĝi estas rekonebla; sed kiam ĝi kuŝas sub la sunradioj pli ol unu monaton -"
	"La kadavro devus havi iun monogramon," opiniis Pepo eksperte.
	"Kia ideo, monogramon," murmuris sinjoro Souček. "Sinjoro, la needziniĝintaj ordinare havas nenian monogramon, ĉar ili diras al si, ba, cetere baldaŭ mi edziniĝos. Kaj tiu ino havis neniun monogramon, tute ne!"
	"Kaj kiun aĝon ŝi havis?" interesiĝis Minka kompate.
	"Proksimume dudek kvin, diris doktoro; vi komprenas, laŭ dentoj kaj similaj aĵoj. Kaj laŭ la vestaĵo ŝi povis esti laboristino aŭ servistino, sed plivere servistino, ĉar ŝi surhavis ian kamparan ĉemizon. Kaj se ŝi estus laboristino, do jam ŝi estus serĉata, ĉar laboristino kutime restadas en unu loko aŭ unu loĝejo. Sed tia servistino, kiam foje ŝanĝas postenon, neniu do scias pri ŝi kaj neniu plu zorgas pri ŝi. Tio estas ia stranga afero kun la servistinoj, jes. Ni diris do al ni, kiam du monatoj de neniu ŝi estis serĉata, ke plej versimile ŝi estas servistino. Sed la ĉefafero estis la kupono."
	"Kiu kupono?" vigle demandis Pepo; ĉar certe li sentis en si heroan eblon esti detektivo, kanada trapero, ŝipkapitano aŭ io simila; kal lia vizaĝo surprenis tian koncentritan kaj energian mienon apartenantan al la afero.
	"Estas jene," diris sinjoro Souček, rigardante melankolie teren: "Oni trovis ĉe ŝi absolute nenion; la farinto prenis ĉion de ŝi, kio povus havi nur ioman valoron. Nur en la maldekstra mano ŝi ankoraŭ tenis deŝiritan rimenon de retikuleto, kaj la senrimena retikuleto estis trovita kelkajn metrojn malproksime en sekalo. Plej versimile li volis elŝiri de ŝi ankaŭ la retikuleton, sed kiam la rimeno ŝiriĝis, ĝi havis por li neniun valoron kaj li forĵetis ĝin en sekalon; sed antaŭe ĉion li elprenis el ĝi, komprenite? Kaj en la retikulo en ia faldeto restis flanklasita veturbileto de tramo numero sep kaj kupono el ia porcelanvendejo je kvindek kvin kronoj. Nenion plian ni trovis ĉe ŝi."
	"Tamen la ŝnuron sur la kolo," diris Pepo. "Ĝian devenon vi estus devintaj sekvi."
	Sinjoro Souček kapneis. "Ĝi estis nur peco da ŝnuro por  lavitaĵo, nenion ĝi klarigis. Ni havis nepre nenion, nur la trambileton kaj la kuponon. Nature, ni publikigis en ĵurnaloj, ke estis trovita virina kadavro en aĝo proksimume de dudek kvin jaroj, griza jupo, kaj se iu servistino ĉirkaŭ du monatojn ne estas trovebla, do oni anoncu tion ĉe la polico. Post tio oni ricevis pli ol cent denuncojn; sciu, en majo la servistinoj pleje ŝanĝas postenon, neniu scias kial; sed poste montriĝis, ke ĉio ĉi estis nuraj senenhavaj indikoj. Sed kiom da laboro postulas la identigado," diris sinjoro Souček melankolie: "Antaŭ ol iu ino servinta en Dejvice denove estas trovita ie en Vršovice aŭ Košíře, por tio, sinjoro, necesas tuttaga klopodo. Kaj fine ĉio ĉi estas nenecesa; tiu stulta ridulino estas vivoplena kaj ankoraŭ al oni mokridas. Nun oni ludas belan komponaĵon," li rimarkigis kun plaĉo, kapmovante laŭ takto al Valkiria motivo de Wagner, en kiun la insul-kapelo metis ĉiun sian forton. "Kiel trista, ĉu? Mi ŝatas tristan muzikon. Tial mi partoprenas ĉiujn grandajn sepultojn, por tie kapti poŝŝtelistojn." 
	"Sed la murdinto devis postlasi ie iajn spurojn," opiniis Pepo.
	"Ĉu vi vidas tie tiun dandon?" diris sinjoro Souček kun intereso. "Tiu elrompadas kvestkasetojn en pregejoj. Mi ŝatus scii, kion li volas ĉi tie. Ne, la murdinto postlasis neniujn  spurojn. Aŭskultu, se vi trovos murditan knabinon, vi do povas vetriski venenon, ke tion faris ŝia amanto; tio kutime okazas," li diris melankolie. "Tio ne afliktu vin, fraŭlino. Kiu ŝin senvivigis, tion ni scius; sed antaŭe ni devus scii, kiu ŝi estas. En tio estas la tuta malfacilaĵo, komprenite."
	"Sed je tio," diris Pepo necerte, "polico ja havas siajn metodojn."
	"Nu, jes," konsentis pezanime sinjoro Souček. "Ekzemple tian metodon kvazaŭ serĉi grieron en sako da lento. Al tio apartenas anĝela pacienco, sinjoro. Sciu, mi ŝatas legi detektiv-rakontojn, kie oni parolas pri mikroskopoj kaj similaj aferoj. Sed kion vi malkovrus ĉe la povra knabino per mikroskopo? Eble vi vidus familian feliĉon de iu dika vermo kondukanta promene siajn etajn vermidojn. Pardonu fraŭlino; sed ĉiam mi ĉagreniĝas aŭdante ion pri metodo. Sciu, ĝi estas io alia ol legi romanon kaj anticipe provi diveni, kiel ĝi finiĝos. Pli vere estas tiel kvazaŭ oni donus al vi romanon kaj dirus: Do, sinjoro Souček, vi devas tralegi vorton post vorto, kaj kie vi trovos vorton 'kvankam', notu tiun paĝon. - Tia laboro ĝi estas, ĉu vi komprenas? Ĉi tie helpas nek metodo nek inĝenio; oni devas legi kaj relegi kaj fine oni konstatas, ke en la libro troviĝas eĉ ne unu vorto 'kvankam'. Aŭ oni devas trakuradi tutan Pragon kaj verifi restadejon de pluraj Annetaj aŭ Marinjoj, por poste detektive malkovri, ke neniu el ili estis mortigita. Pri tio oni devus ion verki," li opiniis malkontente, "kaj ne pri ŝtelita perla koliero de reĝino el Ŝebao. Ĉar ĉi tio, sinjoro, estas almenaŭ solida laboro."
	"Nu kaj kiel vi aliris la aferon?" demandis Pepo, estaxite anticipe certa, ke li farus tion pli bone.
	"Kiel ni aliris la aferon," ripetis sinjoro Souček enpense. "Unue ni devis per io komenci, jes. Nome ni havis la bileton el tramo numero sep. Ni supozu do, ke la knabino, se ŝi estis servistino, laboris ie proksime de la trako; eble ŝi ne estas ĝusta, eble nur hazarde ŝi veturis sur la trako; sed ion ni devas komence akcepti, por entute komenci, ĉŭ? Sed la sepo veturas ĝuste trans tutan Pragon, el Břevnov trans Malgrandan Kvartalon kaj Novan Urbon al Žižkov, tie denove nenio, kun tio estas nenio farebla. Poste estis ĉi tie la kaskupono; laŭ ĝi estis ekkonebla almenaŭ tio, ke la knabino antaŭ nelonge aĉetis en iu porcelanvendejo varon por kvindek kvin kronoj. Do ni iris en tiun vendejon."
	"Kaj tie ili rememoris ŝin," endiris Minka.
	"Kia ideo, fraŭlino," murmuris sinjoro Souček. "Kiel nur ili povus ŝin rememori. Sed nia sinjoro doktoro Mejzlík, nome li estas nia sinjoro komisaro, iris tien demandi, kiun varon oni povas ricevi por kvindek kvin kronoj. Tio estas varia, ili diris al li, dependas de tio, kiom da objektoj estis; sed precize por kvindek kvin kronoj estas nur angla tekruĉo por unu persono. - Do vendu al mi unu, diris nia sinjoro doktoro, sed ĝi estu difekta, por ke ĝi ne estu tiel kara.
	Poste sinjoro komisaro venigis min kaj diras: Rigardu, Souček, jen io por vi. Ni supozu, ke la knabino estas servistino. Servistino ĉiumomente ion rompas, kaj se tio okazas la trian fojon, diras al ŝi la mastrino, ci ansero, ĉi-foje vi mem tion pagos. La servistino iras aĉeti nur ĝuste tiun unu objekton, kiun ŝi rompis. Kaj por kvindek kvin kronoj estas ĝuste nur ĉi tiu tekruĉo. - Ĝi estas damne multekosta, mi diras al li. Kaj li rediras: Homo, jen ĝuste tio. Unue ĝi klarigas al ni, kial la servistino kaŝis la kuponon; por ŝi tio estis ega sumo, kaj eble ŝi pensis, ke foje la mastrino tion kompensos al ŝi. Due, rigardu: ĝi estas tekruĉo por unu persono. Aŭ la knabino servis ĉe soleca persono, aŭ ŝia mastrino havis sublue izolan personon, kiu en la  tekruĉo igis al si porti matenmanĝon. Kaj la soleca persono plej versimile estis iu fraŭlino, ĉar soleca sinjoro apenaŭ aĉetus al si tian karan kaj belan tekruĉon, jes; sinjoroj kutime ne atentas, el kio ili trinkas. Plej versimile temas pri iu izola fraŭlino, ĉar tia subluantino ĉiam ege ŝatas ion sian kaj belan, kaj tial ŝi aĉetas al si tian superflue multekostan objekton."
	"Jen, vero," ekkriis Minka. "Sciu, Pepo, mi havas tian belan vazeton!"
	"Nu vidu," diris sinjoro Souček. "Sed la kuponon de ĝi ne plu vi havas. Kaj poste sinjoro komisaro diras al mi: 'Nun, Souček, ni plu provos diveni: ĝi estas damne malcerta, sed ie ni devas komenci. Rigardu, persono, elspezinta kvindek kvin kronojn por tekruĉo, ne loĝas en Žižkov. (Sciu, sinjoro doktoro Mejzlík pensis pri la trako numero sep, nome la trambileton.) En interna Prago, tie estas malmultaj subluantoj kaj en Malgranda Kvartalo loĝas nur tiaj, kiuj trinkas kafon. Plej versimile mi tipus kvartalon inter Hradčany kaj Dejvice, se ni jam havas la sepon. Preskaŭ mi dirus, ke tiu fraŭlino trinkanta teon el tia angla tekruĉo, povas nenie alie loĝi ol en dometo kun ĝardeno; sciu, Souček tia estas la moderna angla kulturo. - Komprenu, nia doktoro Mejzlík havas iam tiajn folajn ideojn. Sciu, Souček, li diras, prenu la kruĉeton kaj demandu en la kvartalo, kie sublue loĝas tiel nomataj pli bonaj fraŭlinoj; kaj se iu havus ĝuste tian kruĉeton, demandu, ĉu de ŝia luigantino foriris eble en majo servistino. Tio estas diable malforta spuro, sed ni povas tion provi. Nun iru, maljunulo, tio estas jam kazo por vi.
	Do, aŭdu, mi ne ŝatas tian divenadon; solida detektivo estas ja neniu astrologo aŭ klarvidulo. Detektivo ne spekulaciu longe; iam tamen hazarde li trafas la ĝustan, sen hazardo, tio ne estas honesta laboro. La trambileto kaj la tekruĉo, jen almenaŭ io, kion mi vidas; sed la cetera estas nur. . . produkto de fantazio," diris sinjoro Souček, iom hontante uzi tiel kulturan vorton. "Mi komencis do miamaniere; mi iris en tiu kvartalo de domo al domo kaj demandis, ĉu ili havas tian tekruĉon. Kaj imagu, en la tridek sepa domo, kien mi laŭvice venis, diris servistino, aj, aj, ĝuste tian kruĉeton havas nia fraŭlino loĝanta ĉe nia mastrino! Mi igis min do anonci ĉe la mastrino. Ŝi estis vidvino post generalo kaj luigadis du ĉambrojn al fraŭlinoj; kaj unu fraŭlino, nomata Jakoubková, profesorino de la angla lingvo, havis ĝuste tian tekruĉon. Sinjorina moŝto, mi diras, ĉu iam en majo foriris de vi servistino? Foriris, diris la sinjorino, ni nomis ŝin Maria, sed kiun pluan nornon ŝi havis, mi ne scias. - Kaj ĉu ŝi frakasis iam antaŭe la kruĉeton de tiu fraŭlino? - Frakasis, diris la sinjorino, kaj devis ĝin proprakoste pagi; sed miadio, de kie vi tion scias? - Vidu, moŝta sinjorino, ni sciiĝas pri ĉio.
	Poste ĉio progresis facile; unue mi elserĉis servistinon, kun kiu Maria amikis - aŭdu, ĉiu servistino havas ĉiam nur unu amikinon, sed al tiu ŝi ĉion konfidas - kaj de tiu mi sciiĝis, ke la knabino nomiĝis Maria Pařízková el Dřevíč; sed antaŭ ĉio mi volis scii, kun kiu junulo Maria rilatis. Laŭdire ŝi rilatis kun iu Franto; kio estis tiu Franto, la amikino ne sciis, sed ŝi rememoris, ke foje ŝi estis kun tiuj du en Edeno, kaj tie iu alia dando alkriis Franton: Saluton, Ferdinando! - Ĉi tion esplori ricevis iu sinjoro Frýba el nia referejo; sciu, li estas eksperto pri la 'alias'. Kaj tiu Frýba tuj diris: Franto alias Ferdinando, tio estas Kroutil el Košíře, sed fakte li nomiĝas Pastyřík. Sinjoro komisaro, mi iras kontraŭ lin, sed ni devas esti du. - Mi kuniris, kvankam tio ne apartenas al mia deĵor-tasko. Ni kaptis lin ĉe lia amatino: fiulo, li volis pafi. Poste ricevis lin por prilaboro komisaro Matička; sinjoro, neniu scias, kiel li tion faras, sed post dek ses horoj li eligis el tiu Franto aŭ Pastyřík ĉion, ke li strangolis sur kamplino Marian Pařízková kaj prirabis ŝin pri kelkcent kronoj, ĵus kiam ŝi forlasis sian laborlokon; nome li promesis al ŝi la geedzecon - tiel faras tion ĉiuj," li diris morne.
	Minka ektremis. "Pepo," ŝi elspiris, "tio estas terura."
	"Jam ne plu," diris sinjoro Souček de la polico serioze. "Sed sciu, terura ĝi estis, kiam ni staris tie sur la kampo super ŝi kaj trovis nenion alian ol la kuponon kaj la trambileton. Tiaj du nulvaloraj, sensignifaj paperetoj - kaj tamen ni venĝis la povrulinon Maria. Mi diras, nenion, nenion oni forĵetu; eĉ la plej sensignifa objekto povas esti spuro aŭ atesto. Sinjoro, neniam oni scias, kion gravan oni havas en la poŝo."
	Minka konsterne rigardis per plenlarmaj okuloj; kaj en nun en arda sindono ŝi turnas ilin al sia Pepo kaj lasas el la humida polmo teren fali la ĉifitan kuponeton, kiun ŝi dum la tuta tempo nervoze ĉifis. Pepo ne vidis tion, ĉar li rigardis la stelojn; sed sinjoro Souček de la polico tion vidis kaj ekridetis triste kaj kompreneme.

FINO DE OPLATKA

	Ĉirkaŭ la tria matene rimarkis policisto Krejčík, ke en panvendejo en Neklan-strato, numero 17, estas duonlevita rolkurteno. Li sonorogis ĉe la dompordisto, kaj kvankam ne plu en deĵoro, li ekrigardis sub la rolkurtenon, ĉu eble iu estas en la butiko. Tiumomente pafiĝis el la butiko homo, pafis de unumetra distanco en ventron de Krejčík kaj fuĝis.
	Policisto Bartoš, tiutempe patrolanta laŭ reglamento en Jeroným-strato, aŭdis la pafon kaj ekkuris laŭ la direkto. Sur angulo de Neklan-strato li preskaŭ karambolis kun kuranta homo; sed antaŭ ol li povis diri "Halt!" knalis pafo kaj policisto Bartoš sinkopis, pafita en la abdomenon.
	La strato vekiĝis pro stridado de polic-fajfiloj; trote alvenadis patroloj el la tuta disirikto, el komisarejo alkuris tri viroj dumvoje butonumante la jakojn, post kelkaj minutoj albruis motorciklo el la direkcio kaj el ĝi elsaltis polic-oficiro; en tiu momento policisto Bartoš estis jam morta kaj Krejčík agoniis, premante la ventron.
	Ĝis la mateno oni arestis proksimume dudek homojn; oni arestadis trafe-maltrafe, ĉar la murdinton neniu vidis; unuflanke policistoj iel devis venĝi morton de siaj du kolegoj, aliflanke oni tion kutime faras: oni kalkulas kun tio, ke iu el la arestitoj hazarde perfidos. En la direkcio oni pridemandadis seninterrompe la tutan tagon kaj tutan nokton; palaj kaj elĉerpitaj notoraj krimuloj tordiĝis sur streĉilo de senfinaj enketadoj, sed ankoraŭ ili pli tremis antaŭ tio, kiam post la enketado prenos ilin kelkaj policistoj inter sin; ĉar en ĉiuj anoj de la polico tempestis sombra kaj terura furiozo. Murdinto de policisto Bartoš interrompis la certagradan familiaran rilaton, kiu ekzistas inter profesia policisto kaj profesia krimulo; se li nur pafus, bone! sed pafi en la ventron, tion oni faras eĉ ne al bestoj.
	La sekvintan nokton, antaŭ mateniĝo sciis jam ĉiuj policistoj ĝis lasta periferio, ke tion faris Oplatka. Perfidis tion unu el la arestitoj: jes, Valta diris, ke Oplatka likvidis ambaŭ policitojn en Neklan-strato kaj ke li senvivigos ankoraŭ pluajn; ke tio estas por li indiferenta, ĉar li havas ftizon. - Bone, do Oplatka. Ankoraŭ en la sama nokto estis arestita Valta, poste amatino de Oplatka kaj tri komplicoj el bando de Oplatka; sed neniu povis aŭ volis diri, kie Oplatka troviĝas. Kiom da policistoj kaj kaŝpolicistoj estis senditaj post lin, estas alia afero; sed krome ĉiu policisto, post deĵoro, apenaŭ eltrinkinte hejme kafaĉon kaj duondirinte ion al sia edzino, foriris kaj proprainiciate iris serĉi Oplatka'n. Memkomprene, Oplatka'n konas ĉiu; ja li estas tiu verda nano kun la maldika kolo.
	Ĉirkaŭ la dekunua nokte policisto Vrzal, reveninta je la naŭa el deĵoro, vestis sin civile kaj dirinte al sia edzino, ke li volas iom promeni, renkontis apud Paradiza Ĝardeno magrulon moviĝanta iel en ombro. Policisto Vrzal, kvankam nearmita kaj ekster deĵoro, iris rigardi lin de pli proksime; sed kiam li estis de li tri paŝojn, tiu palpis en poŝon, pafis je Vrzal, trafis lian ventron kaj ekkuris. Policisto Vrzal tenante sian ventron ekkuris post lin; post ĉirkaŭ cent paŝoj li rulfalis; sed tiam jam eksonis polic-fajfiloj kaj kelkaj viroj kuris post la fuĝantan ombron. En proksimo de Rieger-parko knalis kelkaj pafoj; kvaronhoron poste kelkaj aŭtoj superplenaj de policistoj rapidegis al supra parto de Žižkov kaj kvar-kvin membraj patroloj traserĉadis novkonstruaĵojn de ĉi tiu urboparto. Ĉirkaŭ la unua nokte knalis pafo post Olšany-lageto; iu kuranto pafis junulon revenantan de sia amatino el Vackov, sed ne trafis lin. Je ja dua fermis kordono de policistoj Jud-Fornojn, kaj paŝ' post paŝo striktiĝis. Komenciĝis nebulpluvi. En la matena horo venis informo, ke iu post Malešice pafis je akcizisto, kiu tie postenis; la akcizisto ja ekkuris post lin, sed poste saĝe diris al si, ke tio ne rilatas lin. Evidentis, ke Oplatka eskapis en kampojn.
	Proksimume sesdek viroj en kaskoj kaj bulĉapeloj revenis de Jud-Fornoj, pluvmalsekaj kaj senpove furiozaj, ke eĉ plori ili emis. Damne, tio furiozigas! Tri homojn de la polico likvidis tiu kanajlo, Bartoš'on, Krejčík'on kaj Vrzal'on, kaj nun li kuras rekte en manojn de ĝendarmoj! Ni havas rajton je li, opiniis uniformitaj policistoj kaj tiuj en civilo, kaj nun ni devas tiun nanon, tiun fian Oplatka cedi al ĝendarmoj! Aŭskultu, se li pafmortigis niajn homojn, ti estas do nia afero, ĉu? Ĝendarmoj ne miksiĝu en nian aferon; ili nur baru al li vojon, por ke li devu reveni en Pragon -
	La tutan tagon malvarme nebulis; vespere dum krepuskiĝo iris ĝendarmo Mrázek el Čerčany, kie li aĉetis al si pilon por radio-aparato, al Pyšely; li estis sen armilo kaj fajfis al si. Tiel irante, li vidas iri renkonte al si negrandan ulon; ne grave, sed la ulo haltis kvazaŭ hezitante. Kiu li estas, diris al si Mrázek, kaj tiumomente li jam vidis ekflagri flameton kaj rulfalis, manpremante la flankon.
	Ankoraŭ tiuvespere, kompreneble, estis alarmita la ĝendarmaro el la tuta distrikto. "Aŭskultu, Mrázek," diris al la mortanto kapitano Honzátko, "ne zorgu pri tio; honorvorton, tiun kanajlon ni kaptos. Li estas Oplatka, kaj mi riskas venenon, ke li volas trabatiĝi al Soběslav, ĉar tie li naskiĝis. Diablo scias, kial tiuj kanajloj, kiam ilia kolo estas riskata, migras hejmen. Nu, Venceslao, donu al mi la manon; mi promesas al vi, ke lin ni likvidos, ĝi kostu nin kion ajn." Venceslao Mrázek provis rideti; li pensis ja pri siaj tri infanoj, sed poste li imagis, kiel de ĉiuj flankoj alvenas ĝendarmoj ... eble ankaŭ Toman el Černý Kostelec ... Závada el Votice iros certe ... Rousek el Sázava ankaŭ, kamaradoj, kamaradoj ... Kia beleco, pensis Venceslao  Mrázek, tiom da ĝendarmoj kune! Ĉe tio Mrázek ridetis lastfoje; kio poste estis, estis kruelaj turmentoj.
	Sed tiunokte okazis, ke ĉefĝendarmo Závada el Votice havis ideon trarigardi noktan trajnon al Benešov; kiu scias, eble tie sidas Oplatka; damne, ĉu li aŭdacus en la trajnon? En la vagonoj lumetis lampetoj, homoj dormetis sur benkoj kaŭrante kiel lacaj bestoj. Ĉefĝendarmo Závada trairante la vagonojn pensis, diablo ekkonu homon, kiun mi neniam vidis! Tiam paŝon antaŭ li eksaltis junulo kun ĉapelo profunde surfrunte, ekknalis pafo, kaj pli frue ol povis la ĉefĝendarmo en la mallarĝa koridoro deŝultrigi fusilon, estis la hometo, svinganta revolveron, for el vagono. Ĉefĝendarmo Závada havis nur tempon ekkrii: "Sekvu lin, post kio li falis sur la vizaĝon en koridoro de la vagono.
	Dume la junulo elsaltis el la vagono kaj kuris al ŝargvagonoj. Tie iris kun lucerneto fervojisto Hrůša kaj diris al si, nu, post forveturo de la dudekseso mi kuŝiĝos en lamparejo. Tiumomente kuris kontraŭ lin homo. La maljuna Hrůša senvarte baris al li vojon, laŭ ia vira instinkto. Poste li vidis ian ekflagron kaj ĉio for; ankoraŭ la dudekseso ne forveturis kaj maljuna Hrůša jam kuŝis en lamparejo, sed sur trabo, kaj fervojistoj venadis lin rigardi adiaŭante lin.
	Kelkaj anhelantaj viroj ekkuris post la fuĝantan ombron, sed estis jam malfrue; versimile trans reloj li atingis jam la kampojn. Sed de ĉi tie, de la tremlumanta stacidomo, el tiu aro da timigitaj homoi disflugis vastronde tra la ĉirkaŭaĵo, kaŭranta en aŭtuna dormetado, sovaĝa paniko. La homoj enpremiĝis en siajn dometojn kaj apenaŭ kuraĝis antaŭ pordon. Onidire tie aŭ aliloke iu vidis nekonatan kaj sovaĝe aspektantan homon; li estis longa kaj magra, aŭ negranda en ledjako; poŝtisto vidis iun kaŝanta sin post arbo; iu sur ŝoseo gestis je koĉero Lebeda, ke li haltu, sed Lebeda vipklakis la ĉevalojn kaj malaperis. Sed efektive okazis; ke iu singultanta pro laco haltigis lernej-infanon kaj elŝiris de li ligaĵon kun pantranĉajo. "Donu," stertoris tiu homo kaj forkuris kun la pano. De tiu momento la vilaĝoj rigle fermiĝis kaj apenaŭ spiris pro hororo; apenaŭ oni kuraĝis alpremi nazon al fenestrovitro kaj suspekte observi la grizan kaj senhoman regionon.
	Sed samtempe disvolviĝis alia, alcentra movo. Tra ĉiu vojo po unu, po du alvenadis ĝendarmoj; dioscias, de kie tiom da ili venis. "Sakre, homo," ekkriegis kapitano Honzátko je ĝendarmo el Ĉáslav, "kion vi volas ĉi tie? Kiu sendis vin ĉi tien? Ĉu vi opinias, ke mi bezonas kontraŭ unu kanajlo ĝendarmojn el la tuta Bohemio? He?" La ĝendarmo el Čáslav demetis kaskon kaj gratfrotis embarase la nukon.
	"Sciu, sinjoro kapitano," li diris petrigarde, "tiu Závada  estis mia amiko ... tion mi ne povas fari, ne ĉeesti, jes."
	"Damnaj uloj," tondris la kapitano, "tion ĉiu diras al mi. Ĉi tien jam venis ĉirkaŭ kvindek ĝendarmoj sen ordono, kion mi faru kun vi?" Kapitano Honzátko furioze mordis la lipharojn. "Bone, okupu la ŝoseon de tiu vojkruciĝo ĝis arbaro; diru al Voldřich el Benešov, ke vi venas lin anstataŭi." - "Neeble," opiniis rezoneme la ĝendarmo el Čáslav. "Sinjoro kapitano, tiu Voldřich tusos je la anstataŭo, jes, kompreneble. Prefere mi prenu la arbaron de la rando ĝis la alia vojo - kiu tie estas? - "Semerád el Veselka," murmuris la kapitano. "Aŭskultu, vi Čáslavano, memoru: je mia respondeco pafu la unuan, se vi iun ekvidos. Neniajn ceremoniojn, ĉu vi komprenas? Ne plu mi lasos paflikvidi miajn homojn. Do ek!"
	Poste venis la staciestro. "Sinjoro kapitano," li diris, "denove alvenis tridek." - "Kiuj tridek?" ekvortis la kapitano. "Nu, diris la staciestro, "nature fervojistoj. Sciu, pro tiu Hrůša. Li estis unu el ni, kaj tial ili venis disponigi sin al vi -" - "Resendu ilin," ekkriis la kapitano, "ĉi tie mi bezonas neniujn civilulojn!" La staciestro embarase piedumis. "Rigardu, sinjoro kapitano," li opiniis kvietige, "ili veturis ĉi tien eĉ el Prago kaj Mezimostí. - Estas bone, se ili estas tiel solidaraj. Sciu, je tio ili ne rezignos, kiam Oplatka mortigis unun el ili. Ian rajton je tio ili havas. Nu, sinjoro kapitano, faru al ili la ĝojon kaj kunprenu ilin."
	Kapitano Honzátko incitite grumblis, ke oni lasu lin trankvila. Dum la tago la vasta rondo lante estis fermiĝanta. Posttagmeze telefonis la plej proksima garnizona komandejo, ĉu eble necesas soldata helpo. "Ne," bruskis la kapitano malĝentile, "tio estas nia afero, komprenite?" Dume alveturis kaŝpolicistoj el Prago; ege ili kverelis kun la supera ĉefĝendarmo, kiu rekte el la stacidomo volis ilin revenigi. "Kio," furiozis inspektoro Holub, "nin vi volas forsendi? Li mortigis niajn tri homojn kaj al vi nur du, vi skabiuloj! Nia rajto je li estas pli granda ol la via, vi orkapuloj!" Apenaŭ oni sukcesis forigi ĉi tiun konflikton, eksplodis nova je la alia flanko de la rondo, inter ĝendarmoj kaj arbar-gardistoj. "For de ĉi tie," furiozis la ĝendarmoj, "ĉi tio ne estas lepor-ĉasado!" - "Nur kiam la puloj havos dentojn," diris la arbar-gardistoj, "tio estas niaj arbaroj, kaj ĉi tie ni rajtas iradi, komprenite?" - "Estu prudentaj, homoj," intervenis Rousek el Sázava, "tio estas nia afero, kaj neniu enmiksiĝu." - "Onirakonte," diris la arbar-gardistoj. "Tiu infano, de kiu la ulo prenis la panon, estas nome knabino de la arbar-gardisto el Hůrka. Tion ni ne povas nur tiel lasi, kaj sufiĉe!"
	Tiuvespere la rondo estis fermita; kiam krepuskiĝis, aŭdeblis raŭka spirado de viroj dekstre kaj maldekstre kaj ŝmacpaŝoj en la ŝmirmola plugaĵo. "Haltu," sonis mallaŭte de viro al viro. "Ne moviĝu!" Estis spirraba kaj horora silento; nur de temp' al tempo ekbruetis seka folio en la mallumo meze de la rondo aŭ susuris nebulpluvo; nur de temp' al tempo ŝmaĉe aŭdiĝis paŝo de piedumanta viro aŭ io metale klakis; eble rimeno aŭ fusilo. Ĉirkaŭ la noktomezo iu en la mallumo ekkriegis "Halt!" kaj ekpafis; tiumomente io strange pelmelis, knalis konfuze proksimume tridek pafoj el fuisiloj, ĉiuj ekkuris tiudirekten; sed jam denove la aliaj kriis. "Retiriĝu! Nek paŝon plu!" Iel ĉio reordiĝis, la rondo denove fermiĝis; sed nur nun ĉiuj plene konsciiĝis, ke en la mallumo antaŭ ili kaŝiĝas persekutata kaj perdita homo, embuskanta por freneze ataki. Io kiel neretenebla tremo transiris de viro al viro; iam eksusuris peza guto, kvazaŭ ia ŝteliro. Dio, se oni jam povus vidi! Jesuo Kristo, se estus jam lumo!
	Nebulo komencis heliĝi. Oni povis distingi konturojn de la plej proksima viro kaj miri, ke tiom proksime estis unu al la alia. Meze de la homĉeno konturiĝis densa arbusto aŭ bosko (ĝi estis rifuĝejo de leporoj), sed tie estis iel silente, ia absoluta silento - Kapitano Honzátko febre tiris siajn lipharojn: damne, ĉu ni ankoraŭ atendu, aŭ -" 
	"Mi tien iros," murmuris inspektoro Holub; la kapitano eksnufis. "Iru vi tien," li turniĝis al la plej proksima ĝendarmo. Kvin homoj ĵetiĝis en la arbuston, estis aŭdebla krakado de rompataj branĉoj, kaj subite silento. "Restu ĉi tie," ekkriis kapitano Honzátko al siaj homoj kaj iris lante al la vepro. Poste el la vepro elmergiĝis larĝa dorso de ĝendarmo ion tiranta, ian kaŭran korpon, kies piedojn portis arbar-gardisto kun rosmaraj lipharoj. Post ili trapuŝiĝis el la vepro kapitano Honzátko, morna kaj flava. "Metu lin ĉi tie," li ekraŭkis, frotis la frunton kaj ĉirkaŭrigardis kvazaŭ mirigite la hezitantan homĉenon, morniĝis ankoraŭ pli kaj ekkriis: "Kial vi gapas? Disiru!"
	Iel embarase sporadis viro post viro al la eta, kvazaŭ kaŭriĝinta korpo sur kamplimo. Ĉi tiu do estis Oplatka; la magra mano eliĝanta el maniko, la eta, verda, de pluvo malseka vizaĝo sur maldika kolo - Miadio, kia malgranda peceto li estas, tiu kanajlo Oplatka! Jen, tie pafvundo en la dorso, tie eta vundo post la elstaranta orelo, kaj tie ... Kvar, kvin, sep li ricevis! Kapitano Honzátko, genuinta ĉe la korpo leviĝis kaj deprimite kraĉtusis; poste li levis la okulojn necerte kaj preskaŭ timide - Jen staras longa, masiva fronto de ĝendarmoj, fusiloj surŝultre, supre brilantaj bajonetoj; dio, kiaj fortikaj uloj, kiel tankoj, kaj staras en perfekta vico kiel dum parado, ĉiu silenteganta - Aliflanke nigra aro da kaŝpolicistoj, korpulentaj, poŝoj ŝvelaj de revolvero; poste bluaj fervojistoj negrandaj kaj persistemaj, post verdaj arbar-gardistoj, tendenaj, kaj barbaj: longuloj, ruĝvizaĝaj kiel papriko - Ja ĝi estas kiel solena sepulto, ekpensis la kapitano; kadro kvazaŭ oni estus pafontaj salvon! Kapitano Honzátko mordis siajn lipojn en la ŝensenca kaj bruldolora turmento. Tiu nano sur la tero, rigida kaj distaŭzita, pafofaligita malsana korniko, kaj tiom da ĉasistoj - "Sakre," kriis la kapitano, kunpremante la dentojn, "ĉu estas ĉi tie sako? Kovru la korpon!"
	Ĝirkaŭ ducent viroj disiris ĉiudirekten; neniu parolis; al la alia, nur grumblis pri malbonaj vojoj kaj ĉagrene respondadis ekscititajn demandojn, nu jes, li forlasis, kaj lasu nin ja trankvilaj! Ĝendarmo gardostaranta ĉe la kovrita korpo, furioze bruskis la vilaĝajn gapantojn: "Kion vi volas ĉi tie? Ĉi tie nenio por la gapado! Nenio por vi!"
	Sur limo de distrikto kraĉis. Ĝendarmo Rousek el Sázava: "Fi! Homo, mi povas nur diri al vi, prefere mi volus malaperi de sur la tero. Sakre, se mi povus esti sola kontraŭ tiu Oplatka, ulo kontraŭ ulo!"
 
LA LASTA JUĜO

	Misfama, multobla, per pluraj arest-ordonoj kaj la tuta ĝendarm-armeo kaj detektivoj persekutata murdinto Kugler deklaris, ke oni lin ne kaptos kaj ankaŭ oni ne kaptis lin, almenaŭ ne vivantan: La lasta, entute naŭa lia murd-ago estis, ke li pafmortigis ĝendarmon, volanta lin aresti. La ĝendarmon li pafmortigis, sed lin mem trafis sep kugloj, el kiuj tri estis nepre mortigaj. Tiel ŝajne li eskapis antaŭ la tera justeco.
	Lia morto venis tiel rapide, ke li eĉ tempon ne havis eksenti konsiderindan doloron. Kiam lia animo forlasis la korpon, ĝi povis miregi pro la strangaĵoj de la transa mondo, mondo ekster spaco, griza kaj senfine dezerta, sed li ne miregis: Homo estinta en karcero, ankaŭ en Ameriko, opinias la transan mondon simple nova medio, en kiu kun ioma kuraĝo li trabatalos sin kiel kie ajn.
	Fine proksimiĝis al Kugler la neevitebla Lasta Juĝo. Ĉar en la ĉielo estas eterne rajtsuspenda stato, li venis antaŭ Senaton kaj ne antaŭ Asizon, kiel li eble estus atendinta laŭ siaj agoj. La juĝejo estis simple establita, same kiel sur la tero; pro baldaŭ ekkoneblaj kaŭzoj mankis tie kruco, ĉe kiu ĵuras la atestantoj. Estis tri juĝistoj, ĉiuj maljunaj, meritaj konsilistoj de severaj kaj teditaj vizaĝoj. Formalaĵoj estis iom enuigaj: Kugler Ferdinando, sen okupo, naskiĝinta tiun kaj tiun tagon, mortis ... Tiam montriĝis, ke Kugler ne scias daton de sia morto; tuj li rimarkis, ke ĉi tiu misatento malŭtilas al li antaŭ la okuloj de la tribunalo, kaj li obstiniĝis.
	"Per kio vi iĝis kulpa?" demandis la prezidanto.
	"Per nenio," diris Kugler obstinege.
	"Venigu atestanton," ĝemis la prezidanto.
	Kontraŭ Kugler sidiĝis fortstatura, tute neordinare granda maljunulo, vestita per blua mantelo, plenplena de orsteloj; ĉe lia alveno la juĝistoj starigis, kaj ekstaris ankaŭ Kugler, kontraŭ sia volo ravita. Nur, kiam sidiĝis la maljunulo, residiĝis la juĝistoj:  	"Atestanto," komencis la prezidanto, "Dio Ĉioscia, ĉi tiu Lasta Senato venigis vin, ke vi prezentu atestaĵon en afero de Kugler Ferdinando. Estante Plej Alte Verama, vi ne bezonas ĵuri. Nur ni petas vin, ke vi en intereso de la proceso limigu vin al la afero kaj ne deflankiĝu al detaloj nehavantaj kontraŭleĝan karakteron. Kaj vi, Kugler, ne interrompu parolon de la atestanto. Li scias ĉion, vane vi neadus. Mi petas sinjoron atestanton, ke li depoziciu."
	Dirinte tion, apogis sin la prezidanto oportune per kubutoj je tablo kaj deprenis orajn okulvitrojn, evidente preparita je pli longa parolo de la atestanto. La plej maljuna senatano sidiĝis komforte por dormi. Protokolanta anĝelo malfermis la libron de l' vivo.
	Atestanto Dio tusetis kaj komencis:
	"Jes, Kugler Ferdinando. Ferdinando Kugler, filo de fabrikoficisto, estis de sia junaĝo mismora infano; ci bubo, kiom ci ĉagrenis! La panjon li ege amis, sed hontis tion montri; tial li estis ribelema kaj malobea. Ĉu vi memoras, ke vi ekmordis polekson de paĉjo, kiam li volis vin bati, ĉar vi ŝtelis rozojn en ĝardeno de notario?
	"La rozoj estis por Irma el familio de impostisto," rememoris Kugler.
	"Mi scias," diris Dio. "Tiam ŝi estis sepjara. Kaj ĉu vi scias, kio poste okazis kun ŝi?"
	"Mi ne scias."
	"Ŝi edziniĝis, edzine prenis Oskaron, filon de fabrikanto; li seksinfektis ŝin kaj dum aborto ŝi mortis. Ĉu vi memoras pri Rudolfo Záruba?"
	"Kio okazis kun li?"
	"Homo, tiu iĝis maristo kaj pereis en Bombajo. Vi du estis la plej malbonaj buboj en la tuta urbo. Kugler Ferdinando ŝtelis jam en sia deka jaro kaj mensogis senĉese; li rilatis kun malbona societo, kiel estis drinkulo kaj almozulo Dlabola, kun tiu li dividis sian manĝaĵon."
	La juĝisto mangestis, tio ja ne apartenas ĉi tien; sed Kugler mem sinĝene demandis: "Kaj ... kio okazis kun lia filino?"
	"Kun Maria?" diris Dio. "Tiu tute senmoraliĝis. En sia dekkvara jaro ŝi vendadis sin, kiel dudekjara ŝi mortis kaj agoniante rememoris vin. En via dekkvara jaro vi ebriigadis vin kaj fuĝadis el la hejmo. Via patro ĝismorte turmentiĝis pro aflikto kaj via patrino plorkonsumis siajn okulojn; vi senhonorigis vian gepatran domon, kaj via fratineto, via bela fratino Marteta ne trovis fianĉon, kiu venus por ŝi en domon de ŝtelisto. Ŝi vivas solece kaj en malriĉo, elĉerpata pro etaj labor-enspezoj, per kiuj ŝin mizerikordaj homoj vundadas."
	"Kion ŝi faras ĝuste nun?"
	"Ĝuste nun ŝi estas en butiko de Vlĉek kaj aĉetas fadenojn, por kudri ĝis la krepuskiĝo. Ĉu vi memoras la butikon? Foje vi aĉetis tie vitran irizan globeton; tiam vi estis sesjara; kaj jam unuan tagon vi perdis la globeton kaj ne kaj ne ĝin retrovi. Ĉu vi rememoras, kiel tiam vi ploraĉis pro kolerego kaj bedaŭro?"
	"Kien ĝi tiam forruliĝis?" demandis Kugler sopire.
	"En forfluejon sub defluilo. Ja, homo, tie ĝi kuŝas ĝis nun, kaj de tiam pasis tridek jaroj. Ĝuste nun pluvas sur la tero kaj la vitra globeto skuas en la malvarma, plaŭdanta akvo."
	Kugler mallevis la kapon superita. Sed la prezidanto surmetis la okulvitrojn kaj diris milde: "Atestanto, ni devas transiri al la afero. Ĉu la akuzito murdis?"
	Dio atestanto kapskuis. "Naŭ homojn li mortigis. La unuan homon en la interbatiĝo. Por tio li senmoraliĝis en la malliberejo. La dua estis malfidela amatino. Pro tio li estis kondamnita al morto kaj fuĝis. La tria estis maljunulo, kiun li prirabis. La kvara estis noktgardisfo."
	"Ĉu tiu mortis?" ekkriis Kugler.
	"Li mortis post tri tagoj," diris Dio, "en teruraj doloroj kaj postlasis ses infanojn. La kvina kaj sesa estis du maljunaj geedzoj; li batmortigis ilin per hakilo kaj trovis nur dek ses kronojn, dume ili havis kaŝitajn pli ol dudek mil."
	Kugler eksaltis: "Mi petas, kie?"
	"En pajlomatraco," diris Dio. "En tolsako sub la matraco, kie ili kaŝis sian monon ĉantaĝitan per uzuro kaj avaro: La sepan homon li mortigis en Ameriko; li estis almigrinta samlandano, senkonsila kiel infano."
	"Do en la pajlomatraco ĝi estis," flustris Kugler mirigite.
	"Jes," daŭrigis la atestanto. "La oka homo estis piediranto, hazarde transanta vojon de Kugler, kiam oni persekutis lin. Tiam li havis periostiton kaj frenezis pro doloro. Homo, vi multe suferis. La lasta estis ĝendarmo, kiun li pafmortigis, ĝuste antaŭ sia morto."
	"Kial li murdis?" demandis la prezidanto.
	"Kiel la aliaj homoj," respondis Dio; "pro kolero, pro monavido, post pripenso kaj hazarde, iam kun ĝuo kaj alifoje pro neceso. Li estis donacema kaj iam helpis al homo Li estis bona al virinoj, ŝatis bestojn kaj tenis la vorton. Ĉu mi citu liajn bonajn agojn?"
	"Dankon," diris la prezidanto, "ne necesas. Akuzito, ĉu vi volas ion diri plede por vi?"
	"Ne," diris Kugler indiferente; ĉar nun ĉio estis al li egala.
	"La tribunalo foriros por la konsiliĝo," deklaris la prezidanto, kaj kvar konsilistoj foriĝis. Dio kaj Kugler restis en la juĝejo.
	"Kiu ili estas?" demandis Kugler kapmontrante al la forirantoj.
	"Homoj kiel vi," diris Dio. "En la mondo ili estis juĝistoj kaj ili juĝas do ankaŭ ĉi tie."
	Kugler mordetis siajn fingrojn. "Mi opiniis ... nome, mi ne zorgis pri tio, sed ... mi atendus, ke juĝos vi, kiel ... kiel ..."
	"Kiel Dio," findiris la granda oldulo. "Sed jen ĝuste tio, komprenu. Ĉar mi ĉion scias, tute mi ne povas juĝi. Tio ne eblas. Ĉu vi scias, kiu vin tiam denuncis?"
	"Mi ne scias," diris Kugler surprizite.
	"Lucia, kelnerino; ŝi denuncis vin pro ĵaluzo."
	"Pardonu," ekkuraĝis Kugler, "sed vi forgesis diri, ke en Ĉikago mi pafmortigis tiun fiulon Teddy."
	"Ba ne," oponis Dio, "tiu konvaleskis el tio kaj vivas ĝis nun. Mi scias, ke li estas denuncanto; sed, homo, alie li estas bonulo kaj ege amas infanojn. Nur ne pensu, ke iu estas tute malbona."
	"Kial vi ... kial vi, Dio, ne juĝas mem?" demandis Kugler mediteme.
	"Ĉar mi scias ĉion. Se la juĝistoj ĉion, sed nepre ĉion scius, ankaŭ ili ne povus juĝi; nur ili komprenus ĉion, eĉ la koro dolorus ilin el ĉio. Kiel nur mi povus vin juĝi? Juĝisto scias nur pri viaj krimoj; sed mi scias ĉion pri vi. Ĉion, Kugler. Kaj tial mi ne povas juĝi."
	"Kaj kial do juĝas tiuj homoj. . . ankaŭ en la ĉielo?"
	"Ĉar la homo apartenas al homo. Mi estas, kiel vi vidas, nur atestanto; sed pri la puno, sciu, pri la puno decidas la homoj - ankaŭ en la ĉielo. Kredu min, Kugler, tio estas en ordo; la homoj meritas neniun alian justecon nur la homan."
	En tiu momento revenis la juĝistoj de la konsiliĝo kaj la prezidanto de la Lasta Juĝo fortvoĉe anoncis: "Kugler Ferdinando estas kondamnita pro naŭfoje ripetita krimo de insida murdo, mortigoj kaj raboj, pro delikto de revertenco, pro kontraŭleĝa armil-portado kaj pro ŝtelo de rozoj al dumviva puno en infero. La puno tuj validas. Mi petas, nun plua kazo. Ĉu ĉeestas akuzito Machát Francisko?"

KRIMO EN KABANO

	"Ekstaru, akuzito," diris prezidanto de tribunalo. "Do la akuzo kulpigas vin, ke vi murdis vian bopatron Franciskon Lebeda; dum la enketado vi konfesis, ke trifoje vi ekbatis lin per hakilo en la kapon intencante lin mortigi. Do, ĉu vi sentas vin kulpa?"
	La laborkonsumita vireto ektremis kaj ion englutis. "Ne," li elbuŝigis.
	"Ĉu vi mortigis lin?"
	"Jes."
	"Do vi sentas vin kulpa?"
	"Ne."
	La prezidanto de la tribunalo havis anĝelan paciencon. "Vidu Vondráček," li diris, "estas pruvite, ke jam foje vi volis lin veneni; vi donis en lian kafon venenon kontraŭ ratoj. Ĉu vero?"
	"Jes."
	"El tio videblas, ke jam pli longan tempon vi avidis pri lia morto. Ĉu vi komprenis al mi?"
	La vireto snufis kaj senkonsile ŝultrolevis. "Tio estis pro la trifolio," li balbutis. "Li vendis la trifolion, kaj mi diradis al li, patro, lasu la trifolion, mi aĉetos kuniklojn -"
	"Atendu," interrompis lin la prezidanto de la tribunalo. "Ĉu la trifolio estis lia aŭ via?"
	"Nu, lia," murmuris la akuzito. "Sed por kio li bezonas la trifolion? Kaj mi diradis al li, patro, lasu al mi almenaŭ la kampon, kie vi havas la luzernon, sed li respondis, kiam mi mortos, ricevos tion Maria, via edzino, kaj poste vi povas fari kun tio, kion vi volas, vi nekontentigebla avidulo."
	"Ĉu tial vi volis lin veneni?"
	"Jes, tial."
	"Ĉar li insultis vin?"
	"Ne. Tio estis pro la kampo. Li diris, ke li vendos la kampon."
	"Sed, homo," ekvortis la prezidanto, "ĝi estis ja lia kampo, ĉu? Kial li ne darfu ĝin vendi?"
	Akuzito Vondraĉek ekrigardis riproĉe la prezidanton. "Apud tiu kampo mi havas ja kampstrion de terpomoj," li klarigis. "Tial mi aĉetis tion, por ke ĝi foje estu kun la kampo kune, kaj li diris via kampstrio ne koncernas min, mi tion vendos al Joudal."
	"Vi do vivis en malpaco," helpis la prezidanto.
	"Nu jes," diris Vondráček morne. "Tio estis pro la kaprino."
	"Pro kiu kaprino."
	"Li melkis mian kaprinon. Mi diradis al li, patro, lasu la kaprinon, aŭ donu al mi la herbejon apud la rivereto. Sed li farmigis la herbejeton."
	"Kaj kion li faris per mono?" demandis unu el la asizanoj.
	"Kion li farus," diris la akuzito malserene. "Li kaŝis ĝin en kesto. Kiam mi mortos, li diradis, vi ricevos tion. Sed morti, tion li ne volis. Ja li estis jam pli ol sepdekjara."
	"Do vi diras, ke pro la malpacoj kulpis via bopatro?"
	"Jes, kulpis," opiniis Vondráček hezite. "Li volis nenion doni. Dum mi vivas, li diradis, mastrumas mi kaj sufiĉe. Kaj mi diris al li, paĉjo, se vi aĉetus bovinon, mi plugos la kampon kaj ne necesos ĝin vendi. Sed li diris, kiam mi mortos, aĉetu al vi eĉ du bovinojn, sed tiun mian kampstrion mi vendos al Joudal."
	"Aŭskultu, Vondráček," diris la prezidanto Severe, "ĉu vi mortigis lin pro la mono en la kesto?"
	"La mono estis por la bovino," diris Vondráček obstine. "Ni kalkulis, kiam li mortos, ke por ĝi estos bovino. Tia bieno ne povas esti sen bovino, jes. De kie mi prenu sterkon."
	"Akuzito," interrompis lin prokuroro, "ne temas pri la bovino, sed pri la homa vivo. Kial vi mortigis vian bopatron?"
	"Ĝi okazis pro la kampo."
	"Tio estas neniu respondo!"
	"Li volis la kampon vendi -"
	"Sed la mono post lia morto ĉiukaze restus al vi."
	"Jes, sed li ne volis morti," diris Vondráček indigne. "Sinjoro moŝto, se li estus mortinta kompleze - Neniam mi faris al li ion malbonan. Tion atestos la tuta vilaĝo, mi traktis lin kiel propran patron, ĉu ne estas tiel?" li diris, turnante sin al la publiko. Aŭditorio, kie sidis duono de la vilaĝo, konsente ekmuĝis.
	"Jes," aŭdiĝis la prezidanto serioze. "Kaj tial vi volis lin veneni, ĉu?"
	"Veneni," murmuris la akuzito. "Do li estus ne devinta vendi la trifolion. Sinjora moŝto, ĉiu atestos al vi, ke la trifolio devas resti hejme. Alie ĝi ne estas bona mastrumado, ĉu?" La aŭditorio ekmurmuris konsente:
	"Turniĝadu je mi, akuzito," ekkriis la prezidanto. "Alie mi igos elkonduki homojn el via vilaĝo. Diru al ni, kiel okazis la murdo."
	"Nu," komencis Vondráček hezite, "tio estis dimanĉe , kaj mi vidis, kiel denove li parolas kun Joudal. Patro, mi diras al li, la kampon vi ne darfas vendi for de mi. Sed li diris, nu cin mi demandos, ci brikisto. Do mi diris al mi nun estas plej urĝa tempo, jes. Kaj mi iris fendi lignon."
	"Ĉu per ĉi tiu hakilo?".
	"Jes."
	"Daŭrigu!"
	"Vespere mi diras al la edzino, iru al la onklino kaj kunprenu la infanojn. Ŝi komencis tuj plori. Ne ploru, mi diras, antaŭe ankoraŭ mi parolos kun li. Kaj poste li venis en la remizon kaj diris, tio estas mia hakilo, redonu ĝin! Kaj mi diris al li, ke li melkis mian kaprinon. Post tio li volis elŝiregi de mi la hakilon. Kaj mi hakis lin."
	"Kial?"
	"Tio estis pro la kampo."
	"Kaj kial vi hakis lin trifoje?"
	Vondráček ŝultroskuis. "Tiel jam - Sinjora moŝto, niulo estas kutima peze labori."
	"Kaj poste?" 
	"Poste mi enlitiĝis."
	"Ĉu vi dormis?"
	"Ne, mi kalkulis, kiom kostos la bovino, kaj ke la herbejon mi interŝanĝos por la kampstrio ĉe la vojo. Poste ĉio estos kune."
	"Kaj ĉu la konscienco ne turmentis vin?"
	"Ne. Min turmentis, ke la kampoj ne estas kune. Kaj poste necesos reordigi stalon por la bovino, tio kostos ankaŭ kelkcent. Ja la bopatro eĉ ne veturilon plu havis. Mi diradis al li, patro, Dio pardonu al vi la pekojn, sed ĉi tio ne estas mastrumado. La du kampoj volas esti kune, tion diras jam la sento."
	"Kaj kun la maljuna homo vi ne havis kunsenton?" ektondris la prezidanto. .
	"Ĉar ja li volis la kampstrion vendi al Joudal," balbutis la akuzito.
	"Do vi murdis lin pro profitavido!"
	"Tio ne estas vero," defendis sin Vondráček tremante. "Tio estis pro la kampo! Se la kampoj estus kune - "
	"Ĉu vi sentas vin kulpa?"
	"Ne."
	"Murdi la maljunan homon, ĉu tio estas nenio por vi?"
	"Ja mi diras, ke tio estis pro la kampo," eksplodis Vondráček preskaŭ singultante. "Ja tio ne estas murdo! JesuoMaria, tion devas ĉiu kompreni! Sinjora moŝto, ja tio estis en la familio! Al iu fremda mi ne farus tion - Neniam mi ion ŝtelis ... demandu pri Vondráček ... kaj oni arestis min kiel ŝteliston, kiel ŝteliston," ĝemis Vondráček, sufokante sin pro bedaŭro.
	"Ne, sed kiel patromurdinton," diris la senatestro malgaje. "Ĉu vi scias, Vondráček, ke je tio estas mortpuno?"
	Vondráček mungis kaj ploretis. "Tio estis pro la kampo," li diris rezigne; post kio la proceso treniĝis plu: atestantoj, pledoj ...
	ooo 

	Dum la asizo foriris por konsiliĝi pri kulpo de akuzita Vondráček, okulvitris la prezidanto enpense tra fenestro de la oficejo.
	"Entute ĝi estas malforta," murmuris la juĝisto. "Nek la prokuroro iel klopodis, nek la pledanto diris multon ... Mallonge, klara kazo, do kial longaj paroloj."
	La prezidanto eksnufis. "Klara kazo," li diris kaj mangestis. "Aŭskultu, sinjoro kolego, tiu homo sentas sian pravon same kiel vi aŭ mi. Same, se mi devus juĝi viandiston pro tio, ke li buĉis bovinon, aŭ talpon, ke li faras talpejojn. Homo, de temp' al tempo mi sentis, ke tio tute ne estas mia afero, ĉu vi komprenas, problemo de rajto aŭ leĝo - uf," li respiris kaj demetis talaron.
	"Mi devas de tio iom ripozi. Sciu, mi opinias, ke la asizo lin liberigos; ĝi estas absurda, sed eble lin liberigos, ĉar ... Mi diros ion al vi: mi havas en mi kampulan sangon; kaj kiam tiu homo diris, ke ambaŭ kampoj volas al si, do ... mi vidis la du kampstriojn, kaj sentis, se ni estus juĝontaj ... komprenu, kion mi plej ŝate farus? Plej ŝate mi leviĝus, demetus bireton kaj dirus: Akuzito Vondráček, en nomo de Dio, ĉar la verŝita sango krias al la ĉielo, vi prisemos ambaŭ kampojn per hiskiamo; per hiskiamo kaj dornaĵo; kaj ĝis la morto vi havos antaŭ viaj okuloj tiun novalon de malamo ... Mi ŝatus scii, kion dirus al tio la prokuroro. Sinjoro kolego, iam devus juĝi Dio; sciu, li povus ŝarĝi per teruraj kaj grandaj punoj - Juĝi en nomo de Dio; sed je tio ni ne sufiĉas - Kio la asizo jam interkonsentiĝis?" Ĝemante pro malemo, la prezidanto vestis sian talaron. "Do, ni iru! Enkonduku la asizanojn!"

MALAPERO DE AKTORO BENDA

	La duan de septembro malaperis aktoro Benda, majstro Jan Benda, kiel oni nomis lin ekde tiu tempo, kiam li per unu sola impeto atingis la plej altan rungon de la aktora gloro. Nome la duan de septembro okazis tute nenio; la helpservistino veninta je la naŭa matene ordigi loĝejon de Benda, trovis malsternitan liton kaj la tutan porkan malordon, kutime ĉirkaŭantan Benda'n, nur la majstro ne estis hejme; sed ĉar tio ne estis io neordinara; ŝi reordigis rapidmaniere la loĝejon kaj iris sian vojon. Bone. Sed ekde tiu tempo aktoro Benda restis malaperinta.
	Sinjorino Marešová (nome la helpservistino) ne tro miris pri tio; mi petas, la aktoroj estas kiel ciganoj; kiu scias; kien li veturis ludi aŭ filmi. Sed la dekan de septembro komenciĝis la serĉado de aktoro Benda; li estis ironta en teatron, kie komenciĝis provoj je Reĝo Lear; kiam Benda ne venis ankaŭ al la tria provado, tio vekis tamen nur maltrankvilon kaj el la teatro oni telefonis al doktoro Goldberg, amiko de Benda, ĉu li scias, kio okazas kun Benda.
	Tiu doktoro Goldberg estis kirurgo kaj akiradis egajn sumojn je apendicitoj; tio estas tia juda specialaĵo. Alie li estis dika homo kun dikaj oraj okulvitroj kaj dika ora koro; li ardis por arto, havis loĝejon pendkovritan de planko ĝis plafono de nuraj bildoj kaj sindone amis aktoron Benda, kiu kondutis al li kun amika malestimo kaj kun ia degno permesadis al li pagi por li; kio, inter ni, tute ne estis bagatelo. Tragika masko de Benda kaj radianta vizaĝo de doktoro Goldberg (kiu trinkis nur akvon), tio jam apartenis al si ĉe ĉiuj sardanapalaj diboĉoj kaj sovaĝaj ekscesoj, kio estis la dua flanko de la fama granda mimo.
	Do al tiu doktoro Goldberg oni telefonis el la teatro, kio ja okazas kun Benda. Li respondis, ke li eĉ ne scietas, sed ke li serĉos lin; kion li ne diris, estis, ke li mem jam la tutan semajnon lin serĉis en ĉiuj noktlokaloj kaj ekskurshoteloj kun kreskanta maltrankvilo; li havis angoran antaŭsenton, ke al Benda io okazis. Nome ĝi estis tiel: doktoro Goldberg estis, laŭ tio kiom li povis konstati, la lasta, kiu vidis Jan'on Benda. Je fino de aŭgusto ankoraŭ li entreprenis kun li triumfan marŝon tra la nokta Prago; sed poste Benda jam venis al neniu kutima kunveno. Eble li malsanas, diris al si fine doktoro Goldberg kaj veturis foje vespere al la loĝejo de Benda; tio estis ĵus la unuan de septembro. Li sonorigis ĉe pordo; neniu venis malfermi, sed interne estis aŭdebla ia brueto. Tial la doktoro tremsonigis almenaŭ dum kvin minutoj la sonorileton; subite aŭdiĝis paŝoj kaj la pordo malfermiĝis; en ĝi staris Benda en negliĝa surtuto, kaj doktoro Goldberg konsterniĝis: tiel sovaĝe aspektis la glora aktoro kun taŭzita kaj glua hararo kaj barbo ne razita minimume semajnon; li ŝajnis esti malgrasa kaj malpura. "Ha, tio vi estas," li diris malafable, "kion vi volas?"
	"Miadio, kio, kio okazis al vi?" ekvortis la doktoro ege mirante.
	"Nenio," murmuris Benda. "Nenien mi iros, ĉu vi komprenas? Lasu min trankvila!" Kaj fermis la pordon antaŭ la nazo de Goldberg. Tagon post tio li malaperis.
	Doktoro Goldberg okulvitris zorgoplene tra siaj dikaj vitroj. Io ne estis ĉi tie en ordo. De domzorganto, kie Benda loĝis, li eksciis nur tion, ke antaŭ nelonge nokte, eble ĝuste la duan de septembro, haltis ĉirkaŭ la tria matene aŭto antaŭ la domo; sed neniu elaŭtiĝis, nur hupis, donante al iu en la domo signon. Poste estis aŭdeble, ke iu eliras el la domo kaj brufermis post si la dompordon; poste la aŭto forveturis. Kia aŭto ĝi estis, vana demando. La domzorganto ne iris ĝin rigardi; je la tria matene oni ne ellitiĝas, se ne necesas. Sed la hupo sonis, kvazaŭ oni ege hastus kaj ne povus tempeton atendi.
	Sinjorino Marešová depoziciis, ke sinjoro majstro dum la tuta semajno ne eliris el la loĝejo (eble nur nokte), ne razis sin kaj eble eĉ ne lavis sin, laŭ la aspekto; manĝaĵon li igis alporti al si hejmen, drinkis konjakon kaj kuŝaĉis sur sofo; jen ĉio. Nun, kiam komencis interesiĝi pri malapero de Benda ankaŭ aliaj homoj, iris doktoro Goldberg denove al sinjorino Marešová.
	"Aŭskultu, sinjorino Marešová," li diris, "kiun veston surhavis sinjoro Benda, kiam li foriris el sia loĝejo?"
	"Neniun," diris sinjorino Marešová, "jen ĝuste tio, kio ne plaĉas al mi. Mi konas ĉiujn liajn vestaĵojn kaj ĉiuj pendas en la loĝejo - eĉ ne unu pantalono mankas."
	"Ĉu eble li foriris en subvesto?" opiniis doktoro Goldberg tre surprizite.
	"Eĉ ne en la subvesto," klarigis sinjorino Marešová, "eĉ ne en ŝuoj; jen kio estas stranga, sinjoro. Vidu, mi notis ĉiun lian tolaĵon, ĉar mi portas ĝin en lavbutikon; antaŭ nelonge oni ĝin lavis kaj ĉion mi reordigis al li kaj kalkulis; li havas dekok ĉemizojn, mankas nek unu, nek unu poŝtuko, nepre nenio. Nur unu kofreto estas for, tiun li ĉiam kunprenas. Se li foriris, do li devis esti, krom la kara animo, tute nuda."
	Doktoro Goldberg mienis tre serioze. "Sinjorino," li diris, kiam la duan de septembro matene vi tien venis, ĉu estis tie ia nekutima malordo? Sciu, io renversita aŭ elrompita pordo -?"
	"Malordo," opiniis sinjorino Marešová, "malordo estis tie, kiel ĉiam. Sinjoro Benda estis porkulo, sinjoro. Sed alie nekutima malordo tie ne estis, nepre ne. Sed diru al mi, kien li povis iri, havinte eĉ ne ŝelkon sur la korpo?"
	Doktoro Goldberg sciis same malmulte kiel ŝi; kun la plej sombraj zorgoj ĉi-foje li turniĝis al polico.
	"Nu bone," diris policoficisto, kiam doktoro Goldberg rakontis al li ĉion, kion li sciis, "ni serĉos lin. Sed laŭ tio, kion vi diris, ke dum la tuta semajno li estis ŝlosita hejme, nerazita kaj nelavita, kuŝadis sur sofo, drinkis konjakon kaj poste perdiĝis nuda kiel aŝanto, tio aspektus, sinjoro, hm, kiel - "
	"Deliro," elbuŝigis doktoro Goldberg.
	"Jes," diris la oficisto. "Ni diru memmortigo en senskonfuzo. Sciu, ĉe li tute mi ne mirus."
	"Sed ie devus esti trovebla lia korpo," opiniis doktoro Goldberg necerte. "Kaj poste, ĝis kie li povus veni nuda? Kaj kial li kunprenus la kofreton? Kaj la veturilo atendinta antaŭ la domo - Sinjoro, tio ŝajnas esti plivere fuĝo."
	"Kaj ŝuldojn li ne havis?" rememoris la oficisto. "Ne," rapidis diri la doktoro; Benda ja havis tiom da ŝuldoj, kiom da fojno, sed en tio li ne vidis ian tragedion.
	"Aŭ ... ni diru, ian personan skandalon ... malfeliĉan amon, aŭ sifilison, aŭ entute ian pli grandan zorgon?"
	"Laŭ mia scio, nenion," opiniis doktoro Goldberg hezite; unu du aferojn li rememoris ĉe tio, sed silentis - cetere ĉio ĉi apenaŭ povus havi ion komunan kun malapero de aktoro Benda. Tamen revenante hejmen de la polico - memkomprene, la polico faros ĉion poveblan - li rekonsideris, kion li sciis tiurilate pri Benda. Da tio ne estis multe:
	1. Benda havis ie en eksterlando leĝan edzinon, pri kiu li tute ne zorgis;
	2: li vivtenis por si iun knabinon en Holešovice; 
	3. li havis amrilaton, kaj nome tiel nomatan skandalan rilaton al sinjorino Greta, edzino de grandfabrikanto Korbel; la sinjorino necedeme volis ludi en teatro kaj tial sinjoro Korbel financis kelkajn filmojn, en kiuj lia edzino kompreneble ludis la ĉefrolon. Estis do konate, ke Benda estas amanto de sinjorino Greta, ke sinjorino Greta veturadas al li kaj jam ne plu estas singarda tiel, kiel decus. Cetere Benda pri tiuj aferoj neniam parolis: li malŝatis ĉion duone pro majesta digno kaj duone pro cinikismo, kiu doktoron Goldberg frostotremigis. Ne, diris al si la doktoro senespere, en privataj aferoj de Benda neniu orientiĝas. Mi vetas, ke en tio estas iu abomena historio: sed nun ĝi estas afero de la polico.

	ooo

	Doktoro Goldberg nature ne sciis, kion la polico entreprenas kaj kiaj estas ĝiaj vojoj: li atendis kun kreskanta rezigno ricevotan informon. Dume jam pasis monato depost malapero de aktoro Benda, kaj pri Jan Benda oni komencis paroli en paseo.
	Foje vespere renkontis doktoro Goldberg maljunan aktoron Lebduška; kaj dum la interparolo ili komencis, memkomprene, paroli pri Benda. "Jes ja, li estis aktoro," rememoris maljuna Lebduška. "Mi, memoras lin, kiam li estis proksimume dudekkvinjara. Damna bubo, kiel li rolis Osvaldon! Sciu, ke junaj medicinistoj iradis rigardi en teatron, kiel aspektas paralizo. Tiam li ludis unuafoje reĝon Lear; aŭskultu, mi ne scias, kiel li ludis, ĉar senĉese mi rigardis liajn manojn. Li havis manojn kiel okdekjara oldulo, magrajn, sekajn, povrajn manojn - ĝis nun mi ne komprenas, kiel li preparis siajn manojn. Ja, ankaŭ mi scias min maski; sed tion, sinjoro, post Benda neniu faros; tion aprecos nur aktoro." 
	Al doktoro Goldberg la aŭskultado de la aktora nekrologo pri Jan Benda kaŭzis melankolian delicon.
	"Li estis ege serioza ludanto, sinjoro," ĝemis Lebduška. "Kiel li ĉikanis la teatran tajloron! 'Mi ne ludos la reĝon,' li kriis, 'se vi alkudros sur la jakon tiajn aĉajn puntojn!' Benda toleris sur si nenian teatran trompaĵon. Kiam li estis ludonta Otelon, li trabutikis ĉiujn antikvaĵ-bazarojn, ĝis li trovis ian malnovan renesancan ringon; kaj ĝin li havis surfingre, kiam li ludis Otelon. Li diradis, ke plej bone li ludas, se li havas sur si ion aŭtentikan. Tio ne estis jam ludo, tio estis ja - metamorfozo," diris Lebduška necerte, ne sciante, ĉu li uzis la ĝustan vorton. "Kaj ludante, en interaktoj ĉiam li estis krudmora, kiel masonestro kaj ŝlosadis sin en sia vestejo, por ke neniu eletosigu lin el la rolo. Tial li tiom trinkis, ĉar tio superis lian nervostaton," opiniis Lebduška mediteme. "Mi iras ĉi tie en kinejon, sinjoro," li diris adiaŭante.
	"Mi iros kun vi," proponis doktoro Goldberg, ne sciante, kiel pasigi vesperon. Tie estis ludata ia marista filmo, sed doktoro Goldberg preskaŭ ne perceptis ĝin; preskaŭ larmokule li aŭskultis, kiel maljuna Lebduška babilas pri Jan Benda. '
	"Li ne estis aktoro," diris Lebduška, "li estis satano mem; al li ne sufiĉis unu vivo, jen la afero. En la vivo li estis porkulo, sinjoro doktoro; sed sur scenejo li estis efektiva reĝo aŭ ĉifonulo. Sinjoro, kiel li sciis mangesti, kvazaŭ la tutan vivon li ordonus; kaj dume lia patro estis migranta tondil-akrigisto. Jen, vidu tiun averiinton, li estas sur dezerta insulo kaj havas pritonditajn ungojn, idioto. Vidu, la barbo estas nur algluita. Se Benda lin ludus, li kreskigus al si veran barbon, kaj sub la ungoj li havus veran malpuraĵon ... Kio, sinjoro doktoro, kio okazis al vi tiel subite?"
	"Pardonu," balbutis doktoro Goldberg leviĝante, "mi rememoris ion. Mi dankas vin," kaj jam kuris el la kinejo. Benda kreskigus al si veran barbon, li ripetis. Benda kreskigus al si veran barbon! Kial la ideo ne venis al mi pri frue!
	"Ek al ĝendarma komandejo!" li ekkriis, ĵetante sin en la unuan taksion; kaj kiam li penetris al ĉefĝendarmo havanta noktan deĵoron, li postulis kun tre laŭta krio kaj petado, ke ili pro ĉio en la mondo, tuj, sed tuj konstatu, ĉu la duan de septembro aŭ iam poste estis trovita kadavro de nekonata vagulo, jes, kie ajn, mi petas! Kontraŭ la atendado la ĉefĝendarmo vere iris ien rigardi aŭ demandi, plivere pro enuo ol pro speciala fervoro aŭ intereso; dume doktoro Goldberg ŝvitis pro ekscito, ĉar li antaŭvidis ion teruran.
	"Jes, sinjoro," diris la ĉefĝendarmo revenante, "la duan de septembro matene trovis arbargardisto en arbaroj de Křivoklát kadavron de nekonata vagulo, proksimume kvardekjara; la trian de septembro oni eltiris el Elbo apud Litoměřice kadavron de nekonata viro, aĝo proksimume tridek jarojn, en la akvo li estis almenaŭ du semajnojn; la dekan de septembro apud Havlíčkův Brod nekonata pendumito; aĝo proksimume sesdek jarojn. . ."
	"Pri la vagulo oni ne scias iom pli?" demandis doktoro Goldberg senspire.
	"Murdo," diris la ĉefĝendarmo, rigardante atente la ekscititan doktoron. "Laŭ raporto de ĝendarmejo li havis la kranion frakasita per stumpa objekto. Sekca ekspertizo: alkoholulo, kaŭzo de morto cerbolezo. Jen la foto," diris la ĉefĝendarmo kaj aldiris fakule: "Damne, tiun oni deformis!"
	Sur la foto videblis korpo de viro ĝis talio; li estis ĉifone vestita, kun disbutonita kalikota ĉemizo; tie, kie oni havas frunton kaj okulojn, estis nur terura tufo de har-koagulaĵo kaj de io, kio eble estis haŭto aŭ ostoj; nur la hirta stopla mentono kaj la duonfermita buŝo havis ion komuna kun la homo. Doktoro Goldberg tremis kiel folio. Ĉu li estas ... ĉu li eble povus esti Benda?
	"Ĉu ... li havis ian rimarkindan signon?" li elbuŝigis konsternite.
	La ĉefĝendarmo enrigardis iun akton. "Hm. Grandeco unu metron sepdek ok, grizeta hararo, la dentoj okulfrape kariaj ..."
	Doktoro Goldberg laŭte respiris: "Do tiu ne estas li, Benda havis la dentojn sanajn kiel besto. Tiu ne estas li. Pardonu," li balbutis feliĉege, "ke mi ĝenis vin, sed tiu ne povas esti li. Tute ekskludite."
	Ekskludite, li diris al si malstreĉe, revenante hejmen. Eble li vivas; eble, miadio, eble li sidas jam en Olimpio aŭ ĉe Nigra Katarina ...
	Tiunokte doktoro Goldberg entreprenis migradon tra la nokta Prago; li trinkis sian glason da akvo en ĉiuj lokaloj, kie iam reĝis Benda, kaj okulis tra siaj okulvitroj ĉiujn angulojn, sed Benda nenie. Ĉirkaŭ la mateno doktoro Goldberg paliĝis, laŭte nomis sin idioto kaj kuregis en sian garaĝon.
	Matene li estis jam ĉe iu distrikt-administrejo kaj igis veki la distriktestron; feliĉe montriĝis, ke tiun sinjoron foje li propramane ektomiis kaj kunkudris kaj transdonis al li rememore apendicon en absoluta alkoholo. Sekve de tiu ne supraĵa konatiĝo post du horoj li havis enmane permeson por elhumigo kaj alrigardis ĉe flanko de tre ĉagrena distrikta kuracisto eltombigadon de kadavro de nekonata vagulo.
	"Mi diras al vi, sinjoro kolego," murmuris la distrikta kuracisto, "pri li demandis jam la praga polico; nepre esta ekskludite, ke li estus Benda. Ja li estis tute malpurega vagabondo."
	"Ĉu li havis pedikojn?" demandis doktoro Goldberg kun intereso.
	"Tion mi ne scias," respondis la doktoro kun abomeno. "Sinjoro kolego, nun nenion jam vi povas konstati ĉe li; mi petas vin, se li estas monaton en la tero -"
	Kiam la tombo estis malfermita, devis doktoro Goldberg aĉetigi brandon; alie li ne povus postuli de tombistoj, ke ili levu kaj alportu en kadavrejon tion neeldireblan, kio estis kuŝinta sur fundo de tombo, enkudrita en sako.
	"Iru mem rigardi," bruskis la distrikta kuracisto je doktoro Goldberg kaj restis antaŭ la kadavrejo, fumante fortan cigaron.
	Mallonge post tio ŝanceliĝis el la kadavrejo doktoro Goldberg mortpala. "Iru rigardi," li diris raŭke, reiris al la korpo kaj montris lokon, kio iam estis homa kapo. Doktoro Goldberg forŝovis per pinĉileto ion, kio iam estis la lipoj; aperis abomene kariaj dentoj aŭ plivere nur flavaj dentrestaĵoj, brilantaj el la nigra kario. "Bone rigardu," elspiris Goldberg, enigis la pinĉileton inter la dentojn kaj eltiris de ili pecon da nigra kario. Sub ĝi montriĝis du blankbrilaj, fortaj incizivoj. Sed doktoro Goldberg plu ne eltenis; li fuĝis el la kadavrejo, tenante ambaŭmane la kapon.
	Kiam post tempeto li revenis al la distrikta kuracisto, li estis pala kaj teture trista. "Jen vi havas la okulfrape kariajn dentojn, sinjoro kolego," li diris mallaŭte. "Tio nur estis nigra peĉo, kiun la aktoroj gluas sur la dentojn, kiam ili ludas oldulojn aŭ vagulojn. Tiu malpura vagabondo estis aktoro, sinjoro kolego,"  kaj senespere mangestis, aldirante: "Kaj krorne ankoraŭ granda aktoro."

o o o

	Tiutage aperis doktoro Goldberg ĉe fabrikanto Korbel; tiu estis granda kaj fortika homo kun galoŝforma mentono kaj korpo kiel piliero.
	"Sinjoro," alparolis lin doktoro Goldberg, rigardante koncentrite tra siaj rondaj okulvitroj, "mi iras al vi ... en afero de aktoro Benda."
	"Aj," diris la fabrikanto kaj krucis la manojn post la kapo. "Ĉu li jam denove retroviĝis?"
	"Parte," diris doktoro Goldberg. "Mi opinias, ke tio interesos vin ... jam pro la filmo, kiun vi volis fari kun li ... nome financi. 	"Pro kiu filmo?" demandis la granda viro indiferente. "Mi scias pri nenio."
	"Mi opinias tiun filmon," diris doktoro Goldberg obstine, "en kiu Benda estis rolonta vagabondon ... kaj sinjorino Greta la virinan ĉefrolon," opiniis la doktoro senkulpe.
	"Tio ne rilatas vin," ekgrumblis Korbel. "Plej versimile Benda kredigis ion al vi ... Tio estis antaŭtempaj paroloj ... la simila plano eble estis ... Tion diris Benda al vi, ĉu?"
	"Nepre ne! Vi ordonis ja, ke antaŭ neniu li tion mencietu; tiajn sekretojn kun tio faris vi. Sed vi scias, ke Benda en la lasta semajno de sia vivo kreskigis al si barbon kaj hararaĉon, por aspekti vagabonde. Benda faris tiajn detalojn ege funde, ĉu?"
	"Mi ne scias," hakfinis la fabrikanto. "Ĉu ankoraŭ ion vi deziras?"
	"Do la filmo estis farota la duan de septembro, ĉu? La unua sceno estis ludota en arbaroj apud Křivoklát ĉe la mateniĝo; la vagabondo vekiĝas sur rando de senarbejo ... en matena nebulo ... elŝutas foliojn kaj pinglaron el sia ĉifonvestaĵo ... Mi imagas al mi, kiel Benda ludus tion. Mi scias, ke li vestiĝis per la plej aĉaj ĉifonoj kaj ŝuaĉoj; da tio li havis en subtegmento plenan keston. Tial post lia ... malapero mankis eĉ ne ununura lia tolaĵo kaj vestaĵo - miadio, kial neniu ekhavis la ideon! Sinjoro, estis atendeble, ke li vestos sin ĝis la lasta ĉifaĵo ĉe manikoj kaj ŝnureto ĉirkaŭ la talio kiel vera vagabondo; tio jam estis lia maroto tiom zorge sin kostumi."
	"Kio plu?" diris la granda viro kaj kliniĝis pli en ombron. "Nome mi ne komprenas, kial ĉion ĉi vi rakontas al mi."
	"Ĉar la duan de septembro proksimume je la tria matene," daŭrigis doktoro Goldberg obstine, "vi alveturis por li ... plej versimile per elpruntita; sed certe fermita aŭto; mi opinias, ke stiris via frato, ĉar li estas sportulo kaj estas silentema. Kiel jam estis interkonsentite kun Benda, vi ne iris supren, sed vi hupis malsupre. Poste venis Benda ... aŭ ni diru pli precize, malpura kaj hirta vagabondo. 'Rapide,' vi diris al li, 'kameraisto veturis jam antaŭe. Kaj vi veturis al arbaro apud Křivoklát."
	"Aŭtonumeron versimile vi ne scias," diris ironie la viro en ombro.
	"Se mi scius ĝin, vi estus jam arestita," diris doktoro Goldberg tre klare. "Ĉe mateniĝo vi estis jam surloke; estas senarbejo aŭ plivere bosko de centjaraj kverkoj - belega scenejo, sinjoro! Mi opinias, ke via frato restis ĉe la aŭto sur la ŝoseo kaj ŝajnigis, kvazaŭ li riparus ion ĉe la motoro. Vi kondukis Benda'n kvarcent paŝojn for de la vojo kaj tie vi diris al li: 'Jen la loko.' - 'Kaj kie estas la kameraisto?" subite rememoris Benda. Kaj tiumomente vi ekbatis lin unuafoje."
	"Per kio?" aŭdiĝis la viro en ombro.
	"Per plumba mortigaĵo," diris doktoro Goldberg. "Ĉar ŝraŭbturnilo je tia kranio, kian Benda havis, estus tro leĝera; kaj vi volis frakasi ĝin ĝis nerekoneblo. Kaj kiam vi finbatis lin, vi revenis al aŭto. "Prete?" demandis via frato; sed probable nenion vi diris, ĉar murdi homon ne estas bagatelo."
	"Vi freneziĝis," bruskis la viro en ombro.
	"Mi ne freneziĝis," diris doktoro Goldberg. "Nur mi volis rememorigi al vi, kiel ĝi versimile okazis. Vi volis forigi Benda'n pro la skandalo kun sinjorino Greta; sinjorino Greta miskondutis jam tro publike -"
	"Vi judo fetora," ektondris la viro en fotelo, "kion vi permesas al vi -"
	"Mi ne timas vin," diris doktoro Goldberg, ĝustigante la okulvitrojn, por aspekti pli severe. "Super mi, sinjoro, vi ne havas povon, eĉ se vi estus kiel eble plej riĉa. Per kio vi povas noci al mi? Maksimume vi ne lasos operacii ĉe mi la apendiciton; kaj tion, sinjoro, nepre mi ne konsilus al vi."
	La viro en ombro ekridis mallaŭte. "Aŭskultu, homo," li diris kun ia gajo, "se vi scius kun certeco nur dekonon de tio, kion vi ĉi tie parolaĉis, vi ne irus al mi, sed al la polico, ĉu?"
	"Jen ĝuste tio," diris doktoro Goldberg tre serioze. "Sinjoro, se nur dekonon mi povus pruvi, mi ne estus ĉi tie. Mi opinias, ke neniam oni povos tion pruvi; ankaŭ tion, ke la putriĝinta vagabondo estis Benda, jam ne estas pruvebla. Ĝuste tial mi venis."
	"Minaci, ĉu?" lanĉis la viro en la fotelo kaj estis aletendanta la manon al sonorilbutono.
	"Ne, sed angorigi vin. Sinjoro, certe vi ne havas tro senteman konsciencon; por tio vi estas tro riĉa. Sed tio, ke iu alia scias la tutan teruron, ke iu scias, ke vi estas murdinto, ke via frato estas murdinto, ke vi murdis aktoron Benda, filon de tranĉilakrigisto, komedianton, vi du fabrikantoj; sinjoro, tio ĝis fino de la vivo perturbos vian grandsinjoran ekvilibron. Dum vi vivos, vi du ne havos trankvilon. Sinjoro, mi volus vin vidi sur pendumilo; almenaŭ dum mi vivos, mi amarigos vian vivon ... Benda estis mava besto; sinjoro, mi scias plej bone, kiel malbona li estis, orgojla, cinika, malĉasta kaj kion vi volas; sed li estis artisto. Ĉiuj viaj milionoj estas nenio kompare al tiu ebria komedianto; per ĉiuj viaj milionoj vi ne kapablas prezenti la reĝan mangeston - la mensogan kaj tamen mirigan grandecon de homo -" Doktoro Goldberg malespere manklakis. "Kiel nur vi tion povis fari? Sinjoro, neniam vi havos trankvilon, mi ne lasos vin forgesi! Ĝis fino de via vivo mi rememorigos vin: Ĉu vi memoras aktoron Benda? Sinjoro, kia artisto li estis, ĉu vi aŭdas?"

MURD-ATENCO

	Tiuvespere sinjoro konsilisto Tomsa ĵus bonĝuis kun aŭdiloj surorele kaj kun afabla rideto aŭskultis, kiel la radio bele ludas Dvořák-Dancojn - kia muziko ĝi estas, li diris al si kontente -, kiam subite ekstere dufoje knalis kaj el fenestro super lia kapo kun tintego ŝutiĝis vitro; sinjoro Tomsa nome sidis en teretaĝa ĉambro.
	Do li faris, kion farus versimile ĉiu el ni: unue li atendis momenton, kio plu estos, poste demetis la aŭdilojn kaj preskaŭ severe esploris, kio ĝi estis kaj nur poste ektimis; ĉar li vidis, ke iu trapafis en du lokoj fenestron, ĉe kiu li sidis; tie kontraŭe en pordo splitiĝis lignero kaj sub ĝi enestas kuglo. Lia unua impulso estis, ekkuri surstraten kaj per senarmaj manoj kapti ĉe kolumo tiun kanajlon; sed kiam oni estas aĝa kaj ĝuas ian dignon, ordinare oni preterlasas la unuan impulson kaj decidiĝas por la dua; tial sinjoro Tomsa kuris al telefono kaj vokis polican komisarejon: "Halo, venigu iun rapide ĉi tien; ĵus estis farita kontraŭ mi murd-atenco."
	"Kie ĝi estas?" diris dormema kaj indiferenta voĉo.
	"Ĉe mi," ekscitiĝis sinjoro Tomsa, kvazaŭ la polico estus kulpa pri tio. "Kia skandalo, tiel subite nenial pafi je trankvila civitano sidanta hejme! Sinjoro, la afero estas plej severe enketenda! Kien ĝi venus, se ..."
	"Bone," interrompis lin la dormena voĉo. "Mi venigos iun al vi.
	Sinjoro konsilisto furiozis pro malpacienco; ŝajnis al li, ke daŭras eternecon, ol tiu iu alŝoviĝos; sed fakte jam post dudek minutoj estis ĉe li tia prudenta polic-inspektoro kaj kun intereso rigardis la trapafitan fenestron.
	"Iu pafis ĉi tien, sinjoro," li diris aferece.
	"Tion mi mem scias," eksplodis sinjoro Tomsa. "Ja mi sidis ĉi tie ĉe la fenestro."
	"Kalibro sepmilimetra," diris la inspektoro, elĉizante tranĉile la kuglon el la pordo. "Ĝi aspektas kvazaŭ el malnova armea revolvero. Vidu, tiu ulo devis stari sur barilo; se li starus sur trotuaro, la kuglo enestus pli alte."
	"Strange," opiniis sinjoro Tomsa amare, "preskaŭ mi  opinius, ke li volis trafi nur la pordon."
	"Kaj kiu faris tion?" demandis la inspektoro, ne lasante sin ĝeni.
	"Pardonu," diris sinjoro konsilisto, "ke mi ne povas doni al vi lian adreson; mi ne vidis tiun sinjoron kaj forgesis lin inviti internen."
	"Tio estas malfacila," diris la inspektoro kviete. "Kaj kiun vi suspektas?"
	Al sinjoro Tomsa ekmankis pacienco. "Suspektas?" li komencis incitite. "Homo, tiun kanajlon mi ne vidis; kaj eĉ se li tie afable atendus, ĝis mi sendus al li kison tra la fenestro, do en la mallumo mi ne ekkonus lin. Sinjoro, se mi scius, kiu li estis, mi ne ĝenus vin ĉi tien, ĉu vi kredas?"
	"Nu jes," respondis la inspektoro kvietige. "Sed eble vi rememoros iun, kiu eble havus profiton el via morto, aŭ kiu volus venĝi al vi por io ... Rigardu, tio ne estis rabkazo; rabisto ne pafas, dum li ne bezonas. Sed eble iu koleregas je vi. Sinjoro, tion vi devas diri al ni, kaj ni esploros tion."
	Sinjoro Tomsa eksilentis: de ĉi tiu flanko ankoraŭ li ne prikonsideris la aferon. "Eĉ ideeton mi ne havas," li diris hezite, unurigarde supervidante sian trankvilan vivon de oficisto kaj maljuna fraŭlo. "Kiu nur povus tiom koleregi je mi?" li miris.
	"Je mia animo, mi ne scias, ke mi havus eĉ unu malamikon! Tute ekskludite," li opiniis, kapneante. "Ja kun neniu mi havas ion; sinjoro, mi vivas por mi mem, nenien mi iradas, en nenion mi enmiksiĝas ... Por kio povus iu venĝi je mi?"
	La inspektoro ŝultrolevis: "Tion mi ne scias, sinjoro; eble ĝis morgaŭ vi rememoros. Ĉu vi ne timos ĉi tie?"
	"Ne," diris sinjoro Tomsa enpense. Kiel strange, li diris al si deprimite, kiam li restis jam sola, jes, kial iu pafus al mi? Mi estas ja preskaŭ soleculo, mi plenumas mian laboron en la oficejo kaj iras hejmen - fakte ja mi havas nenion kun iu por fari. Kial do oni volas min forpafi? li miris kun kreskanta amaro super la maldankemo; preskaŭ li komencis bedaŭri sin mem. Oni laboregas kiel ĉevalo, li diris al si, eĉ aktojn oni kunprenas hejmen, neniom elspezas, neniom ĝuas, vivas kiel heliko en sia konko; kaj krak! iu venas onin mortigi. Dio, kia stranga malboneco estas en la homoj, miregis sinjoro konsilisto deprimite. Al kiu mi ion faris? Kial iu tiom terure, tiom freneze malamas min?
	Eble ĝi estas ia eraro, li estis trankviliganta sin mem, sidante sur lito kun unu depiedigita ŝuo enmane. Kompreneble, certe ĝi estas eraro en persono! Tiu homo opiniis min iu alia, kiu estis trafota! Jen vero, li diris al si malstreĉe, kial ankaŭ, kial iu tiom malamus min?
	La ŝuo elfalis el la mano de sinjoro konsilisto. Nu jes, li rememoris subite iom embarase, antaŭ nelonge mi faris ian stultaĵon, sed ĝi nur tiel senpripense elglitis de mi; mi parolis kun amiko Roubal kaj tiam elglitis el mia buŝo ia mallerta aludo je lia edzino. Ĉiu ja scias, ke tiu virino trompas lin kun kiu ajn, ankaŭ li tion scias, sed ne volas vidigi tion sur si. Kaj mi, mi mulo, tiom idiote pri ĝi ekbabiladis ... Sinjoro konsilisto rememoris, kiel tiu Roubal ekglutis kaj enpremis ungojn en la manplatojn. Dio, li diris al si kun teruro, kiel tiu homo estis per tio vundita! Ja tiun virinon li amas freneze! Kompreneble, poste mi klopodis forturni la parolon, sed kiel tiu homo lipmordis! Li certe havas kaŭzon min malami, opiniis sinjoro konsilisto afliktite. Mi scias, ke li ne pafis je mi, tute ekskludite; sed eĉ miri mi ne povus ...
	Sinjoro Tomsa rigide rigardis plankon. Aŭ tiu tajloro, li rememoris plena de indigno. Dek kvin jarojn mi igis kudri ĉe li, kaj poste oni diris al mi, ke li havas pezan ftizon. Kompreneble, tamen nur oni timas porti veston, en kiun tusis tia ftizulo; do mi ĉesis kudri ĉe li ... Kaj antaŭ nelonge li venis peti, ke nenion li havas por la kudrado, ke lia edzino malsanas kaj ke li bezonus, forsendi la infanojn el la urbo; mi honoru lin denove per mia konfido - Jesuo Kristo, kiom pala estis tiu homo kaj kiom malsanece li ŝvitis! Sinjoro Kolinský, mi diris al li, rigardu, ne eblas, mi bezonas pli bonan tajloron - mi ne estis kontenta kun vi. Mi klopodos, balbutis tiu homo, ŝvitante pro timo kaj embarasoj kaj mire, ke li ne ekploris. Kaj mi, rememoris sinjoro konsilisto, memkromprene mi forsendis lin kun tiu ia "Ni vidos," kiun tiuj malriĉuloj tiel bone konas. Tiu homo povus min malami, konsterniĝis sinjoro konsilisto; ja estas terure, veni peti iun rekte pri la vivo kaj esti tiom indiferente rifuzita! Sed kion mi povus fari kun li? Mi scias, ke li ne povis fari tion, sed ...
	Sinjoro konsilisto havis ĉiam pli pezan koron. Ankaŭ tio estis tiom turmenta, li rememoris, kiam antaŭ nelonge mi insultis mian oficejan serviston. Mi ne povis trovi iun akton, kaj venigis do tiun maljunulon kaj kriis je li kiel je bubo, kaj antaŭ homoj! kia ordo ĝi estas, vi idioto, tian pork-ordon vi havas en ĉio; mi devus vin elĵeti - Kaj poste tiun akton mi trovis en la propra tirkesto! Kaj tiu oldulo eĉ vorton ne diris, nur tremis kaj palpebrumis - Sinjoron konsiliston inundis turmenta varmego. Oni ja ne senkulpigas sin al subalternulo, li diris al si malkontente, eĉ se oni lin iom maljustumas. Sed kiom devas malami la subalternuloj siajn estrojn! Ni atendu, mi donos al tiu oldulaĉo ian malnovan veston, sed ankaŭ tio estas por li humiliga -
	Sinjoro konsilisto jam ne eltenis kuŝi; eĉ la kovrilo sufokis lin. Li sidis surlite, ĉirkaŭpremante la genuojn kaj rigardante en la mallumon. Aŭ la kazo kun juna Morávek ĉe ni en la oficejo, turmente venis en lian menson. Ja li estas klera homo kaj verkas poemojn. Kaj kiam antaŭ nelonge li malbone solvis la akton, mi diris al li: Refaru tion, sinjoro kolego, kaj volis ĵeti la akton sur la tablon; sed ĝi falis al liaj piedoj, kaj li kliniĝis por ĝi, tute ruĝa, kun ruĝaj oreloj - Mi vangofrapus min, murmuris sinjoro konsilisto. Tiun knabon ja mi tute ŝatas, kaj tiom lin humiligi, kvankam pretervole - -
	Antaŭ la menso de sinjoro konsilisto elmergiĝis denove alia vizaĝo: pala kaj pufa vizaĝo de kolego Vankl. Povrulo Vankl, li diris al si, tiu volis esti oficestro anstataŭ mi; tio signifus jare je kelkcentoj pli, kaj li havas ses infanojn - Laŭdire li volis lernigi kanti sian plej aĝan filinon, sed ne havas monon por tio; kaj mi rangdevancis lin, ĉar li estas tia mallerta fuŝulo kaj laboregulo - Edzinon li havas malbonan kaj tiom ege magran kaj malbonan pro la eterna ŝparado; tagmeze li glutadas sekan bulkon - - Sinjoro konsilisto melankolie enpensiĝis. Povrulo Vankl, kion li sentis vidante, ke mi, sen familio, havas pli ol li; sed ĉu kulpas mi pri tio? Ĉiam estas preskaŭ angore al mi, kiam tiu ulo tiel peze kaj riproĉe rigardas min.
	Sinjoro konsilisto frotis la frunton, sur kiu aperis angora ŝvito. Jes, li diris al si, foje min trompis kelnero pri kelkaj kronoj; kaj mi venigis la posedanton, kaj tiu la kelneron surloke maldungis. Ŝtelisto, li siblis je li, mi aranĝos jam, ke neniu en Prago vin dungu! Kaj tiu homo eĉ vorton ne diris kaj iris ... tiajn elstarajn skapolojn li havis sub fraketo - -
	Sinjoro konsilisto ne plu eltenis en la lito; li sidiĝis al sia radio-aparato kaj surmetis la aŭdilojn; sed la radio-aparato estis muta, muta estis la nokto, mutaj horoj de l' nokto; kaj sinjoro konsilisto manapogis la kapon kaj rememoris homojn, kiujn li iam renkontis, tiujn strangajn kaj etajn homojn, por kiuj li havis nenian komprenon kaj je kiuj li neniam pensis.
	Matene li haltis en la komisarejo; li estis iom pala kaj embarasa. "Do," demandis lin la policinspektoro, "ĉu vi rememoris iun, kiu eble vin malamas?"
	Sinjoro oficisto kapskuis. "Mi ne scias," li diris necerte. "Nome estas tiom da homoj, kiuj povus min malami, ke ..." Kaj li mansvingis senkonsile. "Aŭdu, oni ne plu scias, kiom da homoj oni maljustumis. Sciu, ĉe tiu fenestro neniam plu mi sidos. Mi venis peti vin, lasu la aferon fordrivi."

LIBERIGITO

	"Do, ĉu vi komprenis, Záruba?" demandis direktoro de prizono, preskaŭ solene finleginte koncernan akton de ministerio por la justico. "Tio signifas, oni kondiĉe pardonas al vi reston de via dumviva puno. Vi punpasigis dek du jarojn kaj duonon kaj dum la tuta tempo vi kondutis ... nu, koncize, modele; ni donis al vi plej bonan ateston kaj ... hm ... unuvorte, vi povas iri hejmen, ĉu vi komprenas? Sed memoru, Záruba, se vi farus ian friponaĵon, do la kondiĉita liberigo nuliĝos kaj vi devos punsidi dumvivan karceron pro murdo de via edzino Maria, kaj tiam Dio mem ne helpos al vi. Do atenton, Záruba; venonte ĝi estus ĝismorte." Sinjoro direktoro kortuŝite mungis. "Ni ŝatis vin, Záruba, sed duan fojon mi ne volus vin ĉi tie vidi. Do adiaŭ, kaj sinjoro administranto elpagos al vi vian monon. Vi povas iri."
	Záruba, preskaŭ dumetra longulo transpiedumis kaj ion balbutis; li estis tiom feliĉa, ke tio eĉ doloris lin, kaj aŭdiĝis io kiel plorsingulto.
	"Nu, nu," murmuris la direktoro. "Nur ne komencu plori al ni. Ni preparis por vi ian veston kaj konstruisto Málek promesis al mi doni al vi okupon - Kion, unue vi volas hejmen? Ha, al tombo de via edzino. Nu, tio estas de vi bela. Do, feliĉan vojaĝon, sinjoro Záruba," rapidis diri la direktoro kaj aletendis al li la manon. "Kaj estu singarda je vi, pro Kristo, memoru, ke vi estas liberigita nur kondiĉe."
	"Tia brava homo," diris la direktoro, apenaŭ oni fermis  pordon post Záruba. "Mi diras al vi, Formánek, ke tiuj murdintoj estadas ege bonaj homoj; la plej malbonaj estas fraŭduloj, al tiuj en malliberejo nenio estas sufiĉe bona. Domaĝe pri Záruba!"
	Kiam Záruba havis post si la feran pordon kaj ankaŭ korton de la pankraca prizono, li sentis sin necerte kaj estis plena de angoro, ke la unua inspektisto lin haltigos kaj rekondukos; kaj li lante iris por ke ne ŝajnu, ke li fuĝas. Kiam li atingis straton, li havis vertiĝon, tiom da homoj ekstere, tie kurludas infanoj, du ŝoforoj disputas, mia dio, tiom da homoj, tio iam ne estis, kien nun iri? Egale; tiom da veturiloj kaj tiom da virinoj, ĉu neniu postiras min? Ne, sed kiom da veturiloj! Záruba longpaŝis al urbocentro de Prago, por esti laŭeble plej malproksime; ekodoris kolbasejo, sed nun ne, nun ankoraŭ ne; poste ekodoris io pli forte: novkonstruaĵo. Masonisto Záruba haltis kaj flaris odoron de mortero kaj traboj. Li rigardis maljunulon miksanta kalkon; li emis ekparoli, sed ne povis, el lia gorĝo eliĝis neniu sono, en izolaresto oni dekutimiĝas paroli. Záruba longpaŝe mergiĝis en Pragon. Miadio, kiom da novkonstruaĵoj! Oni faras tion tute el betono, antaŭ dek du jaroj tio ne estis, ne estis, tio miatempe ne estis, opiniis Záruba, ĝi devas ja fali, tiaj maldikaj pilieroj! "Atenton, homo, ĉu vi estas blinda?" Preskaŭ surveturus lin aŭto, preskaŭ li troviĝus sub tinteganta tramo; damne, post dek du jaroj oni dekutimiĝas de stratoj; ŝate li demandus iun, kio estas tiu granda konstruaĵo; ŝate li demandus, kiel li venu al la Nordokcidenta Stacidomo; ĉar ĵus preter li bruis kamiono, li provis por si mem diri laŭte: "Mi petas vin, tra kie oni venas al la Nordokcidenta Stacidomo?" Ne, ne eblas; la voĉo aŭ kio sekiĝis en li, tie supre oni rustiĝas kaj mutiĝas; en la unuaj tri jaroj oni iam-tiam ion demandas sed poste oni ĉesas. "Mi petas vin, tra kie oni iras -" Nur io stertoris en la gorĝo, sed la homa voĉo ĝi ne estis.
	Longpaŝe kuras Záruba tra la stratoj. Estas al li kvazaŭ li estus ebria, kvazaŭ li irus sonĝe; ĉio estas tute alia ol antaŭ dek du jaroj, pli granda, brua, konfuza. Nur kiom da homoj estas! Záruba sentas triston, ŝajnas al li, ke li estas ie en fremdlando kaj ke eĉ li ne interkompreniĝos kun la homoj. Nur se li trovus la stacidomon kaj povus veturi hejmen, hejmen ... La frato havas tie dometon kaj infanojn ... "Mi petas, kiel mi venos," provas Záruba diri, sed nur senvoĉe movas la lipojn. Ba, hejme tio pasos, hejme mi komencos paroli; nur se mi trovus la stacidomon!
	Subite aŭdiĝis krio post li, kaj iu impete altiris lin sur trotuaron. "Homo, kial vi ne iras sur trotuaro," bruskis je li ŝoforo. Záruba volis respondi, sed ne povis; nur li kraĉtusis kaj kuras plu. Sur trotuaro, li pensas, por mi trotuaro estas mallarĝa; homoj, tiel mi rapidas, mi volas esti hejme, mi petas vin, kiel mi venos al la Nordokcidenta Stacidomo? Versimile tra la plej frekventata strato, li decidiĝis, tra ĉi tie, kie veturas multaj tramoj. De kie venas tiom da homoj? Ja tio estas masoj, kaj ĉiuj iras la saman direkton, certe ĝi kondukas al la stacidomo, tial ili kuras, por ne maltrafi la trajnon. Longulo Záruba akcelis la paŝojn, por ne resti malantaŭe; kaj vidu, ankaŭ al la aliaj homoj la trotuaroj ne plu sufiĉas, ili amasiras meze de strato, densa kaj muĝanta homamaso; kaj senĉese aliĝas pluaj trotas, kaj ion krias; kaj tiumomente ili ĉiuj komencis krii kaj potence kriegi ...
	Záruba ekzaltita de la bruo vertiĝis. Miadio, kia beleco, tiom da homoj! Tie antaŭe ili komencis ion kanti laŭ la marŝtakto, Záruba paŝoŝanĝas kaj vivbole marŝas, jen, nun kantas ĉiuj ĉirkaŭ li, en Záruba io moligas kaj ŝvelas en la gorĝo premas, ĝi devas eligi kaj ĝi estas kanto, unu, du, unu, du, Záruba kantas kanton sen vortoj, zumkantas, zumkantas basprofunde, kia melodio ĝi estas? Estas egale, mi veturas hejmen! Longulo Záruba marŝas jam en la unua vico kaj kantas, tio ne estas vortoj, sed ĝi estas tiel bela, unu, du, unu, du, kun la levita mano Záruba elefante trumpetas, estas al li kvazaŭ sonus lia tuta korpo, la ventro tambure tremas, la torako laŭte sonegas kaj en la gorĝo estas tiel bone, tiel bone kvazaŭ dum la drinkado aŭ plorado. Miloj da homoj krias "Fi! Fi al la reĝistaro!" sed Záruba ne povas percepti, kion oni vokas kaj venke trumpetas "A-a A-a!" Svingante la longan manon iras Záruba frunte de ĉiuj, blekas kaj henas, kantas kaj bruegas, pugne tamburas la torakon kaj eligas grandan krion leviĝanta super ĉies kapoj, kiel flagranta flago. "Uava, uava," trumpetas Záruba plengorĝe, plenpulme, plenkore, dume fermante la okulojn kiel kokerikanta koko. "Uava! Aaa! Hura!" Nun la homamaso haltis kaj ne povas plu, konfuze onde retiriĝas, anhelas kaj hirtiĝas ekscitite kriante. "Uava! Hu-ra!" Záruba kun la fermitaj okuloj fordonas sin al la granda liberiĝita voĉo eliĝanta el lia interno. Subite kaptrenas lin ies manoj kaj spirmanka voĉo stertoras en la orelon: "En nomo de la leĝo, mi arestas vin."
	Záruba konsterne ekokulis; sur unu lia mano pendas policisto kaj tiras lin el la areto spasme skuiĝanta. Záruba ekveis pro hororo kaj volas elŝiri sian manon for de la policista, ĝin tordanta; Záruba ekkriegis pro doloro kaj per la alia mano bategis la kapon de policisto kiel per klabo. La policisto ruĝiĝis kaj liberlasis lin; tiumomente kapo de Záruba estis trafita de gumklabo, kaj denove, denove, denove! Du grandaj manoj rotaciis kiel aloj de ventmuelilo kaj frapas ies kapojn; tiam du homoj en kaskoj pendiĝis al ili kiel buldogoj, Záruba singultante pro hororo klopodas ilin deskui, piedbatas ĉirkaŭ si, freneze baraktas, estas ien trenata kaj puŝata, du policistoj kondukas lin je la torditaj manoj tra malplena strato, unu, du, unu, du, Záruba iras kiel ŝafeto, mi petas vin, kiel oni venas al la Nordokcidenta Stacidomo? mi volas ja veturi hejmen.
	Du policistoj preskaŭ ĵetis lin en komisarejon.
	"Kiel vi nomiĝas?" bruskis je li mava kaj malvarma voĉo.
	"Záruba Antono," raŭke flustras la longulo.
	"Domicilo?"
	Záruba senkonsile ŝultrolevis. "En Pankraco," li elbuŝigis. "En izolkarcero."

ooo

	Tio tamen ne darfas esti, sed okazis la jena: tri juristoj interkonsiliĝis, kiel helpi al Záruba, prezidanto de la senato, prokuroro kaj advokato ekster ofico.
	"Záruba neu tion simple," opiniis la prokuroro.
	"Ne eblas,'" murmuris la prezidanto de la senato. "Dum la enketado li konfesis, ke li batiĝis kun la policistoj. Tia imbecilo, mem konfesi -"
	"Se la policistoj depozicius," proponis la advokato, "ke ili ne ekkonas kun certeco tiun Záruba, ke tiu povus esti iu alia -"
	"Mi petas vin," protestis la prokuroro, "tio ankoraŭ mankus, ke ni igu policistojn mensogi! Ja, ili tiun Záruba ekkonas kun certeco - Mi estus por sensperturbo. Proponu esploron de lia psika stato, sinjoro kolego; mi aliĝos al la propono."
	"Bone," diris la advokato, "mi proponos tion; sed kio, se kuracistoj ne agnoskos lin frenezulo?"
	"Mi priparolos tion kun ili," koncedis la senatestro. "Tamen ĝi ne darfas esti, sed - Ĉe diablo, mi ne volus, ke Záruba devu pro tia bagatelaĵo dumvive punsidi. Prefere mi vidus min ie ajn for. Pro Jesuo Kristo, mi donus al li ses monatojn, eĉ ne palpebruminte; sed ke li devu punpasigi reston de la dumviva karcero, sinjoro, tio ege ne plaĉus al mi."
	"Se ne helpos la sensperturbo," meditis la prokuroro; "ĝi statas ege malbele. Miadio, mi petas vin, mi devas tion akuzi kiel krimon; kion alian mi komencu kun tio? Se la stultulo estus haltinta almenaŭ ie en gastejo! El tio ni konstruos ian neresponsivecon -"
	"Mi petas vin, sinjoroj," insistis la senat-prezidanto, "estu al mi helpemaj, ke mi povu lin liberigi. Mi estas maljuna homo kaj ne ŝatus preni sur min - nu, ja vi scias, kion."
	"Malfacila afero," ĝemis la prokuroro. "Nu, ni vidos. Almenaŭ ĝi treniĝos kun psikiatroj. Do morgaŭ estas la proceso, ĉu?"

ooo

	Sed la proceso ne okazis. Tiunokte Antono Záruba pendumis sin, evidente pro timo antaŭ la puno. Ĉar li estis tro longa, li pendis tiel strange, kvazaŭ li sidus sur planko.
	"Damna afero," murmuris la prokuroro, "miadio, kia malsaĝa afero. Sed almenaŭ ni ne kulpas pri tio."

KRIMO EN POŜTOFICEJO

	"Sinjoro, la justeco," diris ĉefĝendarmo Brejcha. "Mi ŝatus scii, kial oni prezentas ĝin kiel virinon kun bendo sur la okuloj kaj pesiloj, kvazaŭ ĝi estus vendanta pipron. Mi opinius, ke la Justeco aspektas kiel ĝendarmo. Vi ne kredus, kiom da aferoj ni ĝendarmoj juĝas sen juĝisto, sen pesilo kaj sen iaj ceremonioj. En negravaj kazoj ni donas vangofrapon kaj en pli pezaj aferoj ni bezonas rimenon; jen en naŭdek kazoj el cent la tuta justeco. Kaj mi rakontos al vi, sinjoro, kiel antaŭ nelonge mi konviktis du homojn pri murdo kaj mem kondamnis ilin al justa puno, la punon mi plenumis, raportinte al neniu eĉ unu vorton. Atendu, mi rakontos tion al vi.
	Do, vi memoras, sinjoro, la fraŭlinon, kiu en nia komunumo antaŭ du jaroj aktivis en poŝtoficejo. Nu jes, Helenja estis ŝia nomo. Tia ĉarma kaj aminda knabino, bildbela. Kiel vi povus ne memori ŝin. Do, Helenja, sinjoro, pasintjare dronigis sin; ŝi saltis en fiŝlagon kaj vadis proksimume kvindek metrojn, ĝis ŝi venis al profundo. Nur post du tagoj ŝi elmergiĝis. Kaj ĉu vi scias, kial ŝi faris tion? Tiutage, kiam ŝi dronigis sin, venis el Prago subita poŝtrevizio kaj konstatis, ke al Helenja mankas en la kaso ducent kronoj. Mizeraj ducent kronoj, sinjoro. Idiota revizoro diris, ke tion li devas plu raporti kaj ke oni tion enketos kiel fraŭdon. Tiuvespere, sinjoro, Helenja pro honto dronigis sin.
	Kiam oni eltiris ŝin sur digon, mi devis posteni ĉe ŝi, ĝis venis komisiono. Je ŝi, povrulino, jam estis nenio plu bela, sed senĉese mi vidis ŝin ridetanta ĉe la poŝtgiĉeto - nu jes, ni ĉiuj ŝate iradis al ŝi; tiun knabinon ĉiu devis ami. Sakre, mi diras al mi, tiu knabino ne ŝtelis ducent kronojn; unue, tion mi ne povas kredi, kaj due, ŝi nepre ne bezonis ŝteli; ŝia patro estis muelisto tie sur alia flanko, kaj ŝi estis okupata ĉe la poŝto nur pro la virina ambicio, por pruvi, ke ŝi vivtenos sin. Ŝian patron mi bone konis; li estis ja biblioleganto kaj krome protestanto; kaj mi diras
al vi, ke la protestantoj kaj spiritistoj neniam ŝtelas ĉe ni. Se la ducent kronoj vere mankas, ŝtelis ilin do iu alia. Do, sinjoro, al la morta knabino sur la digo mi promesis sekvi la aferon.
	Nu bone, dume oni sendis al la poŝto iun junulon el Prago, Filípek estis lia nomo; lerta kaj ridema ulo. Do al tiu Filípek en la poŝtoficejo mi iradis, por ekscii ion. Vi scias, poŝtoficejoj en malgrandaj lokoj egalas unu al la alia; ĉe giĉeto tablo, en la tablo tirkeste mono kaj poŝtmarkoj. Oficisto havas post la dorso etaĝeron kun diversaj tarifoj kaj listoj kaj pesilon por paket-pesado kaj aliajn aferojn. "Sinjoro Filípek," mi diras al li, "mi petas vin rigardu vian tarifon, kiom kostus, ekzemple, telegramo al Buenos-Ajreso."
	"Tri kronojn por vorto," diris Filípek sen pripenso.
	"Kaj kiom kostus eksprestelegramo al Hongkongo," demandas mi plue.
	"Nun mi devas rigardi," diris Filípek, ekstaris kaj turniĝis al la etaĝero. Kaj dum li foliumis en la tarifo dorse al la tablo, mi trapuŝis la ŝultron tra la giĉetfenestro, manatingis la tirkeston kun mono kaj malfermis ĝin; ĝi estis malfermebla tute facile kaj silente.
	"Dankon, mi jam havas ĝin," mi diris, "tiel ĝi povis okazi. Ni supozu, ke Helenja serĉis ion en la etaĝero; dume iu povis ŝteli la ducent kronojn el la tirkesto. Rigardu, sinjoro Filípek, ĉu vi povus montri al mi, kiu en la pasintaj tagoj de ĉi tie telegrafis aŭ ion sendis?"
	Sinjoro Filípek gratis sian kapon kaj diris: "Sinjoro ĉefĝendarmo, ne eblas. Sciu, ĉe ni validas poŝtsekreto - nur se vi tion serĉus en nomo de la leĝo; sed tion mi devus raporti al superuloj, ke ĉi tie okazis traserĉo."
	"Atendu," mi diris al li. "Tion dume mi ne emus fari. Sed kio estus, sinjoro Filípek, se vi ... pro enuo aŭ simile ... enrigardus en la paperojn, kiu en la lastaj tagoj sendis de ĉi tie ion, ĉe kio Helenja devus turniĝi dorse al la tablo -"
	"Sinjoro ĉefĝendarmo," diris Filípek, "facila afero, formularoj de forsenditaj telegramoj povus esti ĉi tie; sed ĉe registritaj leteroj kaj paketoj estas notite nur adresato, sed ne forsendinto. Mi notos por vi ĉiujn troveblajn nomojn; ĝi ne darfas ja esti, sed por vi mi faros tion. Tamen mi opinias, ke el tio nenion vi ekkonos."
	Sinjoro Filípek pravis; li alportis al mi preskaŭ tridek nomojn - vi scias, el vilaĝa poŝtoficejo oni ne forsendas multon, iam-tiam paketon por filo soldatanta - sed el tio mi elpremis eĉ ne minimumon. Sinjoro, tra kie mi iradis, ĉie mi pensis pri tio; tiom min ŝarĝis, ke mi ne plenumos mian promeson al la mortinta knabino.
	Foje, proksimume post unu semajno, denove mi iras al la poŝto. Filípek grimacas je mi kaj diras: "Sinjoro ĉefĝendarmo, el la kegloludo estos jam nenio, mi pakas. Morgaŭ venos ĉi tien nova fraŭlino, el poŝtoficejo en Pardubice."
	"Aha," mi diras. "Certe disciplin-afero, ĉu, se oni tiun fraŭlinon transpostenigis el la urbo al tia mizera vilaĝa poŝto."
	"Ho ne," respondas Filípek kaj rigardas min iel strange. "Tiu fraŭlino estas transpostenigita ĉi tien laŭ propra deziro, sinjoro ĉefĝendarmo."
	"Tio estas stranga," mi diras, "oni vidas, kiaj estas la virinoj."
	"Jes," diras Filípek kaj senĉese min alrigardas, "kaj ankoraŭ pli strange estas, ke la anonima denunco, ke en la ĉi tiea poŝto oni faru urĝan revizion, ankaŭ venis el Pardubice."
	Mi ekfajfis kaj opinias, ke mi alrigardis Filípek same kiel li min. Kaj subite diras leterportisto Uher, ordiganta tie poŝtaĵon: "Jes, el Pardubice - tien skribas preskaŭ ĉiutage sinjoro adjunkto el grandbieno al iu fraŭlino en poŝto. Versimile lia amo, jes."
	"Aŭskultu, Uher," diras Filípek, "ĉu vi scias nomon de la fraŭlino?"
	"Iel simile kiel Julia Touf - Toufar -"
	"Tauferová," diris Filípek. "Do jen ŝi, kiu estas venonta ĉi tien."
	"Sinjoro Houdek, nome mi opinias sinjoron adjunkton," diras la poŝtisto, "ankaŭ ricevas el Pardubice preskaŭ ĉiutage leteron. 'Sinjoro adjunkto,' mi diras al li, 'jen denove letero de la fianĉino.' Li, sinjoro Houdek, iras ĉiam konsiderinde renkonte al mi. Hodiaŭ estas por li kesteto, sed el Prago. Ha, resendita sendaĵo. 'Adresato nekonata.' Sinjoro adjunkto eraris adreson. Do tion mi redonos al li."
	"Montru," diras Filípek. "Li adresis tion al iu Novák, Prago, Spálená strato. Du kilogramoj da butero. Stampo la dekkvaran de julio."
	"Tiam ankoraŭ fraŭlino Helenja estis ĉe ni," diris la poŝtisto.
	"Montru," mi diras al Filípek kaj flaras al la kesteto. "Sinjoro Filípek," mi diras, "estas strange, la butero estis dek tagojn survoje kaj ne fetoras. Lasu la kesteton ĉi tie kaj hastu kun la poŝtaĵo," mi diris al la leterportisto.
	Apenaŭ li estis for, diris al mi Filípek: "Sinjoro ĉefĝendarmo, tio ne darfas esti; sed jen ĉizilo." Kaj li foriris, por ne vidi tion. Sinjoro, la kesteton mi breĉigis; estis en ĝi du kilogramoj da argilo. Mi iras al Filípek kaj diras al li: "Homo, pri la afero al neniu eĉ unu vorton, komprenite? Mi mem reordigos tion."
	Kompreneble tuj mi pretiĝis kaj iris en la grandbienon al adjunkto Houdek. Li sidis sur la arbotrunkoj kaj rigardis teren. "Sinjoro adjunkto," mi diris al li, "jen ia konfuzo ĉe poŝto: ĉu vi rememoras, al kies adreso vi sendis antaŭ dek aŭ dek du tagoj tian kesteton?"
	Houdek iom paliĝis kaj diris: "Ne gravas; mi mem jam ne scias, al kiu ĝi estis adresita."
	"Sinjoro adjunkto," mi demandis, "kia butero ĝi estis?" 	Houdek eksaltis kalkpala. "Kion ĝi signifas?" li kriis. "Kial vi ĝenas min?"
	"Sinjoro adjunkto," mi rediras al li. "Tiel ĝi estas: vi kulpiĝis pri morto de Helenja el la poŝto. Vi alportis tien  kesteton kun fikcia adreso, por ke ŝi devu ĝin pesi. Dum ŝi pesis, vi kliniĝis trans la ĝiĉeton kaj ŝtelis el la tirkesto ducent kronojn. Pro la ducent kronoj Helenja dronigis sin. Jen estas la afero."
	Sinjoro, tiu Houdek tremis kiel folio. "Mensogo," li kriis, "kial mi ŝtelus ducent kronojn?"
	"Ĉar vi volis havi en ĉi tiea poŝtoficejo fraŭlinon Tauferová, vian fianĉinon. Tiu via fraŭlino en la anonima letero denuncis, ke al Helenja mankas mono en la kaso. Vi du enpelis Helenjan en la fiŝlagon. Vi du mortigis ŝin. Krimo ŝarĝas vian konsciencon, sinjoro Houdek."
	Houdek rulfalis sur la arbotrunkojn kaj kovris al si la vizaĝon; neniam en mia vivo mi vidis viron tiom plori. "Jesuo Kristo," li veis, "mi ne povis scii, ke ŝi dronigos sin! Nur mi opiniis, ke oni maldungos ŝin! Ŝi ja povis iri hejmen! Sinjoro ĉefĝendarmo, mi volis nur edziĝi al Julinja; sed unu el ni devus rezigni sian postenon, se ni volus vivi kune ... kaj poste la salajro ne sufiĉus al ni ... Tial tiom mi volis, ke Julia venu ĉi tien en la poŝtoficejon! Kvin jaroj ni jam atendas ... Sinjoro ĉefĝendarmo, kiel ege ni amas nin!" Sinjoro, mi ne rakontos plu al vi; estis jam nakto, tiu junulo genuis antaŭ mi, kaj mi, sinjoro, mi ploregis super ĉio ĉi kiel olda putino; pro Helenja kaj pro ĉio cetera."
	"Do sufiĉe," mi diris al li fine, "ĝiskole pri la afero. Homo, donu al mi la ducent kronojn. Bone. Kaj nun: Se vi ekhavus ideon iri al fraŭlino Tauferová pli frue, ol mi reordigos tion, mi faros anoncon je vi pro la ŝtelo, komprenite? Kaj se vi pafmortigus vin aŭ ion similan farus, mi diros, kial vi tion faris. Jen ĉio."
	Tiun nokton, sinjoro, mi sidpasigis sub la steloj kaj juĝis ilin ambaŭ; mi demandis Dion, kiel mi punu ilin, kaj ekkomprenis la amaron kaj ĝojon, kiu enestas en la justeĉo. Se mi denuncus ilin, ricevus tiu Houdek kondiĉite kelksemajnan areston; kaj apenaŭ oni pruvus tion al li. Ĉiu puno ŝajnis al mi troa kaj tro eta. Tial mi mem juĝis kaj punis ilin.
	Matene post la nokto mi iras al la poŝto. Tie post la giĉeto sidas pala kaj alta fraŭlino kun febraj okuloj. "Fraŭlino Tauferová, jen estas registrita letero." Mi transdonis al ŝi la leteron kun la adreso "Direkcio de poŝto kaj telegrafoj en Prago." Ŝi ekrigardis min kaj algluis glumarkon sur la leteron."
	"Momenton, fraŭlino, mi diris - "En la letero estas denunco, kiu ŝtelis la ducent kronojn de via antaŭulino. Kiom kostos la afranko?"
	Sinjoro, en tiu virino estis ega forto; sed tamen nur ŝi cindre paliĝis kaj ŝtonrigidiĝis: "Tri kronojn kvindek," ŝi elspiris.
	Mi kalkuldemetis tri kronojn kvindek kaj diras: "Jen, fraŭlino. Sed se oni ĉi tie la ducent kronojn," mi diras metante sur la tablon la du ŝtelitajn bankbiletojn, "se oni trovus la du centojn ie ĉi tie enfalintaj aŭ mislokitaj, ĉu vi komprenas? - ke oni sciu, ke la mortinta Helenja ne ŝtelis, fraŭlino - tiam la leteron mi reprenus. Nu?"
	Eĉ ne vorton ŝi diris; nur febre kaj rigide ŝi rigardis en la malplenon.
	"Post kvin minutoj estos ĉi tie leterportisto, fraŭlino," mi diras. "Do, ĉu la leteron mi forportu?"
	Ŝi rapide kapjesis. Do mi reprenis la leteron kaj promenis antaŭ la poŝto. Sinjoro, ankoraŭ neniam mi promenis kun tia streĉo. Post dudek minutoj elkuris la maljuna poŝtisto Uher kaj krias: "Sinjoro ĉefĝendarmo, sinjoro ĉefĝendarmo, la ducent kronoj mankintaj al fraŭlino Helenja estas jam retrovitaj! La nova fraŭlino trovis ilin mislokitaj en iu tarifo! Kia hazardo!"
	"Oldulo," mi diris al li, "nun kuru kaj rakontu ĉie, ke la du centoj estas retrovitaj. Ĉiu sciu, ke la mortinta Helenja ne ŝtelis. Dank' al Dio!"
	Do, tio estis unue. La dua estis, ke mi iris al la maljuna grandbienulo. Versimile vi ne konas lin; li estas grafo, iom frenezeta kaj ege brava homo. "Sinjoro grafo," mi diras al li, "demandu min pri nenio; sed temas pri afero, en kiu ni homoj devas esti aliancaj. Venigu adjunkton Houdek kaj diru al li, ke ankoraŭ hodiaŭ li devas forveturi al via grandbieno en Moravio; se li ne volus, ke senprokraste vi lin maldungas."
	La maljuna grafo brovlevis kaj dum tempeto min rigardas; sinjoro, neniel mi bezonus min devigi, ke mi aspektu maksimume serioze, kiel nur estis eble. "Nu bone," diris la grafo, "mi demandos vin pri nenio." Kaj venigis al si tiun Houdek.
	Houdek venis, kaj ekvidinte min ĉe la grafo, paliĝis; sed staris kiel kandelo. "Houdek," diris la grafo, "igu jungi kaj veturu al trajno; hodiaŭ vespere vi ekdeĵoros en mia bieno apud Hulín. Mi telegrafos, ke oni vin tie atendu. Ĉu vi komprenis?"
	"Jes," diris Houdek mallaŭte kaj okulfikse rigardis min; tiel, kiel damnito en infero.
	"Ĉu vi havas iajn kontraŭdirojn?" demandis la grafo.
	"Ne," diris Houdek raŭke kaj ne okullasis min. Sinjoro,  antaŭ liaj okuloj estis angore al mi.
	"Do, vi povas iri," finis la grafo kaj la afero estis preta. Post tio mi vidis, kiel Houdek estas forveturigata en kaleŝo; li sidis tie kiel ligna pupo.
	Do, jen ĉio. Kiam vi venos en la poŝtoficejon, rimarku tie palan fraŭlinon. Ŝi estas malbona, mava je ĉiuj kaj en la vizaĝo aperas malbelaj kaj profundaj sulkoj. Mi ne scias, ĉu ŝi iam kunvenas kun sia adjunkto; eble iam ŝi veturas al li, sed poste ŝi revenas ankoraŭ pli malbona kaj iritita. Kaj mi rigardas ŝin kaj diras al mi: La Justeco devas esti.
	Mi estas nur ĝendarmo, sinjoro, sed mi diras al vi, kion la sperto instruis min: Ĉu ekzistas la ĉioscia kaj ĉiopova Dio, tion mi ne scias; kaj se Li estas, tio ne helpas multe al ni: sed mi diras al vi, ke devas esti iu maksimume justa. Certe jes, sinjoro. Ni povas nur puni; sed devas esti iu, kiu pardonas. Mi diras al vi, ke la vera kaj la plej alta justeco estas io tiel miriga, kiel la amo."
 
RAKONTOJ 
EL LA DUA 
POŜO

	ŜTELITA KAKTO

	"Mi rakontos do al vi," diris sinjoro Kubát, "kio okazis al mi la nunjaran someron."
	"Mi estis en somerloĝejo, tia kiaj la somerloĝejoj jam estas: sen akvo, sen fiŝoj, entute sen ĉio; sed kompense estas tie forte reprezentita klerikala partio, lokbeliga societo kun vigla sekretario, perlamota industrio kaj poŝtoficejo kun maljuna kaj grandnaza poŝtestrino; mallonge, ĝi estas tia, kia ĉie aliloke. Kiam do proksimume dum du semajnoj mi fordonis min tie al feliĉigaj kaj higienaj efikoj de la enuo per nenio interrompata, mi komencis flari, ke la lokaj klaĉulinoj kaj entute la publika opinio iel tro okupas sin pri mi. Kaj ĉar miaj leteroj venadis al mi suspektige bone glufermitaj, ke la tuta koverto dorsflanke nur brilis de araba gumo, mi diris al mi: Ha, iu malfermas miajn poŝtaĵojn; tondro al tiu poŝtestra oldulinaĉo! Sciu, la poŝtistoj scias onidire malglui ĉiun koverton. Atendu, mi diris al mi; kaj jam mi sidis kaj per mia plej eleganta skribo mi komencis skribi: Ci timigilo poŝtestrina, ci grandnaza furio, ci kometo, ci babilulino scivola, ci vipero, ci raspilo, ci sorĉistino kaj tiel plu, plenrespekte Jan Kubát. Aŭskultu, la ĉeĥa lingvo estas riĉa kaj preciza lingvo; unuspire mi elŝutis sur la paperon tridek kvar esprimojn, kiujn sincera kaj honesta viro povas uzi kontraŭ ĉiu sinjorino, ne fariĝinte tamen persona aŭ truda; poste kontente mi glufermis tion, skribis sur la koverton mian propran adreson kaj  veturis en la plej proksiman urbon por enpoŝtigi ĝin. Tagon poste mi rapidas al la poŝto kaj kun la plej agrabla rideto ŝovas la kapon en giĉeton. Sinjorino poŝtestrino, mi diras, ĉu estas ĉi tie iu letero por mi? - Mi akuzos vin, vi fiulo, ekfuriozis je mi la sinjorino poŝtestrino kun la plej terura rigardo, kiun mi iam vidis. - Sinjorino poŝtestrino, mi diras kompate al ŝi, ĉu eble vi legis ion malagrablan? - Kaj poste mi preferis forvojaĝi."
	"Malgrava," diris kritike sinjoro Holan, ĉefĝardenisto de la Holben-ĝardeno. "Ĉi tiu ruzo estis tre simpla. Mi povus rakonti al vi, kiel mi preparis kaptilon por ŝtelisto de kaktoj. Vi scias, la maljuna sinjoro Holben estas granda kaktisto, kaj lia kolekto de kaktoj, mi ne mensogas, povas valori tricent mil, se mi ne enkalkulas unikaĵojn. La maljuna sinjoro ŝatas, ke la kolekto estu alirebla al la publiko. Holan, li diras, tio estas nobla ŝat-okupo, tion oni devas vivteni en la homoj. Sed miavice mi opinias, se iu etkaktisto vidas, ni diru, tian oran Gruson por dek du centoj, tiam nur vane doloras lin la koro, ke li ĝin ne havas. Sed se la maljuna sinjoro tion volas, nu bone. Sed iam pasintfoje, mi komencis rimarki, ke perdiĝas niaj kaktoj; kaj ne iuj el la belaj por la okulo, kiujn ĉiu volas havi, sed ĝuste la specialaĵoj; jen ĝi estis Echinocactus Wislizenii, jen Graesnerii, poste iu Wittia, importita rekte el Kostariko, poste ia nova specio, sendita de Frič, poste iu Melocactus Leopoldii, unikaĵo, kiun en Eŭropo neniu vidis jam pli ol kvindek jarojn, kaj fine Pilocereus fimbriatus el Sandomingo, la unua ekzemplero, iam veninta en Eŭropon. Aŭskultu, tiu ŝtelisto estis nepre iu specialisto! - Vi eĉ ne imagon havas, kiel la maljuna sinjoro furiozis. Sinjoro Holben, mi diras al li, simple fermu viajn florvitrejojn, kaj fino. - Ĝuste tion ne, kriis la maljuna sinjoro, tia nobla hobio estas por ĉiuj; vi devas kapti al mi tiun favan ŝteliston, elĵetu la gardistojn, dungu novajn, alarmu policon kaj similajn aranĝojn. Tio estas malfacila afero; kiam ni havas tridek ses mil potetojn, ni ne povas starigi apud ĉiu unu gardiston. Almenaŭ mi dungis du emeritajn distriktajn polic-inspektorojn, por ke ili gardu; kaj ĝuste tiam perdiĝis nia Pilocereus fimbriatus kaj restis al ni post ĝi nur rondkaveto en sablo. Tio do ege ekkolerigis min kaj mi mem komencis spioni la ŝteliston de kaktoj."
	"Vi devas scii, la veraj kaktistoj, tio estas io kvazaŭ sekto ne derviŝoj; mi opinias, ke anstataŭ la barbo kreskas al ili dornoj kaj glokidioj, tiom ili pasiiĝis por tio. Ĉe ni ekzistas du tiaj sektoj: Klubo de Kaktistoj kaj Ligo de Kaktistoj; kia diferenco estas inter ili, mi ne scias - mi opinias, ke unu kredas, ke la kaktoj havas senmortan animon, dum la aliaj prezentas al ili sangoferojn; sed mallonge, ambaŭ sektoj reciproke sin malamas kaj persekutas per fajro kaj glavo sur la tero kaj en la aero. Mi vizitis do la prezidantojn de la du sektoj kaj tute konfidence demandis ilin, ĉu ili nur scieton havas, kiu povus - eble el la dua sekto - esti ŝtelisto de la kaktoj de Holben. Kiam mi diris al ili, kiuj neordinaraj kaktoj perdiĝis al ni, ili deklaris kun plena certeco, ke sekve ne povis ilin ŝteli iu membro de la malamika sekto, ĉar tie estas nuraj fuŝuloj, mallertuloj kaj ignorantoj, havantaj eĉ ne ideon, kio estas tia Wislizen aŭ Graesner, ne parolante pri Pilocereus fimbriatus; kaj kio koncernas iliajn proprajn membrojn, ili garantias por ilia honesteco kaj nobleco; ke ili ne kapablus ŝteli ion, escepte ian tian kakton; sed se iu el ili havus tiun Wislizen, certe li montrus ĝin al la aliaj por la adorado kaj religiaj orgioj, sed pri tio ili, la prezidantoj, nenion scias. Post kio ambaŭ honorindaj sinjoroj diris al mi, ke krom la du publike agnoskitaj aŭ tolerataj sektoj ekzistas ankoraŭ sovaĝaj kaktistoj, kaj laŭdire tiuj estas el ĉiuj la plej malbonaj; ili estas tiuj, kiuj pro sia pasiemo ne povas harmonii kun la pli moderaj sektoj aŭ kiuj entute omaĝas diversajn herezojn kaj perfortojn. Kaj ĉi tiuj sovaĝaj kaktistoj estas kapablaj je ĉio.
	Kiam do mi ne sukcesis ĉe la du sinjoroj, mi surgrimpis belan aceron en nia parko kaj meditis. Mi diras al vi, plej bone oni meditas en branĉaro de arbo; tie oni estas iel apartigita, iom estas balancata kaj dume ĉion rigardas desur pli alta vidpunkto; mi opinias, ke la filozofoj devus vivi sur arboj kiel orioloj. Kaj sur tiu acero mi elpensis tian planon. Unue mi vizitis sinsekve miajn konatajn ĝardenistojn kaj diris: junuloj, ĉu putras iaj viaj kaktoj? La maljuna sinjoro Holben bezonus ilin por siaj eksperimentoj. - Tiele mi havigis al mi kelkcent malsanajn kaktojn kaj dumnokte mi enŝovis ilin inter kaktaron de Holben. Du tagojn mi silentis kaj la trian tagon mi metis en ĉiujn ĵurnalojn la jenan informon:

LA MONDKONATA] KOLEKTO] DE HOLBEN EN DANĜERO!

	Kiel ni sciiĝas, la granda parto de la unikaj florvitrejoj de Holben estis atakita de nova kaj ĝis nun nekonata malsano, enportita plej versimile el Bolivio. La malsano atakas precipe la kaktojn, daŭras iom da tempo latente kaj fine montriĝas kiel putrado de radikoj, kolo kaj korpo. Ĉar ŝajnas, ke la malsano estas tre infekta kaj rapide vastiĝas pere de ĝis nun nedifinitaj mikrosporoj, la kolektoj de Holben estis fermitaj. Proksimume post dek tagoj - dum la dek tagoj ni devis resti kaŝitaj, por ke la kaktistoj ne disŝiru nin per amasaj demandoj - mi sendis al la ĵurnaloj la duan informon:

ĈU ONI SUKCESOS SAVI LA KOLEKTOJN DE HOLBEN? 

	Kiel ni sciiĝas, profesoro Mackenzie en Kew difinis la malsanon, kiu aperis en la mondkonataj kolektoj de Holben, kiel specialan tropikan ŝimon (Malacorrhiza paraguayensis Wild.) kaj rekomendis surŝpruci la atakitajn ekzemplerojn per tinkturo de Harvard-Lotse. La ĝisnunaj eksperimentoj kun ĉi tiu kuracilo, nun grandskale farataj en la kolektoj de Holben, estas tre sukcesaj. La solvaĵo de Harvard-Lotsen estas ricevebla ankaŭ ĉe ni kaj en tiu kaj tiu magazeno.

	Kiam ĉi tio aperis, sidis jam unu detektivo en tiu magazeno kaj mi ekkomfortis apud telefono. Post du horoj telefonis al ni la detektivo: Sinjoro Holan, jam ni havas lin ĉi tie. - Post dek minutoj mi tenis je la kolumo tian malgrandan hometon kaj skuis lin.
	"Sed sinjoro," protestis tiu hometo, "kial vi skuas min? Mi venis ja ĉi tien nur por aĉeti la konatan tinkturon. d Harvard-Lotsen - -"
	"Mi scias," diras mi al li, "sed io tia ne ekzistas, same kiel ne ia nova malsano; sed vi venadis ŝteli kaktojn el la kolekto de Holben, vi damna fripono!"
	"Dank' al Dio," elbalbutis la hometo, "nenia tia malsano do ekzistas? Kaj dek noktojn mi ne dormis pro timo, ke per ĝi infektiĝos miaj ceteraj kaktoj!"
	Do je la kolumo mi elportis lin en aŭton kaj veturis kun li kaj kun la detektivo en lian loĝejon. Aŭskultu, tian kolekton mi ankoraŭ ne vidis; tiu hometo havis unu mansardan ĉambreton en Vysočany, nu proksimume trioble kvar metrojn, en angulo sur planko litkovrilon, tableton kaj seĝon, kaj ĉio cetera estis sole kaktoj; sed kiaj ekzempleroj kaj en kia ordo, vane oni serĉus ion similan.
	"Kiujn ekzemplerojn li ŝtelis de vi," diras la detektivo; kaj mi rigardis la friponon, kiel li tremas kaj glutas la larmojn. Aŭdu, mi diris al la detektivo, ĝi ne havas tian valoron, kiel ni opiniis; diru en la direkcio, ke tiu sinjoro forportis ilin en valoro de kvindek kronoj kaj ke mi mem aranĝos la aferon kun li."
	Kiam la detektivo foriris, mi diras: "Amiketo, do unue kunpaku al mi ĉion, kion vi forportis de ni. - Tiu hometo palpebrumis, ĉar li estis eklarmonta, kaj flustras: Mi petas vin, sinjoro, ĉu prefere mi povus pune sidi pro tio?"
	"Ne," mi krias al li, "unue vi devas redoni, kion vi ŝtelis de ni." - Li komencis do elprenadi unu poteton post la alia kaj metis ilin flanken; ili estis proksimume okdek, ni eĉ ne scietis, ke tiom mankis al ni; sed versimile li forportadis tion jam dum longaj jaroj. Por certigi mi alkriis lin: "Kio, ĉu tio estas ĉio?"
	Tiam li eklarmis; li elprenis ankoraŭ unu blanketan De  Laitii kaj unu corniger'on, metis ilin al la ceteraj kaj singultis: "Sinjoro, je mia animo, pli da viaj mi ne plu havas."
	"Tio ankoraŭ montriĝos," mi tondris, "sed nun diru al mi, kiel vi povis forportadi ilin de ni."
	"Tio estis jene," li balbutis kaj ĉe tio saltadis lia Adampomo pro ekscito. "Mi ... mi surprenis nome ĉi tiun veston ..."
	"Kiun veston?" krias mi. Tiam li ruĝiĝis pro ega embaraso kaj balbutis: "Mi petas, virinan veston."
	"Hometo," mi miras, "kaj kial ĝuste la virinan veston?"
	"Ĉar," li ĝene parolis, "mi petas, tian nejunan virinon neniu speciale atentas, kaj poste -" li aldonis preskaŭ venke - "la prudento diros al vi, ke pri io tia neniu suspektos virinon! Sinjoro, la virinoj havas ĉiajn eblajn pasiojn, sed neniam ili faras al si kolektojn! Ĉu vi vidis iam virinon, kiu havus kolekton de poŝtmarkoj aŭ de skaraboj, aŭ inkunabuloj aŭ similaj aĵoj? Neniam, sinjoro! La virinoj ne havas la ĝisfundemon kaj - kaj tian manion. La virinoj estas tiom terure sobraj, sinjoro! Sciu, tio estas la plej granda diferenco inter ni kaj ili: ke sole ni faras kolektojn. Mi opinias, ke la universo estas nur kolekto de steloj; ekzistas ia vira Dio, kaj tiu faras al si kolekton de mondoj; tial ili estas tiom ege multaj. Sakre, se mi havus tiom da mono kaj rimedoj kiel li! Ĉu vi scias, ke mi elpensas al mi novajn kaktojn? Kaj nokte mi sonĝas pri ili; ekzemple tia kakto, kiu havas orkolorajn harojn kaj genciane bluajn florojn - mi nomis ĝin Cephalocereus nympha aurea Racek - mi nomiĝas ja Ráček, bonvolu scii; aŭ Mamilliaria colubrina Racek; aŭ Astrophytum caespitosum Racek; sinjoro, ĉi tie estas miraklaj ebloj! Se vi nur scius - "
	"Atendŭ," mi interrompis lin; "kaj en kio vi forportadis la kaktojn?"
	"Mi petas, sur la brusto," li diris honteme. "Ĝi tiel bele pikas."
	Aŭskultu, mi ne plu havis la koron por preni la kaktojn de li.
	"Sciu," mi diris al li, "mi veturos kun vi al la maljuna sinjoro Holben kaj tiu jam forŝiros de vi ambaŭ orelojn." - Homoj, tio estis io, kiam tiuj du interkonatiĝis! Tutan nokton ili restis en la florvitrejo ĝis ili ĉirkaŭiris la tridek ses mil potetojn. Holan, diris al mi la maljuna sinjoro, tiu estas la unua homo, kiu scias apreci la kaktojn. Kaj antaŭ ol pasis monato, la maljuna sinjoro Holben kun ploro kaj benado ekipis tiun Racek en Meksikion, por ke li kolektu tie kaktojn; ili ambaŭ sanktsankte kredis, ke tie kreskas Cephalocereus nympha aurea Racek. Antaŭ forpaso de unu jaro ni ricevis strangan sciigon, ke sinjoro Ráček tie pereis per bela kaj martira morto. Li trovis tie ĉe iuj Indianoj ilian sanktan kakton Ĉikuli, kiu estas, tion vi devas scii, la propra frato de Dio la Patro, kaj li aŭ ne riverencis antaŭ ĝi aŭ eĉ ŝtelis ĝin; mallonge, la amindaj Indianoj katenis sinjoron Ráček kaj sidigis lin sur Echinocactus visnaga Hooker, kiu estas granda kiel elefanto kaj surkreskita de dornoj longaj kiel rusaj bajonetoj, sekve de kio nia samlandano, sin fordoninte al sia sorto, elspiris la animon. Kaj tio estas la fino de la ŝtelisto de kaktoj."

RAKONTO DE MALJUNA KRIMINALULO

	"Malgrava," diris sinjoro Jandera, verkisto. "Ĉasi ŝteliston, tion ni konas; sed strange estas, kiam ŝtelisto serĉas, kiun fakte li priŝtelis. Vi devas scii, tio okazis al mi. Antaŭ nelonge mi verkis rakonton kaj presigis ĝin; kaj kiam mi legis ĝin presita, tuŝis min ia malagrabla antaŭsento. Homo, mi diris al mi, ion similan mi legis jam ie. Tondro al tio, de kiu mi ŝtelis ĉi tiun temon? Tri tagojn mi iradis kiel tenicefala ŝafo, kaj ne kaj ne diveni, de kiu, tiel dirante, mi elpruntis la temon. Fine mi renkontis amikon kaj diras al li: Homo, ŝajnas iel al mi, ke tiu mia lasta rakonto estas el iu ŝtelita. - Tion unuavide mi ekkonis, diris la amiko, tion vi ŝtelis el Ĉeĥov. - Tuj mi senpeziĝis kaj kiam poste mi parolis kun iu recenzisto, mi diras al li: Sinjoro, vi ne kredus, iam oni faras plagiaton ne sciante pri tio: ekzemple mia lasta rakonto estis ŝtelita. - Mi scias, diris la recenzisto, ĝi estas el Maupassant. Mi vizitis do sinsekve ĉiujn miajn bonajn amikojn: aŭdu, se oni foje troviĝas sur oblikva krimvojo, oni ne scias, kiam ĉesi; imagu, tiun saman rakonton mi ŝtelis ankoraŭ
el Gottfried Keller, Dickens, D'Annunzio, Mil kaj Unu Noktoj, Charles Louis Philipp, Hamsun, Storm, Hardy, Andrejev, Bandinelli, Rosegger, Reymont kaj el tuta aro da aliaj. Laŭ tio videblas, kiel oni enfalas en malbonon pli kaj pli profunden."
	"Bagatela," diris kraĉtusante sinjoro Bobek, maljuna kriminalulo. "Ĉi tio rememorigas min pri iu kazo, kiam oni havis murdinton, sed povis trovi al li neniun murdon. Tamen ne opiniu, ke tio okazis al mi; sed duonjaron mi loĝis en la sama karcero, kie antaŭe punsidis tiu murdinto. Tio estis en Palermo," klarigis sinjoro Bobek kaj modeste aldonis: "Mi estis tie nur pro iu kofro, kiu venis en miajn manojn sur ŝipo naviganta al Napolo. La kazon kun la murdinto rakontis al mi ĉefinspektoro el tiu domo: nome mi instruis lin ludi francefus'on, krucmariaŝon kaj di‑benon, nomata ankaŭ di-ludo; nome li estis ege pia homo, tiu inspektoro.
	"Iun nokton vidis policistoj - en Italio ĉiam ili iras duope - kiel sur Via Butera, kondukanta al fetora haveno, kuregas iu homo per ĉiuj fortoj. Ili do kaptis lin, kaj porco dio, en la mano li havas sangmakulan ponardon. Memkomprene, ili kondukis lin al la policejo, kaj nun, knabego, diru, kiun ci pikmurdis. Tiu junulo ekploris kaj diris: Mi murdis homon, sed ion plian mi ne diros al vi; se mi dirus pli, estus malfeliĉaj ankoraŭ aliaj homoj. - Kaj vere ion plian ili de li ne eksciis."
	"Memkomprene, tuj oni komencis serĉi kadavron, sed neniu estis trovita. Tial ili ordonis esploron de ĉiuj karaj mortintoj, kiuj tiutempe estis anoncitaj kiel malvivuloj; sed ĉiuj, kiel montriĝis, mortis kristane je malario kaj similaĵoj. Tiam denove do ili enketis la junulon. Li deklaris, ke li nomiĝas Marko Biagio el Castrogiovani kaj estas meblista submajstro; plue li diris, ke li donis proksimume dudek batojn al kristana homo kaj mortigis lin; sed al kiu li faris tion, li ne diros, por ne malfeliĉigi ankoraŭ aliajn homojn. Kaj fino. Alie nur li postulis por si dian punon kaj kape batis la teron. Tian penton, diradis la inspektoro, neniam ajn iu vidis.
	"Vi scias ja, tiuj policistoj kredas al neniu eĉ unu vorton; ili diris al si, ke tiu Marko eble neniun mortigis kaj mensogas nur. Tial ili sendis la ponardon al universitato, kaj tie oni diris, ke la sango sur la klingo estas homa, kaj ke certe estis trapikita la koro. Mi petas, mi ne scias, kiel oni povas tion ekkoni. Nu jes, sed kion nun oni faru: la murdinton ili havis, sed ne la murditon; kaj ne eblas ja meti homon antaŭ tribunalon pro nekonata murdo; vi scias, devas ja esti pruvobjekto. Dume tiu Marko senĉese nur preĝis kaj ploris kaj petis, ke oni metu lin jam antaŭ tribunalon, por ke li povu pentofari pro sia mortpeko. Ci porko, ili diris al li, se ci volas, ke la justico povu cin kondamni, ci devas do konfesi, kiun ci mortigis; ni ne povas cin pendumi sen io; almenaŭ, ci damna mulo, nomu al ni iajn atestantojn. - Mi mem estas atestanto, kriis tiu Marko, kaj mi ĵuratestos, ke mi murdis homon! - Tiel do ĝi statis.
	"Tiu inspektoro diris al mi, ke Marko estis tia bela kaj, bona homo; ankoraŭ neniam ili havis tie tian bonan murdinton. Legi li ne sciis, sed la biblion li havis senĉese en la manoj, eĉ se inverse, kaj ploraĉis super ĝi. Ili venigis do al li tian bonulan pastron, ke li fortigu lin spirite kaj dume lerte pridemandu, kio kaj kiel estis pri la murdo. La pastro iradis de tiu Marko viŝante al si la okulojn; li diris, se tiu "Marko tion ne malbonigos, certe li atingos grandan gracon; ke li estas animo soifanta la justecon. Sed krom la paroloj kaj larmoj ankaŭ la pastro eksciis de li nenion pli. Oni pendumu min kaj punkto, diradis tiu Marko, mi forsuferu jam mian pezan kulpon; la justeco devas esti. - Kaj tiel ĝi daŭris pli ol duonjaron, kaj dume nenie estis trovita konforma kadavro.
	"Kiam ĝi estis por ili jam teda, diris la polica prezidanto: Mildiabloj, se tiu Marko neprege volas pendi, ni atribuu al li murdon, kiu okazis tri tagojn post lia enkarcerigo tie en Arenelle, kie oni trovis mortigitan oldulinaĉon; estas ja skandalo, ĉi tie ni havas murdinton sen murdo kaj sen kadavro, kaj tie ni havas tian belan kaj evidentan murdon sen farinto. Kombinu tion iel, se tiu Marko volas esti kondamnita, povas esti al li egale, por kio; kaj ni rekompencos lin iel, se li konfesos la oldulinaĉon. - Ĉi tion oni proponis do al tiu Marko kaj promesis al li, ke por tio en la plej proksima tempo certe li ricevos pendmaŝon kaj havos trankvilon. Marko momenton hezitis kaj poste deklaris: Ne, se mi damnis jam mian animon per murda krimo, mi ne ŝarĝos ĝin ankoraŭ per tiaj pezaj pekoj, kiaj estas mensogo, trompo kaj falsa atesto. - Tia justa homo li estis, sinjoroj.
	"Sed tiel ĝi ne povis plu daŭri; nun en tiu malliberejo ili pensis jam nur pri tio, kiel senigi sin de tiu damna Marko. Sciu, ili diris al provoso, aranĝu tion iel por ke li povu fuĝi; venigi lin antaŭ tribunalon ni ne povas, tio kaŭzus nur skandalon, kaj liberlasi lin, kiam li konfesis al ni la murdon, ankaŭ ne eblas: zorgu, ke tiu dio cano maledetto iel diskrete malaperu. Aŭskultu, ekde tiu tago ili sendadis Markon sen akompano por pipro kaj por fadenoj; lia ĉelo estis tage nokte plenlarĝe malfermita, kaj Marko dumtage vizitadis preĝejojn kaj ĉiujn sanktulojn, sed vespere vi vidus lin rapidegi kun elŝovita lango, por ke oni ne fermu je la oka antaŭ lia nazo pordegon de la malliberejo. Iam intence oni fermis pli frue; kaj li faris tian bruegon kaj tiel frapegis la pordegon, ke oni devis malfermi al li, por ke li povu en sian ĉelon.
	"Iun vesperon diris la inspektoro al Marko: Ci porca madonna, hodiaŭ ci dormas ĉi tie lastan fojon; se ci ne volas konfesi, kiun ci mortigis, ni, bandito, vin de ĉi tie elĵetos: iru al diablo, por ke li punu cin. - Tiunokte Marko pendumis sin sur fenestro de sia ĉelo.
	"Aŭskultu, tiu pastro diradis, se iu memmortigas sin pro rimorsoj, tamen li povas esti savita malgraŭ la peza peko, ĉar li mortis en stato de efika pentado. Sed plej versimile la pastro ne sciis tion tute certe, aŭ la demando ĝis nun estas disputebla: mallonge, kredu al mi, ke tiu Marko fantomis en la ĉelo. Nome ĝi estis jene: kiam oni malliberigis iun en tiu ĉelo, en tiu homo vekiĝis la konscienco kaj li komencis pripenti siajn agojn, pentis kaj plene konvertiĝis. Memkomprene, tio ne daŭris ĉe ĉiu la saman tempon pro delikteto ĝi daŭris unu nokton, pro delikto du aŭ tri tagojn kaj pro krimo ĝi daŭris eĉ tri semajnojn, antaŭ ol punito konvertiĝis. Plej longe rezistis kasŝtelistoj, fraŭdintoj kaj ĝenerale ĉiuj, kiuj akiras grandajn sumojn; mi diras al vi, ke granda mono iel speciale malmoligas aŭ iel ŝtopas la konsciencon. Pleje ĝi efikis ĉiam en datrevena mortotago de Marko. Tiel oni faris tie en Palermo el la ĉelo ion kvazaŭ plibonigejon, ĉu? nome, oni fermadis tie punitojn, por ke ili pripentu siajn agojn kaj konvertiĝu. Vi scias ja, kelkaj estas de la polico protektataj kaj kelkajn kanajlojn policistoj entute bezonas; memkomprene, ĉiun oni tie ne malliberigis kaj iam tiam ili lasis por si iun ne konvertiĝintan; mi opinias, ke iam ili lasis sin korupti de kelkaj grandaj friponegoj, por ke oni ne metu ilin en la miraklan konvertigejon. Eĉ en mirakloj ekzistas jam neniu honesto.
	"Tiel rakontis tion al mi, sinjoroj, la inspektoro en, Palermo, kaj kolegoj, tie estintaj, atestis tion al mi. Ĵus estis tie iu angla maristo pro eksceso kaj interbatiĝo; kaj tiu Briggs iris rekte el la ĉelo al Formozo kiel misiisto, kaj kiel mi foje aŭdis, li finis tie per martira morto. Estis vere strange, neniu inspektoro volis enŝovi eĉ nur fingron en la ĉelon de Marko; tiom ili timis, ke eble la graco trafu ilin kaj ili pentus siajn agojn.
	"La ĉefinspektoron, kiel mi diris jam al vi, mi instruis ludi kelkajn piajn kartludojn: Kiel li koleregis, kiam li ludperdis! Sed foje, kiam li ricevadis jam tro misŝancajn kartojn, li ekkoleregis kaj fermis min en la ĉelon de Marco Per bacco, li kriis, mi lecionos cin! Nu, mi kuŝiĝis kaj dormis. Matene venigis min la inspektoro kaj diras: kio, ĉu ci konvertiĝis? - Mi scias pri nenio, signore commandante, mi diras al li; mi dormegis. - Marŝ' reen, li kriis al mi. - Sed kial longe rakonti al vi: tri semajnojn mi estis en la ĉelo, kaj tamen nenio; neniu pento min tuŝis. Kaj tiam la inspektoro komencis kapskui super tio kaj diras. Vi ĉeĥoj, nepre estas egaj sendiuloj aŭ herezuloj, ĉar ĝi neniel efikas vin! Kaj poste li terure insultis min.
	"Kaj vidu, ekde tiu tempo la ĉelo de Marko tute ĉesis  efiki: eĉ se ili fermis tie kiun ajn, li eĉ iomete ne konvertiĝis, nek pliboniĝis, nek pentis, nu absolute nenio; koncize, ĝi ĉesis funkcii. Sankta ĉielo, kia skandalo estis pro tio; ili pelis min al direkcio, ke tie ĉion mi fuŝis al ili, kaj kiu scias kion. Mi ŝultrolevis nur; ĉu kulpis mi pri tio, nu? Ili donis do al mi almenaŭ tritagan nigran karceron, onidire tial, ĉar mi difektis la ĉelon."
 
MALAPERO DE SINJORO HIRŠ

	"Ĉi tio," diris sinjoro Tausig, "ne estis malbona historieto, sed ĝi havas ege grandan mankon, ke ĝi ne okazis en Prago. Sciu, ankaŭ en kriminalaj aferoj oni devas konsideri la patrion. Mi petas vin, kiel rilatas nin iu historieto en Palermo aŭ sciu diablo kie? El tio ni havas nenion. Sed kiam ekzemple sukcesas ia tia pli bona krimo en Prago, kredu min, sinjoroj, tio ĝuste iel flatas min; diras al mi, nun oni parolas pri ni en la tuta mondo; sciu, tio iel onin varmigas. Kaj poste, tion la prudento diras, kie sukcesas konsiderinda kriminala afero, povas ankaŭ negocoj prosperi; tio atestas pli altnivelan situacion, ĉu, kaj entute ĝi vekas konfidon. Sed la farinto devas esti kaptita.
	"Mi ne scias, ĉu vi memoras la kazon en Longa strato, kun la maljuna Hirš; li havis tie ledo-komercejon; sed iam-tiam li vendadis persajn tapiŝojn kaj similajn orientaĵojn; sciu, li havis dum multaj jaroj ian komercejon en Istanbulo - de tie li havas postsekve ion sur la hepatoj; tial li estis malgrasega kiel mortaĉa kato kaj bruna, kvazaŭ oni eltirus lin el tanujo. Kaj la tapiŝistoj el Armenio aŭ el Smirno venadis al li, ĉar li sciis ŝteliste interkompreniĝi kun ili. Ili estas grandaj friponegoj, tiuj armenoj; ilin devas eĉ judo atenti. Tiu Hirš havis do en teretaĝo ledojn kaj de tie oni iris per spirala ŝtuparo en lian kontoron; post la kontoro estis lia loĝejo kaj tie sidis sinjorino Hirš; nome ŝi estis tiel dika, ke tute ŝi ne povis iradi.
	"Foje ĉirkaŭ tagmezo iris iu komizo supren en la kontoron al sinjoro Hirš, ĉu sendi kredite ledon al iu Veil en Brno; sed sinjoro Hirš ne estis en la kontoro. Tio estis stranga, sed la komizo diris al si, li, sinjoro Hirš iris eble por momento apuden al sinjorino Hirš. Sed post tempeto venis de supre servistino, ke sinjoro Hirš venu al tagmanĝo. Kio, al la tagmanĝo, diris la komizo, sinjoro Hirš estas ja en la loĝejo. Kiel li povas esti en la loĝejo, diras la servistino, sinjorino Hirš sidas ja la tutan tagon apud la kontoro kaj ne vidis lin de mateno. - Kaj ni - diris la komizo, ankaŭ ni ne vidis lin, ĉu, sinjoro Venceslao? - sciu, li
estis servisto. Je la deka mi alportis al li poŝtajon, diris la komizo; kaj sinjoro Hirš eĉ insultis min, ke ni estus devintaj urĝi tiun Lemberger pro la bovidaj tanitaj ledoj; ekde tiu tempo eĉ ne nazon li elŝovis el la kontoro. - Jesuomaria, diris la servistino, en la kontoro ja li ne estas; ĉu eble li iris ien en la urbon? - Tra ĉi tiu butiko li ne iris, diris la komizo, ni certe lin vidus, ĉu, Venceslao; eble li iris tra la loĝejo. - Ne eble, diras la servistino, ĉar sinjorino Hirš vidus lin! - Atendu, do, diris la komizo; kiam mi vidis lin, li surhavis negliĝan surtuton kaj sur la piedoj pantoflojn; iru rigardi, ĉu li prenis ŝuojn, galoŝojn kaj vintran surtuton - sciu, tio okazis en novembro kaj multe pluvis. Se li vestis sin, diris la komizo, li iris ien en la urbon; se ne, li devas do esti ie hejme, ĉu.
	"La servistino flugis do supren kaj post momento revenis tute perpleksa. Diomia, sinjoro Hugo, ŝi diris al la komizo, ja li, sinjoro Hirš, ne prenis ŝuojn nek ion pluan; kaj sinjorino Hirš diras, ke tra la loĝejo li ne povis iri, ĉar li devus ja iri tra ŝia ĉambro! - Tra la butiko ankaŭ li ne iris, diris la komizo; en la butiko hodiaŭ absolute li ne estis, li nur venigis min en la kontoron pro la poŝtaĵo. Venceslao, iru lin serĉi! - Unue ili kuris en la kontoron; tie estis nenia malordo; nur kelkaj rulitaj tapiŝoj en angulo, kaj sur la tablo ankoraŭ estis ne finskribita letero al tiu Lemberger; kaj super la tablo brulis la gaslumo. - Estas do jam tute certe, diris tiu Hugo, ke sinjoro Hirš nenien iris; se li irus ien, li estingus la lampon, ĉu. Nepre li estas ie en la loĝejo. - Ili traserĉis do la tutan loĝejon, sed nenie io. Sinjorino Hirš komencis en sia fotelo korŝire plori; ĝi aspektis, diris poste tiu Hugo, kvazaŭ tremus tie ia amaso da gelato. Sinjorino Hirš, diris tiu Hugo - estas stranga, kiel tia juna judo subite fariĝas prudenta, se necesas esti - sinjorino Hirš, ne ploru; li, sinjoro Hirš, nenien fuĝis, la ledoj ja nun prosperas kaj krome li enkasigis neniajn bonhavojn, nu jes; li, sinjoro ĉefo, devas ie esti. Se oni ne trovus lin ĝis la vespero, ni diros do tion al la polico, sed ne pli frue; sciu, sinjorino Hirš, tia frapanta afero ne utilas por la butiko.
	"Ĝis la vespero ili atendis kaj serĉis, sed post sinjoro Hirš eĉ ne spuro. Kiam sinjoro Hugo je la kutima horo fermis la butikon, li iris anonci al la polica direkcio, ke sinjoro Hirš perdiĝis. El la polico oni sendis tien detektivojn; memkomprene, tie ili ĉion funde traserĉis, sed trovis eĉ ne etan spuron; ankaŭ la sangon ili serĉis sur la planko, sed nenie io; dume ili sigelfermis la kontoron. Poste ili enketis sinjorinon Hirš kaj la ceteran personaron pri tio, kio okazis tiumatene. Sed neniu sciis ion ekstran; nur sinjoro Hugo rememoris, ke post la deka venis al sinjoro Hirš sinjoro Lebeda, agento, kiu parolis kun sinjoro Hirš proksimume dek minutojn. Ili serĉis do tiun sinjoron Lebeda, kaj memkomprene, ili trovis lin en kafejo Bristol, ludanta hazardludon. Tiu Lebeda rapide estis kaŝanta la ludbankon, sed la detektivo diras al li: Sinjoro Lebeda, hodiaŭ ĝi ne estas pro la hazardludo, hodiaŭ ĝi okazas pro sinjoro Hirš, nome sinjoro Hirš perdiĝis al ni, kaj eble vi estis la lasta, kiu lin vidis. Nu jes, sed tiu Lebeda ankaŭ sciis nenion; li estis ĉe sinjoro Hirš nur pro iaj rimenoj kaj rimarkis nenion neordinaran; nur sinjoro Hirš ŝajnis al li ankoraŭ pli kaduka ol alifoje. Sed iel vi kadukiĝas, sinjoro Hirš, li diris al li. Sed, sinjoro, diris al li tiu komisaro, eĉ se sinjoro Hirš malgrasiĝus ankoraŭ pli multe, li ne povis perdiĝi aeren; almenaŭ ia osto aŭ dentaro devus postresti, ĉu. Kaj en la teko ankaŭ vi ne povis lin forporti.
	"Sed atendu, nun la kazo havas alian finon. Vi scias ke en la stacidomoj estas vestejoj, kie pasaĝeroj deponas al si diversajn aĵojn kaj kofrojn. Pasis proksimume du tagoj post la malapero de sinjoro Hirš, kiam ia vestgardistino diris al iu portoservisto, ke ŝi havas tie ian kofron kaj ĝi ne volas plaĉi al ŝi. Mi eĉ ne scias, kial, ŝi diris, sed tiun kofron mi eĉ timas. - Do la portoservisto iris priflari la kofron kaj diras: Patrino, sciu, diru tion prefere al la stacidoma polico. - Ili alkondukis polican hundon kaj tiu, ekflarinte la kofron, komencis hurli kaj hirtigi tegumenton. Tio estis jam suspektiga kaj tial oni elrompis la kofron: kaj en ĝi estis enŝtopita la kadavro de sinjoro Hirš en negliĝa surtuto kaj pantofloj. Ĉar li havis hepatmalsanon, oni povi lin ankaŭ, la povrulon, senti. Kaj en la kolon li havis entranĉitan fortan ŝnuron: li estis strangolita. Sed plej strange estis, kiel li povis veni en la negliĝa surtuto kaj pantofloj el sia kontoro en la kofron en la stacidomo.
	"Ĉi tiun kazon ricevis komisaro Mejzlík. Li ekrigardi la kadavron kaj tuj li vidas, ke ĝi havas sur la vizaĝo kaj sur la manoj iajn verdajn, bluajn kaj ruĝajn makulojn; tio estis des pli frapanta, ke tiu sinjoro Hirš estis bruna. Tio estas stranga simptomo de malkomponiĝo, diris al si sinjor Mejzlík, kaj provis froti per poŝtuko unu tian makulon; kaj jen, la makulo defrotiĝis. Aŭskultu, li diris al la aliaj, ĝi aspektas kvazaŭ de anilino. Mi devas ankoraŭ foje rigardi en la kontoron. 
	"En la kontoro unue li okulserĉis iajn kolorojn, sed nenio tie estis; sed subite li ekokulis la rolitajn persajn tapiŝojn. Li disrolis unu kaj frotis tie ian bluan desegnaĵon per salivita poŝtuko; kaj sur la poŝtuko fariĝis blua makulo. Tio estas fia varaĉo, ĉi-tapiŝoj, diris sinjoro komisaro kaj serĉis plu; sur la tablo de sinjoro Hirš li trovis sur inkuja pladeto du aŭ tri stumpojn de turkaj cigaredoj. Tion memoru, homo, li diris al iu detektivo, ke dum la negocado kun persaj tapiŝoj oni ĉiam fumas cigaredon post cigaredo; tio jam apartenas al la orientaj kutimoj. Kaj poste li venigis sinjoron Hugo. Sinjoro Hugo, li diris al li, post sinjoro Lebeda estis ĉi tie ankoraŭ iu, ĉu jes?
	"Estis, diris sinjoro Hugo, sed sinjoro Hirš neniam volis, ke ni parolu pri tio. Vi zorgu pri la ledoj, li diradis al ni, sed la tapiŝoj ne rilatas vin; tio estas mia afero.
	"Memkomprene, diras sinjoro Mejzlík, ĉar ili estas kontrabandaj tapiŝoj; vidu, eĉ ne unu el ili havas doganplombon. Se sinjoro Hirš ne estus mortinto, li havus pro tio ege aĉajn malagrablaĵojn en la doganejo kaj punpagus, ĝis li bluiĝus. Rapide do, kiu estis ĉi tie!
	"Nu, diris sinjoro Hugo, proksimume je la deka kaj duono alveturis per kabrioleto ia armena aŭ kiu scias kia judo, grasdiketa kaj flaveta, kaj demandis turke aŭ iel simile pri sinjoro Hirš. Mi montris do al li la vojon supren al la kontoro. Kaj post li iris ia longegulo, servisto, malgrasa kiel ŝindo kaj nigra kiel nigra kato, kaj portis surŝultre kvin grandajn rolitajn tapiŝojn; mi eĉ miris kun Venceslao, kiel li kapablas tion porti. Tiuj du iris en la kontoron kaj estis tie proksimume dek kvin minutojn; mi ne zorgis pri tio, sed konstante oni povis aŭdi, kiel tiu ulo parolas kun sinjoro Hirš. Poste tiu servisto descendis kaj surŝultre li portis nur kvar rolitajn tapiŝojn; ha, mi diris al mi, sinjoro Hirš denove aĉetis unu tapiŝon. Jes, kaj tiu armeno turniĝis en pordo de la kontoro kaj ankoraŭ diris ion al sinjoro Hirš en la kontoron, sed kion, tion mi ne komprenis. Nu, kaj poste la longegulo ĵetis la tapiŝojn en la aŭton kaj ili forveturis. Mi ne diris tion nur tial, ĉar ĝi estis nenio neordinara, jes, diris sinjoro Hugo. Tiaj tapiŝistoj estis oftaj ĉe ni kaj ĉiuj estas la samaj ŝtelistoj.
	"Nu, sinjoro Hugo, diris poste sinjoro Mejzlík, sciu, io neordinara tamen estis ĉe tio: li, tiu longegulo en iu rolita tapiŝo forportis la kadavron de sinjoro Hirš, ĉu vi komprenas? Pro Jesuokristo, homo, vi povas ja rimarki, ke tiu ulo iris malsupren pli peze ol supren!
	"Tio estas vero, diris Hugo kaj paliĝis, li iris ja tute kurbiĝinta! Sed sinjoro komisaro, tio ne estas ebla: li, tiu dika armeno, postiris lin kaj ankoraŭ parolis kun sinjoro Hirš en pordo de la kontoro!
	"Nu jes, diris doktoro Mejzlík, li parolis al la malplena kontoro. Kaj kiam antaŭe tiu longegulo strangolis sinjoron Hirš, tiu sinjoro dume senĉese vortŝutis, jes. Sinjoro Hugo, tia armena judo estas pli ruza ol vi. Kaj poste en la rolita tapiŝo ili fortransportis la kadavron de sinjoro Hirš en sia hotelon; sed ĉar pluvis, tiu aĉa, per anilino kolorita tapiŝo igis kolora sinjoron Hirš. Tio estas klara kiel saldokonto, ĉu. Kaj en la hotelo ili metis la animujon de sinjoro Hirš en la kofron kaj la kofron ili sendis al stacidomo; tiel estas, sinjoro Hugo!
	"Dum sinjoro Mejzlík ĉi tion faris, detektivoj jam trovis spuron de tiu armeno. Nome sur la kofro estis glumarko de iu berlina hotelo - el tio videblis, ke la armeno orde pagis sian trinkmonon; sciu, la hotelpordistoj donas al per glumarkoj signojn tra la tuta mondo, kiel esperigas tiu kliento finance. Kaj ĉar la armeno bone pagis, tial la berlina pordisto ankaŭ bone memoris lin: li nomiĝis Mazanian kaj veturis probable tra Prago al Vieno; sed ili kaptis lin nur en Bukaresto; tie en aresto li pendumis sin. Kial li murdis sinjoron Hirš, tion neniu scias; plej versimile ili havis inter si komercan konflikton el tempo, kiam sinjoro Hirš estis en Istanbulo.
	"Sed el la historieto videblas," finis sinjoro Tausig enpense, "ke la ĉefa afero en la negocado estas la solideco. Se la armeno havus kvalitajn tapiŝojn ne koloritajn per malkara anilino, oni ne malkovrus tiel baldaŭ, kiel li forigis tiun sinjoron Hirš, jes. Sed vendadi varaĉon, tio venĝe trafos kiun ajn."

ĈINTAMANI KAJ BIRDOJ

	"Hm," diris sinjoro doktoro Vitásek, "sciu, iom mi estas sperta pri la persaj tapiŝoj; sed tion mi konfirmas al vi, sinjoro Tausig, ke nuntempe ĝi ne estas plu tia, kia iam. Hodiaŭ la friponoj en Oriento ne plu penas, kolori la lanon per koĉenilo, indigo, safrano, kamela urino, gajloj kaj la ceteraj noblaj organikaj farboj; eĉ tiu lano ne plu estas tia, kia ĝi estis, kaj se mi estu parolonta pri desegno, mi ekploraĉus. Nu, jen plua perdita arto, la persaj tapiŝoj. Tial nur la malnovaj tapiŝoj, faritaj antaŭ la jaro mil okcent sepdek, havas ian valoron; sed tiajn vi sukcesas aĉeti, nur kiam iu maljuna familio "pro familiaj kaŭzoj", kiel en pli bonaj familioj oni nomas ŝuldojn, vendas antikvaĵojn post avo. Aŭskultu, antaŭ nelonge mi vidis en kastelo Rožmberk aŭtentikan transilvanan tapiŝon - - ili estas tiaj malgrandaj tapiŝetoj, preĝtapiŝoj, kiujn faradis turkoj, en la deksepa jarcento, kiam ili sidis en Transilvanio; tie en la kastelo tretas ilin turistoj en najlizitaj botoj, kaj neniu scias, kian valoron ili havas - nu oni plorus super tio. Kaj unu el la plej raraj tapiŝoj de l' mondo estas ĉe ni en Prago, kaj neniu scias pri ĝi.
	"Nome estas jene: Mi estas konata kun ĉiuj komercistoj de tapiŝoj, kiuj estas ĉe ni, kaj iam sinsekve mi vizitas ilin, por rigardi, kion ili havas en sortimento; sciu, tiuj agentoj el Anatolio aŭ Persio tamen iam ekkaptas iun malnovan pecon, ŝtelitan en moskeo aŭ ie, kaj alpakas ĝin al la cetera ordinara varo; la tuta paketo, estu en ĝi kio ajn, estas poste vendata laŭ pezo. Kaj mi opinias, nu, se ili alpakus tien iun Ladik'on aŭ Bergam'on! Tial iam mi hastvizitas tiun aŭ alian tapiŝiston, eksidas sur amaso da tapiŝoj, fumetas kaj rigardas, kiel oni vendas al nespertuloj tiel nomatajn Buĥara-tapiŝojn, Saruk-tapiŝojn kaj Tabris-tapiŝojn; kaj iam-tiam mi diras, nu kion vi havas tie sube, tion flavan? Kaj jen, ĝi estas Hamadan'o. Tiel mi vizitadas de temp' al tempo iun sinjorinon Severýnová - ŝi havas butikon en korto en Malnova Kvartalo kaj iam oni trovas ĉe ŝi belajn Karaman'ojn kaj Kelim'ojn. Ŝi estas tia ronda kaj gaja sinjorino, multparolema kaj ŝi havas hundinon pudelon, tiom dikan, ke eĉ naŭzas. La dikaj hundoj estas mishumoraj, kaj tial ili astme kaj incite bojas; tion mi ne ŝatas. Aŭskultu, ĉu iu el vi jam vidis junan pudelon? Mi ne; mi opinias, ke ĉiuj pudeloj, simile kiel ĉiuj inspektoroj, revizoroj kaj impost-oficestroj estas maljunaj; tio apartenas plej versimile al la raso. Sed ĉar mi volis konservi bonan volon kun sinjorino Severýnová, ĉiam mi sidiĝis en angulon, kie ronkis kaj  anhelis tiu hundino Amina sur granda, kvadrate faldita tapiŝo kaj frottiklis ĝian dorson; tion Amina ege ŝatis.
	"Sinjorino Severýnová, mi diras foje, kiaj malbonaj negocoj; tiun tapiŝon, sur kiu mi sidas, vi havas ĉi tie jam tri jarojn.
	"Eĉ pli longe ĝi estas ĉi tie, diris sinjorino Severýnová, ĝi estas lokita en la angulo certe jam dek jarojn; sed ĝi ne estas mia tapiŝo.
	"Ha, mi diras, ĝi apartenas al Amina.
	"Tute ne, ridis sinjorino Severýnová, ĝi apartenas al iu sinjorino; ŝi diras, ke hejme ne havas lokon por ĝi kaj tial ŝi lokis ĝin ĉi tie. Ĝi sufiĉe obstaklas ĉe mi, sed almenaŭ Amina dormas sur ĝi, ĉu Amina?
	"Mi retiris randon de la tapiŝo, kvankam Amina komencis furioze murmuregi. Jen ia malnova tapiŝo, ĉu estas permesite rigardi ĝin?
	"Kial ne, diris sinjorino Severýnová kaj prenis Aminan en la brakojn. Venu Amina, sinjoro nur rigardos kaj poste al Amina denove sternos. Ŝŝ, Amina, ci ne darfas murmuregi! Lasu, ci malsaĝa!
	"Dume mi disfaldis la tapiŝon, kaj mia koro ekbategis. Ĝi estis blanka anatolia tapiŝo el la deksepa jarcento, iuloke jam komplete irtruita, sed sciu, ĝi estis tiel nomata "birdtapiŝo" kun desegno de Ĉintamani kaj kun birdoj; ĝi estas nome dieca kaj malpermesita desegno. Mi diras al vi, ĝi: estas grandega raraĵo; kaj jen ĉi tiu ekzemplero estis almenaŭ kvinoble ses metrojn granda, bele blanka, kun turkisa bluo kaj ĉeriza rozkoloro ... Mi stariĝis al fenestro, por ke sinjorino Severýnová ne vidu en mian vizaĝon, kaj diras: Ĝi estas ege malnova ĉifono, sinjorino Severýnová, kaj ĉi tie ĝi kuŝdifektiĝos. Sciu, diru al sinjorino, ke mi ĝin aĉetos, se ŝi ne havas lokon por ĝi.
	"Tio estas malfacila, diris sinjorino Severýnová. La tapiŝo ne estas ĉi tie por vendo, kaj ŝi, la sinjorino, estas senĉese en Merano kaj Nico. Mi eĉ ne scias, kiam ŝi estas hejme. Sed mi provos ŝin demandi.
	"Nu, estu tiel bona, mi diris laŭeble indiferente kaj iris al miaj aferoj. Vi devas scii, ke por kolektanto estas afero de honoro ricevi iun raraĵon por bagatelo. Mi konas iun tre grandan kaj riĉan sinjoron, kiu kolektas librojn; al li estas egale doni por iu malnova senvalora libro eĉ kelkmilojn, sed se li sukcesas aĉeti ĉe iu brokantisto la unuan poem-eldonon de Jan Krasoslav Chmelenský por du kronoj, li saltas pro ĝojo. Tio estas jam tia sporto, kiel ĉam-ĉasado. Mi metis do al mi en la kapon, ke la tapiŝon mi devas malkare ricovi kaj poste mi donacos ĝin al muzeo, ĉar tia objekto ne apartenas aliloken. Nur devus esti sur tio karteto kun surskribo: Donaco de doktoro Vitásek. Mi petas, ĉiu homo havas sian ambicion, ĉu? Sed mi konfesas, ke mia kapo brulis pro tio.
	"Nu, necesis al mi granda peno venki min kaj ne kuri tuj la sekvintan tagon al la tapiŝo kun Ĉintamani kaj birdoj; pri io alia tute mi ne povis pensi. Ankoraŭ unu tagon mi devas elteni, mi diradis al mi ĉiutage; tion mi faris spite al mi mem. Oni iam ŝatas suferigi sin. Sed proksimume post du semajnoj mi ekpensis, ke la birda tapiŝo povas esti tie trovita de iu alia, kaj mi kuregas al sinjorino Severýnová. Nu kio? mi hastvortigas en pordo.
	"Nu, kio estu? demandis min mirigite la sinjorino, kaj mi rekonsciiĝis. Nu, mi diras, ĝuste mi iras tra ĉi tiu strato kaj hazarde mi rememoris la blankan tapiŝon; ĉu la sinjorino vendos ĝin?
	"Sinjorino Severýnová kapskuis. Tute ne, ŝi diris, nun ŝi estas en Biarritz kaj neniu scias, kiam ŝi revenos. - Mi ekrigardis do, ĉu la tapiŝo tie estas; memkomprene sur ĝi kuŝis Amina, pli dika kaj pli kalvaĉa ol iam ajn, kaj atendis, ke mi grattiklos ĝin surdorse.
	"Kelkan tempon poste mi devis veturi en Londonon, kaj kiam mi estis jam tie, mi vizitis sinjoron Keith - sciu, tiu siro Douglas Keith estas nuntempe la plej granda eksperto pri orientaj tapiŝoj. Sinjoro, mi diras al li, mi petas vin, kian prezon povus havi ekzemple blanka anatolia tapiŝo kun Ĉintamani kaj birdoj, grandeco pli ol kvinoble ses metrojn?
	"Tiu sinjoro Douglas ekrigardis min tra okulvitroj kaj abruptas preskaŭ furioze: Nenian!
	"Kial nenian, mi diras embarase. Kial ĝi havus nenian valoron?
	"Ĉar en tia formato tia tapiŝo tute ne ekzistas, kriis al mi siro Douglas. Sinjoro, tion vi povus scii, ke la plej granda tapiŝo kun Ĉintamani kaj birdoj, entute konata, havas mezuron apenaŭ trioble kvin jardojn!
	"Mi ekruĝis pro ĝojo. Sed ni supozu, sinjoro, mi diris al li, ke ekzistus unu peco en tia grandeeo; kian valoron ĝi povus havi?
	"Mi diras al vi ja, nenian, kriis tiu Keith. Sinjoro, tiu peco estus unikaĵo, kaj kiel vi volas difini prezon de unikaĵo? Se iu objekto estas unikaĵo, ĝi povas same bone havi valoron de mil funtoj aŭ de dek mil funtoj; ĉu scias mi? Cetere tia tapiŝo ne ekzistas, sinjoro. Bonan tagon, sinjoro.
	"Vi scias imagi, kiel mi revenis. Virgino Maria, tiun tapiŝon kun Ĉintamani mi devas akiri! Jen io por muzeo! Sed nun, mi petas vin, imagu al vi, ke mi darfis neniel suspektige urĝi, ĉar tio ne estas kolektista; ĉar sinjorino Severýnová havis nenian specialan intereson pri tio, ke la malnova ĉifono, sur kiu kuŝaĉis Amina, estu vendita; kaj ĉar la malbenita virino, al kiu apartenis la tapiŝo, veturadis de Merano al Ostende kaj de Badeno al Vichy - tiu ino nepre havis hejme ian medicinan leksikonon, ĉar ŝi havis tiom da malsanoj; ŝi estis senĉese en iu banloko. Mi iradis do proksimume unufoje en du semajnoj al sinjorino Severýnová por rigardi, ĉu tie en la angulo ankoraŭ estas la  tapiŝo kun ĉiuj siaj birdoj, mi grattiklis la abomenan Aminan, ĝi pro ĝuo kvivitis, kaj por ke tio ne estu suspektiga, ĉiam mi aĉetis ian tapiŝon; aŭdu, hejme mi havas da Ŝiraz'oj, Ŝirvan'oj, Mossul'oj, Kabristan'oj kaj da alia ordinara varo tutajn amasojn, sed inter ili estis unu klasika Derbent, sinjoro, tion oni ne tuj vidas; kaj unu malnova blua Khorasan'o. Sed kion mi dum la du jaroj elsuferis, tion komprenos nur kolektanto. Ba, amturmentoj, tute nenio kompare al suferoj de kolektanto; sed ĉe tio estas stranga, ke eble ankoraŭ neniu kolektanto finigis sian vivon kaj kontraŭe kutime atingas longan aĝon; plej versimile ĝi estas saniga pasio.
	"Iun tagon subite diras al mi sinjorino Severýnová. Tiu  sinjorino Zanelli, al kiu apartenas la tapiŝo, estis ĉi tie; mi diris al ŝi, ke mi havus aĉetanton por ŝia blanka kuŝtapiŝo kaj ke certe ĝi kuŝdifektiĝos ĉi tie; sed ŝi diris, ke ĝi estas familia tapiŝo, ke ŝi ne bezonas ĝin vendi kaj mi lasu ĝin ĉi tie.
	"Mi mem ekrapidis do, memkomprene, al tiu sinjorino Zanelli. Mi opiniis, ke ŝi estas dioscias kia mondanino, sed ŝi estis tia malbela maljunulino kun vioikolora nazo, peruko kaj ia stranga tiko, ke ŝia buŝo senĉese moviĝis sur la maldekstra vango ĝis la orelo.
	"Sinjorina moŝto, mi diras, kaj dume mi, devas senĉese rigardi, kiel ŝia buŝo dancas sur la vango, ŝate mi aĉetus tiun vian blankan tapiŝon; ĝi estas ja jam malnova peco, sed al mi ĝi konvenus por ... por antaŭĉambro, jes. - Kaj dum mi atendis ŝian respondon, mi sentis, ke ankaŭ mia buŝo komencis konvulsii kaj moviĝi al la maldekstra flanko; ĉu ŝia tiko estis infekta aŭ ĉu tio estis pro ekscito, tion mi ne scias, sed mi ne povis tion reteni.
	"Kion vi permesas al vi? ekkriis sible al mi tiu terura virino. Tuj malaperu, tuj, tuj, ŝi sirenis. Ĝi estas mia familia peco post Grosspapa! se vi ne foriros, mi vokos Polizei! Mi vendas neniajn tapiŝojn, mi estas de Zanelli, sinjoro! Mary, tiu homo iru for!
	"Aŭskultu, mi kuregis desur la ŝtuparo kiel bubo; mi ploraĉus pro furiozo kaj bedaŭro, sed kion mi povis fari? Dum la tuta jaro denove mi iradis al sinjorino Severýnová; dume Amina ellernis grunti, tiom ĝi estis dika kaj preskaŭ tute kalva. Post unu jaro denove revenis sinjorino Zanelli; ĉi-foje mi rezignis kaj faris aferon, pro kiu mi kiel kolektanto hontu ĝis la morto: mi sendis kontraŭ ŝi mian amikon, advokaton Bimbal - li estas tia delikata homo kaj havas barbon, kiu havigas al li senliman konfidon ĉe virinoj, por ke li proponu al la honorinda sinjorino por la birda tapiŝo kian ajn prudentan sumon. Dume mi atendis malsupre, ekscitita kiel fianĉo, kiu estas ricevonta respondon. Post tri horoj ŝanceliris tiu Bimbal el la domo kaj viŝis la ŝviton. Ci kanajlo, li siblis je mi, mi strangolos cin! Kial mi meritas aŭskulti pro ci dum tri horoj historion de familio Zanelli? Kaj sciu, li ekkriis venĝeme, la tapiŝon ci ne ricevos; dek sep Zanelli turniĝus en tombo sur Olŝany, se ĉi tiu familia memoraĵo devus veni en muzeon! Jesumaria, kion ci preparis al mi! - Kaj post tio li forlasis min.
	"Nu, vi scias: se viro ekobstinas pri io, li ne tiel facile cedas; kaj se li estas kolektanto, li iros do eble murdi; la kolektado estas tute heroa agado. Unue mi decidiĝis, ke la tapiŝon kun Ĉintamani kaj birdoj simple mi ŝtelos. Unue mi prispionis la ĉirkaŭaĵon; la butiko de sinjorino Severýnová estas en korto, sed la trairejo estas ŝlosata vespere je la naŭa; kaj mi volis nenion malŝlosi pere de dirko, ĉar tion mi ne scias. El la trairejo oni iras en kelon, kie oni povas sin kaŝi, pli frue ol oni ŝlosas la domaĉon. En la korto estas ankoraŭ lignobudo; se oni atingus tegmenton de la lignobudo, oni povus transgrimpi en la najbaran korton, kiu apartenas al gastejo, kaj el la gastejo oni  ĉiam iel malaperas. Ĝi estis do sufiĉe simpla, sed temis nur pri tio, kiel malfermi fenestron al la butiko. Por tiu laboro mi aĉetis vitristan diamanton kaj lernis sur propraj fenestroj, kiel eltranĉi vitrotabuleton.
	"Aŭskultu, ne opiniu, ke ŝteli estas iel simpla; ĝi estas pli malfacila ol operacii prostaton aŭ senrenigi homon. Unue malfacila estas, ke neniu onin vidu. Due, kun tio estas ligita multa atendado kaj alia malkomforto. Kaj trie, ĉe tio estas ia malcerto; oni ne scias, kion oni renkontos. Mi diras al vi, ke ĝi estas malfacila kaj malbone honorariata metio. Se mi trovus rabiston en mia loĝejo, mi prenus lin je la mano kaj dirus al li mole: Homido, kial vi emas tiel vin ĝeni; rigardu, ĉu estus eble, ke vi priŝteladu homojn per alia, por vi multe pli oporutna maniero?
	"Kompreneble, mi ne scias, kiel ŝtelas la aliaj; sed miaj spertoj ne estas tro favoraj. La krizan vesperon, kiel oni diras, mi ŝteleniris la domon kaj kaŝis min sur ŝtuparo, kondukanta al la kelo. Tiel priskribus tion polica raporto; fakte ĝi aspektis tiel, ke mi vagis duonhoron en pluvo antaŭ la pordego, pro kio mi iĝis al kiu ajn iel suspektinda. Fine malespere mi decidiĝis, simile kiel decidiĝas homo por eltirigo de dento, kaj mi eniris en la koridoron; kaj memkomprene, mi karambolis kun ia servistino, iranta en la apudan gastejon por biero. Por trankviligi ŝin mi murmuris al ŝi, ke ŝi estas burĝono aŭ katido, aŭ io simila; tio konsternis ŝin tiel, ke ŝi ekkuris. Dume mi kaŝis min sur la ŝtuparo al la kelo; tiuj aĉuloj havis tie lokitajn kuvetojn kun cindro kaj alian fatrason, kiu grandparte dum mia tiel nomata enŝteliĝo falis kun granda bruo. Poste revenis la servistino kun la biero kaj ekscitite anoncis al domservisto, ke en la domon trudvenis ia fremda ulo. Sed tiu bonega viro ne lasis sin ĝeni kaj deklaris, ke tiu estis versimile ia drinkemulo, kiu eraris vojon al la apuda gastejo. Kvaronhoron poste, oscedante kaj kraĉtusante li ŝlosis la pordegon kaj estis silento. Nur ie supre laŭte kaj izole singultis servistino - estas strange, kiel la servistinoj potence singultas, plej eble pro nostalgio. Al mi komenciĝis esti malvarme, kaj krome, estis tie ia acidaĉa kaj ŝima fetoro; mi palpis ĉirkaŭ mi, sed ĉio, kion mi ektuŝis; estis iel muka. Miadio, tie devis resti manspuroj post fingroj de doktoro Vitásek, nia eminenta specialisto pri malsanoj uretraj! Kiam mi opiniis, ke estos jam meznokto, estis nur la deka. Mi volis komenci mian enŝteliĝon meznokte, sed je la dek unua jam mi ne povis tion elteni kaj mi iris ŝteli. Vi ne kredus, kian bruon kaŭzas homo volanta ŝteliri en mallumo; sed tiu domo havis benitan dormon. Fine mi estis ĉe tiu fenestro kaj komencis tranĉi la vitron kun terura knarado. Ene ĝi obtuze ekbojis, jesuomaria, tie estas Amina!
	"Amina, ci bestaĉo, mi flustris, estu silenta; mi iras frotkaresi cian dorson. - Sed vi scias, estas ege malfacile en mallumo surmeti diamanton en la saman entraĉon, kiun vi antaŭe faris; per la diamanto mi zigzagis sur la tabulo, ĝis fine iom mi ekpremis kaj la tuta tabulo kun tintego krevis. Jen, nun alkuros homoj, mi diris al mi, kaj rigardas, kie mi kaŝu min; sed nenio. Poste jam kun ia perversa trankvilo mi elpuŝis pluajn tabuletojn kaj malfermis la fenestron; interne Amina de temp' al tempo nur duonfaŭke kaj konvencie ekbojis, por ŝajnigi, ke ĝi plenumas sian devon. Mi enrampis do tra la fenestro kaj ĵetas min unue al la abomena hundinaĉo. Amina, mi flustras al ĝi arde, kie estas cia dorso? Rigardu, oro, sinjoro estas cia amiko - ci bestaĉo, tio plaĉas al ci, ĉu? Amina tordiĝis pro ĝuego, kiom nur sakego povas tordiĝi; kaj mi diras al ĝi amike: Nu, kaj nun lasu, hundaĉo! kaj mi volis de sub ĝi eltiri la multvaloran birdtapiŝon. Nun Amina, plej versimile diris al si, ke temas pri ĝia havaĵo, kaj komencis bleki; sed tio ne estis bojado, ĝi estis blekego. Jesumaria, Amina, mi admonas ĝin rapide, estu silenta, ci bestaĉo! Atendu, mi sternos al ci ion pli bonan! Krak! Mi ŝirprenis desur la muro abomenan brilan Kirman'on, kiun sinjorino Severýnová konsideris plej altvalora aĵo de sia komercejo. Rigardu, Amina, mi flustras, sur ĉi tio ci bele dormos! Amina kun intereso rigardis min; sed apenaŭ mi etendis manon al ĝia tapiŝo, denove ĝi ekblekegis; mi opiniis., ke tio certe estas aŭdebla ĝis Kobylisy. Nu, denove do mi ekstazigis la monstron per aparte rava tiklado kaj prenis ĝin en la brakojn; sed kiam mi ektuŝis la blankan unikaĵon kun Ĉintamani kaj birdoj, ĝi astme stertoris kaj komencis insulti. Diomia, ci bestio, mi diras deprimite, mi devas cin mortigi.
	"Aŭskultu do, mi mem tion ne komprenas; mi rigardis tiun abomenan, grasan, fian hundaĉon kun la plej sovaĝa malamo, kiun mi iam ajn en mi eksentis, sed mi ne povis tiun bestaĉon mortigi. Mi havis bonan tranĉilon, mi havis rimenon sur pantalono; mi povis ĝin subtranĉi aŭ strangoli, sed mi ne havis koron por tio. Mi sidis apud ĝi sur tiu dieca tapiŝo, kaj tiklis ĝin post la oreloj. Ci malkuraĝulo, mi flustris al mi, sufiĉas nur unu du movoj kaj ĉio finita; ci operaciis tiom da homoj kaj vidis ilin mortantaj en teruro kaj doloro, kial ci ne mortigus hundon? Mi grincigis la dentojn, por kuraĝigi min, sed mi ne povis; kaj tial mi ekploraĉis - mi opinias, ke tio estis pro honto. Kaj jen Amina ekjelpis kaj ĉirkaŭlekis mian vizaĝon.
	"Ci aĉa, porka, fia bestaĉo, mi ekmurmuris al ĝi, frapetis ĝin sur la kalva dorso kaj rampis tra la fenestro en la korteton; tio estis jam malvenko kaj retiriĝo. Poste mi volis salti sur la lignobudon kaj antigi trans la tegmenton la duan korteton kaj tra la gastejo eksteren, sed mi ne havis eĉ eron da forto, aŭ la tegmento estis pli alte, ol mi taksis ĝin pli frue; mallonge mi ne antigis ĝin. Denove mi derampis do sur la ŝtuparon ĉe la kelo kaj staris sur ĝi ĝis mateno, duonmorta pro laco. Mi idioto, mi povis dormi sur la tapiŝoj, sed tiu ideo ne venis al mi. Matene mi aŭdis, kiel la domservisto malŝlosas la pordegon. Momenton mi atendis, kaj poste alcelis rektvoje eksteren. En la pordego staris la domservisto, kaj vidante eliri el la koridoro fremdan homon, estis tiel surprizita, ke li forgesis alarmkrii.
	"Post kelkaj tagoj mi iris viziti sinjorinon Severýnová. En la fenestro alfiksita krado, kaj sur la sankta desegno Ĉintamani, memkomprene kuŝetendiĝas la abomeninda hunda bufo; ekvidinte min, ĝi eksvingetis ĝojigite per dika kolbaso, al kiu ĉe aliaj hundoj oni diras vosto. Sinjoro, radiis je mi sinjorino Severýnová, jen nia ora Amina, nia trezoro, nia kara hundeto; ĉu vi scias, ke antaŭ nelonge enŝteliĝis tra la fenestro al ni ŝtelisto, kaj nia Amina forpelis lin? Sinjoro, mi donus ĝin por nenio en la mondo, ŝi deklaris fierege. Sed vin ĝi ŝatas, sinjoro; ĝi ekkonas ja honestan homon, ĉu Amina?
	"Jen ĉio. La unika birda tapiŝo kuŝas tie ĝis nun - estas, mi opinias, unu el la plej raraj tapiŝoj en la mondo kaj ĝis hodiaŭ gruntas sur ĝi pro feliĉego, malbela, fava, fetora Amina. Mi opinias, ke iam pro la graso ĝi sufokiĝos kaj poste eble mi provos tion denove: sed pli frue mi devas ellerni, kiel oni fajlas kradojn."

HISTORIETO PRI KASROMPULO KAJ BRULIGINTO

	"Koncerne tion," diris sinjoro Jílek, "ŝteli oni devas scii. Tion ankaŭ diradis sinjoro Balabán, tiu kasrompulo, kiu lastfoje elŝtelis kason ĉe firmo Scholle kaj komp. Tiu Balabán estis tia klera kaj prudenta rabisto; krome li estis pli aĝa, kaj memkomprene, tiujn spertojn ne ĉiu havas. Juna homo pli preferas hazardi; kun la kuraĝo kelkio sukcesas, sed kiam oni komencas pripensi, oni kutime perdas kuraĝon kaj tial oni alpaŝas al la afero kun prudento: Tio validas en politiko kaj en ĉio.
	"Tiu Balabán diradis do, ke ĉiu laboro havas sian regulon; kaj kio koncernas la romp-rezistajn kasojn, kasrompulo laboru ĉiam sola, ĉar li darfas neniun fidi; due, neniam li laboru longe en unu loko, ĉar tiukaze oni konas lian laboron; trie, li sekvu la progreson kaj ellernu ĉion, kio nova estas en lia fako; sed dume li sekvu tradicion kaj bonan mezon, ĉar ju pli da homoj sammaniere laboras, des pli malfacile por la polico. Tial Balabán restis ĉe dirko, kvankam li havis elektran borilon kaj sciis ankaŭ manipuli kun oksigena flamo. Li diris, ke ĝi estas superflua vanto, aŭ ambicio ekrompi la modernajn kirasajn sefojn; li laboras prefere ĉe la malnovaj kaj solidaj firmoj, havantaj malnovajn ŝtalkasojn kaj en ili honestan monon kaj ne ĉekojn. Li havis ĉion bone pripensita kaj decidita, tiu Balapan. Krome li komercis kun ruba latuno, peris proprietaĵojn, negocis pri ĉevaloj kaj entute sufiĉe li bonstatis. Tiu Balabán do diris, ke li elrompos jam nur unu kason, sed ke tio estos neta laboro, ke la juna generacio okulegos. Nome, la ĉefa afero ne estas akiri grandan sumon; la ĉefa estas, diradis Balabán, ne lasi sin kapti.
	"La lasta kaso, kiun tiu Balabán elŝtelis, estis ĉe firmo Scholle kaj komp., sciu, tio estas fabriko en Bubny. Tio, kion li tie faris, estis vere neta laboro; rakontis tion al mi iu polica agento, iu Pištora. Li penetris tien tra fenestro el korto, same kiel nia doktoro Vitásek, sed li devis elrompi kradaron; ĝojo rigardi, diris tiu Pištora, kiel nete li forigis kradaron; eĉ nenian malpuraĵon li postlasis, tiel bele tiu homo laboris. Kaj sur tiu loko, kie li komencis, tie li la kason ankaŭ malfermis; tie estis eĉ ne unu superflua truo aŭ sulketo, nek grato aŭ skrapo, eĉ farbotegon sur la kaso li ne forskrapis sennecese. Videblis, diris tiu Pištora, kun kia amo tiu homo tion faris. La kaso estas ja en la polica muzeo, pro la majstra laboro. Poste li elprenis la monon, ĉirkaŭ sesdek mil, formanĝis pecon da lardo kaj pano, kiujn li kunprenis, kaj denove li foriris tra la fenestro; tiu Balabán diris, ke armeestro devas ĉefe zorgi pri retreto. Poste li alportis la monon al sia kuzino; la instrumentojn li kaŝis ĉe iu Lizner, iris hejmen, purigis siajn vestojn kaj ŝuojn, lavis sin kaj enlitiĝis kiel ĉiu ordema homo.
	"Ankoraŭ ne estis la oka matene, kiam iu frapas sur pordon kaj vokas: Sinjoro Balabán, malfermu! Tiu Balabán miras, kiu li povas esti, sed iras kun trankvila konscienco malfermi; kaj en la pordon puŝas sin du policistoj kaj kun ili tiu agento Pištora. Mi ne scias, ĉu vi konas lin - li estas malgrandeta homo kaj havas dentojn kiel sciuro kaj senĉese li ridas. Iam li estis ĉe funebristoj, sed perdis la okupon, ĉar ĉiuj homoj devis ridi, kiam li plandis tiel antaŭ la ĉerko kaj senĉese tiel ridinde rikanis. Mi rimarkis, ke multaj homoj rikanas nur pro ia embaraso, ĉar ili ne scias, kion fari kun la buŝo, aliaj same ne scias, kion fari kun la manoj. Tial la homoj tiom fervore ridetas, kiam ili parolas kun iu granda sinjoro, ekzemple kun regnestro aŭ kun prezidento; ne tiom pro ĝojo kiom pro embaraso. Sed mi volas paroli pri tiu Balabán.
	"Kiam tiu Balabán vidis la du policistojn kun Pištora, li abruptis ilin en justa kolero: Kion vi serĉas ĉe mi? Kun vi mi volas nenion havi. - Ĉe tio li mem embarasiĝis pro tio, kiel li lispas. 
	"Haha, sinjoro Balabán, ridis tiu Pištora, ni iras ja rigardi nur viajn dentojn. - Kaj tuj li iris al ia kolorita poteto, en kiun Balabán metadis por nokto sian dentaron, nome li perdis plejparton de siaj dentoj, kiam foje li devis salti el fenestro. - Nu jes, sinjoro Balabán, diras plezure Pištora, ili ne tenas, ĉi - falsaj dentoj; ili, la dentoj, movĝis al vi dum laborado kaj tial vi eligis ilin kaj metis sur skribotablon; jes, sed tie estis ege da polvo, - sinjoro Balabán, vi povus jam scii, kiom da polvo estas en la kontoro. Tiam ni devas iri al vi, sinjoro Balabán, kiam ni trovas tian spuron post la dentoj; ne koleru do je ni. Sed unue vi devus viŝi la polvon.
	"Malŝaĝa afero, miris Balabán. Vidu, Pištora, oni diras, ke unu eraron faras eĉ la plej ŝaĝa friponego, nu ne? 
	"Sed vi faris du, rikanis sinjoro Pištora. Hometo, nur ni enrigardis tien, kaj ni divenis vin, kaj ĉu vi scias, kial? Ĉiu brava rabisto surloke, pardonu, elumas, por ke oni ne kaptu lin: tio estas tia superstiĉo. Nur vi estas nekredanto kaj rezonulo, kaj malatenIas la superstiĉojn; vi opinias, ke por ĉio sufiĉas la racio. Jen vi havas. Jes, sinjoro Balabán, ŝteli oni devas scii.

ooo

	"Iuj homoj estas ege lertaj," diris poste pripenseme sinjoro Malý, "tion ni devas lasi al ili. Mi legis ie pri iu tia kazo, povas esti, ke iu el vi ĝin ne konas. Ĝi okazis ie en Stirio. Tie estis majstro selisto kaj rimenisto, baptonome Antono kaj alnome Huber aŭ Vogt aŭ Meyer, kiel jam kutime nomiĝas germanoj. La selisto ĝuste havis nomtagon kaj sidis ĉe la festa tagmanĝo; sed en Stirio oni ne manĝas bone eĉ en festotago, tio ne estas kiel ĉe ni. Mi aŭdis ja, ke tie oni manĝas eĉ hipokaŝtanojn. La selisto do sidas post la tagmanĝo en la familia rondo, kaj subite iu frapas sur fenestron: jesuomaria, najbaro, brulas ja tegmento super via kapo! La selisto ekkuregis, kaj je mia animo, la tegmenta trabaro en flamoj. Memkompreneble, la infanoj ekis krii, la edzino plorante elportas horloĝon, mi vidis jam multajn brulegojn kaj mi rimarkis, ke kutime homoj perdas la kapon kaj komencas elporti ion nenecesan, horloĝon, kafmuelilon aŭ kanarion en kaĝo; kaj nur tiam, kiam estas jam malfrue, ili rememoras, ke ili lasis tie avinon, vestaron kaj multajn aliajn objektojn. Dume alkuris homoj kaj komencis reciproke sin malhelpi, estingante; poste venis fajrobrigado - vi scias, fajrobrigadano unue devas alivesti sin, antaŭ ol li komencos estingi; sed dume jam komencis bruli la dua konstruaĵo, kaj ĝis la vespero forbrulis dek kvin konstruaĵoj. Kiu volas vidi grandan incendion, devas iri al vilaĝo aŭ al urbeto; en grandurbo ĝi ne estas tia, tiam vi rigardas pli la bravecon de la fajrobrigadanoj ol la brulegon. Plej bone estas, kiam vi mem povas helpi estingi aŭ eĉ kiam vi povas konsili al la aliaj, kiel ili estingu. Estingi, tio estas bela laboro, kiam ĝi tiel siblas kaj krakas; sed portadi akvon el rivereto, tion oni ne ŝatas. - En la homo estas io stranga: se li jam vidas ian katastrofon, li preskaŭ deziras, ke ĝi estu ega. Granda incendio aŭ granda inundo, tio onin iel bonhumorigas; oni sentas, por tiel diri, ke oni ricevis la sian en la vivo. Aŭ ĝi estas ia pagana mireĝo, mi ne scias.
	"Memkomprene, tagon poste estis tie kiel - nu kiel post forbrulo: la fajro estas bela afero, sed la brulloko estas terura; estas same kiel pri la amo. Tiam oni nur senpove okulas kaj pensas, ke neniam plu oni rekonsciiĝos el tio. Nu, kaj estis tie juna ĝendarmo por esplori la kaŭzon de la brulego. Sinjoro ĉefserĝento, diras la selisto Antono, mi vetus, ke tion iu bruligis, kial ĝi ekbrulus ĝuste je mia festotago, kiam mi sidas ĉe la manĝo? Sed neniel mi povas kompreni, kial iu volus venĝi kontraŭ mi, al neniu ja ion malbonan mi faras, ja des malpli mi zorgas pri politiko. Mi scias pri neniu, kiu povus havi je mi tian teruran koleregon.
	"Estis tagmezo kaj la suno ardis; la ĝendarmo promenas sur la brulloko kaj pensas, diablo nun ekkonu, kiel ĝi ekbrulis. Sinjoro Antono, subite li diras, kio briletas tie supre sur tiu trabo? - Tie estis tegmenta luko, diris la selisto, eble ĝi estas ia najlo. - Ĝi ne aspektas kiel najlo, diras la ĝendarmo, pli versimile ĝi estas io kiel speguleto. Ba, kiel povus aperi speguleto tie, diris la selisto, en tiu luko estis ja nur pajlo. Kaj tamen ĝi estas speguleto, diras la ĝendarmo, kaj mi montros ĝin al vi.
	"Poste li starigis estingistan ŝtupetaron al tiu ĉirkaŭbrulinta trabo, ascendis supren kaj diras: Sciu, sinjoro Antono, ĝi estas nek najlo, nek speguleto, sed ronda vitreto alfiksita al la trabo. Mi petas, por kio ĝi estas? - El tio mi estas perpleksa, diris la selisto, eble infanoj ludis kun tio. - Kaj subite la ĝendarmo, dum li rigardis la vitreton, ekkriegis: Ve! Mil diabloj, ĝi bruldoloras ja! Kio ĝi estas? Kaj li ĉirkaŭpalpis la nazon. Sakre! li ekkriegis la duan fojon, nun ĝi brulvundis mian manon! Sinjoro Antono, rapide donu al mi ian paperon! La selisto donis do al li folieton el sia notlibro kaj la ĝendarmo tenis la paperon sub la vitreto - Jen, li diras post tempeto, sinjoro Antono, ŝajnas al mi, ke ĝi estas solvita - Jam li descendas de la ŝtupetaro kaj tenas la paperfolion antaŭ la okuloj de la selisto: ĝi estis brultruita kaj ankoraŭ fumis. Sinjoro Antono, diris la ĝendarmo, sciu, la vitreto estas konveksa lenso aŭ lupeo; kaj nun mi ŝatus scii, kiu ĝin alfiksis al la trabo, ĝuste super la pajlo-amaso; sed tion mi diras al vi, sinjoro Antono, kiu tion faris, tiu iros de ĉi tie en katenoj. 	"Pro Kristeto, diris la selisto, ni havis ja nenian lupeon hejme - halt'! li subite ekkriis. Atendu, ĉe mi lernadis bubo, Sepp li nomiĝis, kaj tiu senĉese ludis kun tiaj aferoj! Tial mi elĵetis lin, li ne taŭgis por prudenta laboro, ĉar en la kapo li havis nur tiajn stultaĵojn kaj aliajn eksperimentojn! Ĉu estus li, tiu damna bubo - Sed neeble, sinjoro ĉefserĝento. Mi elĵetis lin ja, tio estis komence de februaro; dioscias, kie nun li estas, sed ĉi tie, ekde tiu tempo li ne montris sin.
	"Tion jam ni ekscios, ĉu ĝi estas lia lenso, diris la ĝendarmo. Sinjoro Antono, telegrafu en la urbon, oni sendu al mi ankoraŭ du ĝendarmojn; la lenson darfas neniu tuŝeti. Unue ni devas trovi la bubon.
	"Memkomprene, vere ili trovis lin; li estis metilernanto ĉe iu ledaĵisto en tute alia loko; kaj apenaŭ la ĝendarmo enpaŝis la laborejon, la bubo komencis tremi kiel folio. Sepp, krias je li la ĝendarmo, kie ci estis la dektrian de junio?
	"Mi petas, ĉi tie, dentklakis la bubo, mi estas ĉi tie ekde la dekkvina de februaro kaj ne foriris eĉ por duontago, pri tio mi havas atestantojn. - Estas vero, diris la ledaĵisto, mi mem atestos tion al li, ĉar li loĝas ĉe mi kaj devas varti mian plej etan infanon.
	"Damna afero, diris la ĝendarmo, li ne estas do tiu.
	"Kaj kio estus okazinta kun li? demandis la majstro ledaĵisto.
	"Nu, diras la ĝendarmo, li estis suspektata, ke la dektrian de junio ie en ia diabla loko li bruligis domon de selisto Antono kaj kun ĝi duonon de la vilaĝo.
	"La dektrian de junio? diris la ledaĵisto embarasite. Aŭskultu, tio estas stranga; la dektrian de junio la bubo demandis: Kiun daton ni havas hodiaŭ? La dektrian de junio? La festotago de sankta Antono, ĉu? Mi diras al vi, ke hodiaŭ io okazos.
	"Tiumomente bubo Sepp eksaltis kaj volis malaperi post angulo; sed tiam jam ĝendarmo tenis lin je la kolumo. Poste dumvoje la bubo konfesis al la ĝendarmo: ke li koleregis je majstro Antono, ĉar la selisto kapfrapadis lin pro liaj eksperimentoj kiel hundon; ke li volis do venĝi al li kaj tial elkalkulis, kie la dektrian de junio, je la festotago de Antono, precize tagmeze pozicios la suno kaj laŭ tio li ĝustigis la lenson, por ke ĝi bruligu la pajlon, dum li estos dioscias kie, ĉion li preparis jam en februaro kaj poste forlasis la postenon.
	"Aŭskultu, al tiu lenso poste oni venigis astronomon el Vieno, kaj tiu kapskuis super tio, kiel precize la lenso estis alĝustigita akurate je la sunkulmino de la dektria de junio. Li diris, ke tio estas ĝuste mirakla lerteco, kiam tiu dekkvinjara bubo havis neniajn astronomiajn instrumentojn por angulmezurado. Kio plu okazis kun tiu Sepp, tion mi ne scias; nur mi opinias, kia astronomo aŭ fizikisto povus esti el tiu stratbubo. Li povis ja esti la dua Newton aŭ iu alia, tiu damna bubo! Sed en la mondo vaniĝas tiom da speciala inĝenio kaj tiom da belaj kapabloj - Sciu, homoj havas paciencon serĉi en sablo diamantojn aŭ perlojn en la maro; sed serĉi en homoj rarajn kaj miraklaj donacojn de Disinjoro, por ke ili ne vaniĝu, tia ideo eĉ ne venas al ili. Kaj tio estas granda eraro.
	"

ŜTELITA MURDO

	"Ĉi tio rememorigas min pri iu kazo" - diris sinjoro Houdek  "kiu estis samtiel bone pripensita kaj preparita; sed mi opinias, ke ĝi ne plaĉos al vi, ĉar ĝi havas neniun finon kaj solvon. Se ĝi ne amuzos vin, diru kaj mi ĉesos.
	"Kiel eble vi scias, mi loĝas en strato Krucemburská en Vinohrady. Ĝi estas unu el la mallongaj transversaj stratoj, en kiuj estas nek gastejo, eĉ ne tolaĵ-kalandrejo aŭ karbovendejo, kaj kie oni iras dormi je la deka, krom tiuj diboĉuloj, kiuj aŭskultas hejme radion kaj sekve de tio enlitiĝas nur je la dekunua. Kio koncernas la loĝantaron, ni estas tie plejparte kvietaj impostpagantoj aŭ oficistoj ĝis la sepa rangoklaso, iuj akvariistoj, unu citristo, du filatelistoj, unu vegetarano, unu spiritisto kaj unu agento, kiu memkomprene estas teozofo; alie estas tie nuraj sinjorinoj loĝejmastrinoj, ĉe kiuj la koncernaj loĝas en pura, elegante establita ĉambro kun matenmanĝoj, kiel oni diras en gazetanoncoj. Unufoje semajne, ĉiam ĵaŭde, venadis la teozofo hejmen nur meznokte, ĉar li havis iajn spirit- ekzercojn; marde revenadis ĉirkaŭ la noktomezo la du akvariistoj, ĉar ili havis kunvenon en societo Akvario, kaj starante sub lanterno ili disputis pri vivipareoj kaj vualfiŝoj. Antaŭ tri jaroj trairis ĉi tiun straton ia ebriulo; sed oni opinias, ke li estis el Košíře kaj ke li nur misvojis. Kompense tion ĉiutage kvaronon post la dekuunua hejmeniradis tra ĉi tie iu ruso, nomata Kovalenko aŭ Kopytenko, homo negranda, sed prikreskita de ia maldensa speco de barbo kaj loĝanto de sinjorino Janská en numero 7. Per kio tiu ruso vivtenis sin, ne estas konate; sed ĝis la kvina posttagmeze li sidaĉis hejme, poste li iris kun teko al la plej proksima tramvoja stacio kaj veturis malsupren en la urbon; precize kvaronon post la dekunua en la sama stacio li eltramiĝis kaj devojiĝis al strato Krucemburská. Iu poste asertis ke de la kvina posttagmeze tiu ruso kutime sidis en ia kafejo kaj disputis kun aliaj rusoj. Sed la ceteraj diras, ke li ne povis esti ruso, ĉar rusoj ordinare neniam tiel frue venadas hejmen.
	"Foje, ĝi okazis nunjare en februaro, jam mi dormetis, kiam subite ekkrakis kvin pafoj. Unue mi sonĝis, ke mi estas eta bubo kaj hejme sur korto mi vipoklakas, kaj mi ĝojis, ke ĝi tiel klakas; sed poste subite mi vekiĝis kaj ekkomprenis, ke sur la strato iu pafis el revolvero. Mi kuras al fenestro kaj malfermas, kaj vidas, ke malsupre sur la trotuaro ĝuste antaŭ la numero sep, kuŝas vizaĝaltere ia viro kun teko en la mano. - Sed en la sama momento jam aŭdiĝas piedfrapo kaj el post angulo aperis policisto, kuras al tiu viro kaj provas lin levi; poste denove li lasis lin fali, diris Sakre! kaj ekfajfis. En la sama momento el post alia angulo aperis la dua policisto kaj kuras al la unua.
	"Memkomprene, rapide mi surmetis babuŝojn kaj vintran surtuton kaj kuregas malsupren. El la ceteraj domoj elkuris la vegetarano, la citristo, unu el la akvariistoj, domservistoj kaj unu filatelisto; la ceteraj rigardis el fenestroj, dentklakis kaj diris al si: Diablo fidu tion, io povus okazi ankaŭ al mi. Dume la du policistoj turnis jam la viron surdorsen.
	"Li estas ja tiu ruso, tiu Kopytenko aŭ Kovalenko, kiu loĝas ĉe sinjorino Janská, mi diras dentklake. Ĉu li estas morta?
	"Mi ne scias, diris unu el la policistoj senkonsile. Oni devas venigi kuraciston!
	"Ĉu vi lasos lin ĉi tie kuŝi? dentklakis indigne la citristo. Vi devus lin forveturigi eeen hospitalon!
	"Tiam ni amasiĝis tie ĉirkaŭ dek du kaj ni tremis pro malvarmo kaj teruro, dum la policistoj genuis ĉe la pafmortigito kaj disbutonis pro iaj kaŭzoj lian kolumon. Sammomente haltis ĉe angulo de la ĉefstrato taksio kaj ŝoforo iris al ni rigardi, kion ni tie havas; plej versimile li esperis, ke estas iu drinkinto, kiun li forveturigos hejmen.
	"Junuloj, kion vi havas ĉi tie? li demandis nin amike.
	"Oooni pafmurdis homon, dentklakis la vegetarano. Homo, enaŭtigu lin kaj forveturigu al ambulatorio! Eble li ankoraŭ vivas!
	"Sakre, diris la ŝoforo, tiajn klientojn mi ne ŝatas. Nu, tamen atendu, mi alveturos ĉi tien. - Poste li iris malrapide al sia veturilo kaj alveturis al ni. Enaŭtigu lin do, li diris.
	"La du policistoj levis la ruson kaj kun sufiĉe multa peno enigis lin en la taksion; li estis ja plivere eta homo, sed kun la mortintoj oni malfacile manipulas.
	"Sinjoro kolego, diris la unua policisto al la dua, veturu kun li, kaj mi notos la atestantojn. Ŝoforo, veturu kun li en ambulatorion, sed iom pli rapide.
	"Hu, rapide, murmuris la ŝoforo, mi havas ja malbonajn bremsojn. - - Kaj li forveturis.
	"La unua policisto eltiris el la brustpoŝo notlibron kaj diras: Vi devas diri al mi viajn nomojn, sinjoroj; ĉio ĉi nur pro la atesto. Kaj poste tiel senespere malrapide li notis unu post la alia en la notlibron; eble li havis frostrigidajn fingrojn, sed dume ni trafrostiĝis kiel damnitoj. Kiam mi revenis en mian ĉambron, estis kvarono post la dekunua kaj dek minutoj; la tuta spektaklo daŭris do dek minutojn.
	"Mi scias, tie sinjoro Tausig opinias, ke la kazo estas neniel ekstra; sed sinjoro Tausig, en tia deca strato tia kazo estas granda evento. La plej proksimaj stratoj ankoraŭ iel varmigas sin ĉe tiu gloro kaj diras, ke ĝi okazis tuj post la angulo; la stratoj pli distancaj mienas jam indiferente, sed vi devas scii, tio estas nur pro kolerego, kaj envio, ĉar tio ne okazis ĉe ili. Post la dua angulo oni nur mansvingas kaj diras: Ba, laŭdire oni duonmortigis tie iun, sed kiu scias, kiom vera ĝi estas. Tia malnobla estas jam la homa ĵaluzo.
	"Vi scias imagi, kiel la sekvan tagon ni ĉiuj el la strato ĵetiĝis je la vesper-ĵurnaloj; parte ni volis legosciiĝi pri io nova en nia murdo, parte entute ni ĝojis, ke tie oni skribos pri nia strato kaj nia kazo. Estas konata afero, ke la homoj plej ŝatas legi en ĵurnaloj pri tio, kion ili mem vidis kaj kion ili, kiel oni diras, persone ĉeestis; ekzemple en Újezd falis ĉevalo, sekve de kio la trafiko estis interrompita por dek minutoj. Kaj se la ĵurnaloj ne raportas pri tio, oni koleras je la ĵurnalo kaj frapas per ĝi la tablon, ĉar nenion interesan ĝi enhavas. Estas preskaŭ ofenda, ke la ĵurnaloj neniel opinias grava la epizodon, kiun oni iel kunposedas. Mi opinias, ke la rubriko "diversaj raportoj" estas en ĵurnaloj nur pro la persone ĉeestintaj, por ke ili pro kolero tute ne ĉesu aĉeti ĵurnalojn.
	"Ni estis kvazaŭ per akvo surverŝitaj, kiam neniu vespera ĵurnalo raportis eĉ per unu vorto pri nia murdo. Ĉiajn eblajn skandalojn kaj damnan politikon ili havas tie, ni murmuris, sed pri tia murdo ili ne skribas; ĝenerale la ĵurnaloj aspektas mise, nura korupto ja estas! Sed poste la filatelisto venis al ideo, ke eble la polico petis ĵurnalojn, ke ili en intereso de la enketado provizore ne raportu pri la afero. Tio kontentigis nin kaj streĉis des pli multe; ni fieris, ke ni loĝas en tiom grava strato, ke eble ni estos vokataj kiel atestantoj en tia evidente mistera afero. Sed la sekvan tagon denove nenio en la ĵurnaloj kaj neniu el la polico venis ion enketi; kaj la plej stranga estis, neniu estis eĉ ĉe sinjorino Janská por traserĉi aŭ almenaŭ sigelfermi la ĉambron de tiu ruso. Tio komencis preskaŭ teruri nin; la citristo diris, ke eble la polico volas tion maski, kiu scias, pri kio ĉi tie temis. Kaj kiam eĉ la trian tagon estis eĉ ne mencio pri nia murdo, nia strato komencis ribeli, ke tiu ruso estis unu el ni, kaj ni zorgos, ke la afero aperu en la lumo; ke cetere nia strato estas frapante ĉikanata, ke ni havas malbonan pavimon kaj misan lumigon, kaj versimile ĝi aspektus alie, se ĉi tie loĝus iu deputito aŭ iu el redakcio; sed estas jene, bonmora strato havas nenian defendon. Mallonge, eksplodis verva malkontento, kaj la najbaroj turnis sin al mi, ke mi, kiel pli aĝa kaj sendependa, iru al la polica komisarejo kaj atentigu pri la malkonveneco kun la murdo.
	"Mi iris do al komisaro Bartošek; mi konas lin iom, li estas ia morna homo, onidire senĉese li ĉagrenas pro ia malfeliĉa amo; onidire nur pro la aflikto li iĝis ano de la polico. Sinjoro komisaro, mi diras al li, mi iras al vi nur por demandi, kio estas kun la murdo en strato Krucemburská; ĉe ni ĝi vekas jam atenton, ĉar oni ĝin tenas tiel kaŝe.
	"Kia murdo? diris la komisaro. Ni havas ĉi tie nenion; tio estas ja nia distrikto.
	"Nu, tie oni antaŭ nelonge pafmortigis surstrate tiun ruson Kopytenko aŭ Kovalenko, mi eksplikis al li. Estis tie ja du policistoj, unu el ili notis nin kiel atestantojn, kaj la dua forveturigis la ruson en ambulatorion.
	"Tio ne estas ebla, diris la komisaro, ni havas ĉi tie neniun raporton. Certe ĝi estas eraro.
	"Sed sinjoro komisaro, mi komencas ekscitiĝi, tion vidis ja almenaŭ kvindek homoj kaj ni ĉiuj tion atestos! Sinjoro, ni estas bravaj civitanoj; se vi dirus al ni, ke ni silentu pri la murdo, ni parte silentos, eĉ se ni ne scias kial. Sed tiel lasi pafmortigi homon, tio ne eblas ja; kaj ni publicos tion.
	"Atendu, diris sinjoro Bartošek kaj komencis aspekti tiel serioze, ke eĉ mi ektimis. Mi petas, diru al mi bele laŭ la ordo, kiel ĝi okazis.
	"Mi rakontis tion al li laŭ ordo, kaj li kvazaŭ violiĝis, tiel komenciĝis ĉio en li boli; sed kiam mi venis al tio, kiel la unua policisto diris al la dua: sinjoro kolego, veturu kun li kaj dume mi notos la atestantojn - kiam ĉi tion mi diris, tute laŭte li elspiris kaj ekkriis: Dank' al Dio, ili ne estis niaj! Jesumaria, sinjoro, kial vi ne venigis je la policistoj policistojn? Tion diros al vi la prudento, uniformitaj policistoj neniam diras al si sinjoro kolego! Eble tiel diras al si detektivoj, sed la uniformitaj nepre neniam! Vi damna civilulo, vi sinjoro kolego, vi devis aresti la ulojn!
	"Kial, mi petas, mi balbutis konsternite.
	"Ĉar ili pafmortigis la ruson, abruptis min la komisaro. Aŭ almenaŭ helpis ĉe tio. Sinjoro, kiel longe vi loĝas en strato Krucemburská?
	"Naŭ jarojn, mi diris.
	"Vi povus do scii, sinjoro, ke je la dekunua dekkvin minutoj la plej proksima polica patrolo estas ĉe la foira halo, la dua ĉe angulo de la stratoj Silezia kaj Perun, la tria iras deĵorpaŝe preter la konskripcia numero 1388 kaj tiel plu. Sinjoro, el post tiu angulo, de kiu via policisto alkuris, povas alkuri nia policisto aŭ je la deka 48 minutoj aŭ poste nur je la dekdua 23 minutoj, sed ne alian fojon, ĉar en la alia tempo li ne estas tie! Pro Jesuo Kristo, tion scias ja ĉiu ŝtelisto, kaj la lokaj loĝantoj tion ne scias! Vi opinias, ke ni havas policiston post ĉiu angulo, ĉu? Sinjoro, se en tiu minuto, kiel vi diras, elkurus el post tiu via damna angulo nia uniformita homo, ĝi estus terura afero, unue tial, ĉar en tiu tempo li devas laŭ ordono marŝi preter la foirhalo, kaj due tial, ĉar li ne raportis pri la murdo. Tio estus ja ege grava afero.
	"Diomia, mi diris, kiel ĝi statas do kun la murdo?
	"La komisaro evidente trankviliĝis kaj diris: Tio esta io alia, tio estos ia tre malbela kazo, sinjoro Houdek; en tio enestas ia ruzulo kaj ia pli granda skandalo. Malbenindaj homoj, ili havis tion bone elpensita! Unue ili sciis, kiam la ruso revenadas hejmen, due ili sciis la marŝvojon de nia homoj, trie ili bezonis almenaŭ du tagojn, por ke la polico ne sciiĝu pri la murdo - plej versimile ili volis ĝustatempe malaperi aŭ ion kaŝi. Ĉu vi jam komprenas tion?
	"Ne tute, mi diris.
	"Atentu do, klarigis tion al mi pacience la komisaro. Ili vestis du siajn homojn kiel policistojn kaj tiuj atendis post la angulo por pafmortigi la ruson, aŭ ĝis kiam pafos lin iu tria. Memkomprene, vi ĉiuj kontentiĝis, vidante, kie nia modela polico estas tiel baldaŭ surloke. Aŭskultu, subite li rememoris, kiel sonis la fajfilo, kiam la unua policisto ekfajfis?
	"Iel malforte, mi diris; sed mi opiniis, ke la policisto havas iel kuntiritan gorĝon.
	"Ha, diris la komisaro kontente. Koncize, ili volis atingi, ke vi ne anoncu la murdon al la polico; per tio ili akiris tempon por malaperi trans la limon, sciu. Kaj la ŝoforo estis certe aliancita kun ili; ĉu eble vi rememoras numeron de la veturilo?
	"Ni ne atentis la numeron, mi diris hontigite.
	"Ne gravas, diris la komisaro, cetere ĝi ne estis ĝusta; sed tiel ili sukcesis forigi ankaŭ la kadavron de tiu ruso. Cetere li ne estis ruso, sed macedono nomata Protasov. Mi dankas do al vi, sinjoro; sed nun vere mi petas vin, ke vi silentu pri la tuta afero; sciu, tio estas en intereso de la esplorado. Memkomprene, en tio estas versimile politiko; sed en tio devis esti ege ruza homo, ĉar kutime, sinjoro Houdek, politikaj atencoj estas farataj porkule malbone. Politiko, tio estas eĉ ne honesta krimo, ĝi estas nur kruda interbatado, diris la komisaro naŭze.
	"Poste oni tion iome priesploris; kial la murdo okazis, ne estas konate, sed nomojn de la murdintoj ili havas, kvankam la murdintoj estas jam delonge trans la limoj. Kaj tiel okazis, ke nia strato tute perdis sian murdon; estas same, kvazaŭ iu elŝirus la plej gloran folion el ĝia historio. Se hazarde venos tien ia fremdulo, ekzemple loĝanto el Foch-strato, aŭ iu eĉ el Vršovice, li pensos: Ho, kia vere enuiga strato! Kaj neniu plu kredas al ni, kiam ni vantas, ke ĉe ni okazis tia mistera krimo. Komprenu, la aliaj stratoj envias tion al ni."

HISTORIO KUN INFANO
     
	"Se oni jam parolas pri tiu komisaro Bartošek," diris sinjoro Kratochvíl, "mi rememoras kazon, kiu ankaŭ restis nekonata al la publiko; ĝi estis la historieto kun infano. Foje alkuris al komisarejo, al tiu Bartošek, juna sinjorino, edzino de iu ŝtatbiena konsilisto, de iu sinjoro Landa, kun ega ploro, apenaŭ spirkaptante. La komisaro bedaŭris ŝin, kvankam ŝi havis ŝvelan nazon kaj estis tute makula de la plorego, kaj li estis kvietiganta ŝin, kiom nur tia maljuna fraŭlo kaj krome policisto tion kapablas. Jesumaria, juna sinjorino, li diris al ŝi, ĉesu jam, li ne forŝiros vian kapon ja, post dormo li forgesos kaj estos denove bone; kaj se li faras tro grandan skandalon, iros kun vi Hochman kaj donos al li kelkajn sur la vangon; sed vi, sinjorino, vi ne darfas doni al via edzo kaŭzon por ĵaluzo; nu kaj ĉio. - Nome, sciu, tiamaniere oni akordigas ĉe la polico plimulton da tiaj familiaj tragedioj.
	"Sed la sinjorino nur kapskuis kaj ploris tiel, ke estis terure rigardi.
	"Ha, mildiabloj, eksperimentis sinjoro Bartošek denove alie, li fuĝis do de vi, ĉu! Aŭdu, li revenos ja, tiu kanajlo aĉa; apenaŭ li valoras tiom, fiulo, ke vi pro li tiom ekscesu!
	"Si - sinjoro, ploregis la juna sinjorineto, oni ŝtelis ja de mi sur - surstrate la infanon!
	"Ha, diris sinjoro komisaro malkonfide, kion oni farus kun la infano? Eble li nur misvojis.
	"Ŝi ne misvojis, plorsingultis la malfeliĉa panjo, Rozinja havas ja nur tri monatojn!
	"Ho, diris sinjoro Bartošek, kiu tute ne scietis, kiam tia infano komencas iradi. Kaj kiel, mi petas vin, oni povus ŝin ŝteli de vi?
	"Iom post iom li eksciis tion de ŝi, kiam anticipe li ĵurligis sin per ĉiuj ĵuroj, por kvietigi ŝin, ke la infanon certe li trovos. Ĝi estis do jene: Sinjoro Landa ĵus deĵore veturis al ŝtataj bienoj kaj sinjorino Landová volis brodi por Rozinja belan salivtuketon; kaj dum en mercerejo ŝi estis elektanta silkon por la salivtuketo, ŝi lasis stari la ĉareton kun Rozinja ekstere; kiam ŝi eliris eksteren, estis Rozinja kun la ĉareto for. Jen ĉio, kion dum pli ol duonhoro li povis elscii de la ploreganta patrino.
	"Nu, sinjorino Landová, diris fine komisaro Bartošek, tio ne estas tiel malbona; rigardu, kial oni ŝtelus infanon? Pli ofte iam tiam oni formetas ian uleton, tian kazon mi havis jam. Mi opinias, ke tia etulo havas nenian valoron, li estas plej ofte ne vendebla; sed la ĉareto havas valoron, kaj kusenoj - estis tie kusenoj, ĉu? - ankaŭ havas valoron; tia aĵo jam estas ŝtelinda. Mi opinias, ke iu ŝtelis nur la ĉareton kaj la kusenetojn; mi dirus, ke la ŝtelinto estis virino, ĉar ulo kun ĉareto estus eble iom okulfrapa. Tiu virino la infanon denove ie flankenmetos, diris Bartošek kvietige, mi petas vin, kion ŝi farus kun ŝi? Mi opinias, ke la bebeton ni alportos al vi ankoraŭ hodiaŭ, kiam oni ŝin ie trovos.
	"Sed Rozinja havos egan malsaton, lamentis la juna patrino, jam nun ŝi devus trinki!
	"Ni donos al ŝi trinki, promesis la komisaro, nur iru jam hejmen - Kaj li venigis iun civilan policiston, ke li konduku la povran sinjorinon hejmen.
	"Posttagmeze la komisaro mem sonorigis ĉe la juna sinjorino. Sinjorino Landová, li raportis, la ĉareton jam ni havas; nun mankas al ni nur la infano. La ĉareton ni trovis malplena en koridoro de ia domo, kie tute neniuj infanoj estas. Venis tien al domservistino ia sinjorino, ke ŝi volas nur mamnutri la infanon; nu, kaj poste ŝi foriris. - Damna afero, li diris kapskuante, tamen do tiu persono volis ŝteli nur la etuleton kaj nenion alian. Mi opinias, kara sinjorino, se tiu persono tiom aspiris pri la infano, ŝi neniel malutilos al ŝi, nek ŝin formanĝos; mallonge, vi povas esti senzorga kaj jen ĉio.
	"Sed mi volas rericevi mian Rozinjan, kriis sinjorino Landová malespere.
	"Sinjorino, vi devas doni al ni foton aŭ priskribon de via infano, diris la komisaro ofictone.
	"Sed, sinjoro komisaro, ploris la juna sinjorino, sciu, infanoj ĝis la unua jaro endas ne esti fotografataj! Onidire tio ne estas bona, infano poste ne volas kreski -
	"Hm, diris la komisaro, almenaŭ priskribu precize al ni la bebon.
	"Tion la juna panjo faris tre detale; Rozinja havas tiel belajn harojn kaj nazeton kaj tiajn belajn okuletojn kaj pezas kvar mil kvarcent naŭdek gramojn, kaj havas tian tielan postaĵeton kaj faldetojn sur la kruretoj - 
 	"Kiajn faldetojn? demandis la komisaro.
	"Tiajn kisindajn, ploris la patrino, kaj tiajn dolĉajn fingretojn, kaj tiom ŝi ridis je la panjo -
	"Jesuomaria, sinjorino, bruis sinjoro Bartošek, laŭ tio ni ne povas ja ŝin ekkoni! Ĉu ŝi havas ian specialan signon?
	"Ŝi havas rozkolorajn rubandetojn sur kufeto, plorsingultis la juna sinjorino. Ĉiu knabinjo havas ja rozkolorajn rubandetojn! Je ĉiuj sanktuloj, sinjoro, trovu al mi Rozinjan!
	"Kaj kiajn dentojn ŝi havas? demandis sinjoro Bartošek.  "Neniujn, ŝi estas apenaŭ tri monatojn aĝa! Se vi scius, kiel ŝi ridetis je la panjo! Sinjorino Landová falis sur genuojn: Sinjoro komisaro, diru, ke vi trovos ŝin al mi!
	"Nu, ni klopodos, embarase murmuris sinjoro Bartošek. Mi petas, leviĝu! Rigardu, jen demando kial tiu persono ŝin ŝtelis. Ĉu vi povas diri al mi, por kio taŭgas tia suĉinfano?
	"Sinjorino Landová ekokulegis lin. Tio estas ja la plej bela en la mondo, ŝi klarigis. Sinjoro, ĉu en vi estas neniaj patrinaj sentoj?
	"Sinjoro Bartošek ne volis konfesi ĉi tiun mankon kaj, rapidis diri: Mi opinias, ke tian uleton povis ŝteli nur patrino, kiu perdis propran idon kaj volas havi alian. Sciu, estas same, kiam iu prenas en gastejo vian ĉapelon; vi elektas do alian kaj iras. Tion jam mi aranĝis: mi igis anonci, kie kaj al kiu en Prago mortis trimonata anusuleto; kaj niaj homoj iros tien rigardi, ĉu vi komprenas? Mi petas vin, laŭ tiu via priskribo ni ne ekkonos ŝin.
	"Sed mi ekkonos ŝin, spasme ploris sinjorino Landová.
	"Sinjoro komisaro ŝultrolevis. Sed malgraŭ tio, li diris enpense, mi vetprenus venenon, ke tiu virino ŝtelis tiun aĉuleton pro ia materia profito. Kara sinjorino, oni tre malofte ŝtelas pro amo; plej ofte pro mono. Sed, sakre, ĉesu plori! Mi faros por vi ĉion, kion mi povas.
	"Kiam sinjoro Bartošek revenis al la komisarejo, li diris al siaj homoj: Aŭskultu, kiu el vi havas trimonatan kriulon? Igu lin sendi al mi. - Ia policist-edzino alportis do al li sian plej junan; sinjoro komisaro igis lin malvindi kaj diras: li estas ja malseka. Ni vidu do, haretojn sur la kapo havas kaj la faldetojn ankaŭ - ĉi tio estas la nazo, ĉu? kaj dentojn ankaŭ tio ne havas - Mi petas vin, sinjorino, laŭ kio oni ekkonas tian suĉinfanon?
	"Sinjorino policist-edzino alpremis sian plej junan al la brusto. Ŝi estas ja mia Manja, diris ŝi fiere, ĉu vi ne vidas, ke tute ŝi similas la patron?
	"Sinjoro komisaro ekrigardis malcerte policiston Hochman kiu kun hirta barbo kaj sulkiĝinta nazego grimacis al sia posteulo kaj faris per dika fingro 'tititi' kaj diris 'haf, haf, haf'. - Nu, mi ne scias, murmuris la komisaro, la nazo ŝajnas al mi iom alia, sed eble ĝi al ŝi iom elkreskos. Atendu, mi iras rigardi en parkon, kiel aspektas suĉinfanoj. Tia ĝi estas, ĉiajn poŝŝtelistojn kaj vagabondojn niulo tuj ekrimarkas, sed ĉi tiu frajo en kusenetoj, kun tio ni havas nenion komunan.
	"Post unu horo Bartošek revenis tute konsternita. Aŭdu, Hochman, tio estas ja terura, ĉiuj ĉi infanoj estas samaj! Kiel mi faru la priskribon? Estas serĉata trimonata bebeto, inseksa, ŝi havas harojn, nazeton, okuletojn kaj sur la pugeto faldetojn, aparta signo: ŝi pezas kvar mil kvarcent naŭdek gramojn. Ĉu sufiĉas?
	"Sinjoro komisaro, diris Hochman serioze, la gramojn mi ne mencius; tia bebeto pezas foje pli kaj foje malpli, laŭ tio, kian fekaĵon li havas.
	"Jesuomaria, lamentis la komisaro, kiel mi sciu ĉion ĉi? tio ne estas ja mia fako! Aŭdu, li diris subite faciliĝe, mi ŝarĝigus per tio ies alian kolon, ekzemple Instituton por la patrinoj kaj suĉinfanoj!
	"Sed ni havas tion ĉi tie kiel ŝtelon, rediris la policisto.
	"Vi pravas, murmuris la komisaro. Dio, se tio estus ŝtelita horloĝo aŭ alia prudenta objekto, pri tio mi scius konsilon; sed hometo, mi eĉ ne scietas, kiel oni serĉas ŝtelitajn infanojn!
	En la sama momento malfermiĝis la pordo kaj iu policisto kondukas plorantan sinjorinon Landová. Sinjoro komisaro, li raportis, ĉi tiu sinjorino surstrate volis elŝiri suĉinfanon de iu sinjorino kaj dume ŝi faris grandan eksceson kaj skandalon. Mi do ŝin kunprenis.
	"Jesuokristo, sinjorino Landová, abrubtis la komisaro, kion vi faras al ni?
	"Ŝi estis ja mia Rozinja, lamentis la juna sinjorino.
	"Neniu Rozinja, diris la policisto. Tiu sinjorino estis sinjorino Roubalová el Budečská strato kaj la infano estas ŝia trimonata bubo.
	"Vidu, vi malfeliĉulino, komencis tondri sinjoro Bartošek. Se ankoraŭ unufoje vi enmiksiĝos en la aferon, ni lasos tion, komprenite? - Atendu, li rememoris subite, je kia nomo aŭdas tiu via infano?
	"Ni nomas ŝin Rozinja, plorsingultis la panjo, Suĉinjo, Dididi, buleto, birdido, ĉemizuleto, anĝeleto, paĉja, panja, malpureta, buŝeto, pisulino, skarabeto, birdeto, oro -
	"Kaj je ĉio ĉi ŝi aŭdas? demandis la komisaro miregante.
	"Ĉion ŝi komprenas, certigis la panjo plorante. Kaj tiom ŝi ridas, kiam ni diras al ŝi hafhaf, bububu, tidlitidli aŭ tititi. 
	"Tio ne helpos multe, opiniis sinjoro komisaro. Bedaŭrinde, ni devas diri al vi, sinjorino Landová, ni malsukcesis. En familioj, kie estis anoncita infan-morto, via Rozinja ne troviĝas; ĉion ĉi niaj homoj jam sinsekve vizitis.
	"Sinjorino Landová rigardis rigide antaŭ sin. Sinjoro komisaro, ŝi ekparolis en subita eklumo de espero, mi donos dek mil al tiu, kiu trovos mian Rozinjan! Anoncu premion, ke tiu, kiu alkondukos vin al spuroj de mia infano, ricevos dek mil!
	"Mi ne farus tion, kara sinjorino, diris sinjoro Bartošek dubeme.
	"Vi estas senkora, eksplodis la juna sinjorino. Mi donus la tutan mondon por mia Rozinja! 
	"Nu, kiel vi volas, murmuris sinjoro Bartošek ĉagrenite. Mi anoncos tion, nur Diomia, neniel miksiĝu al ni en tion!
	Peza kazo, li ekĝemis, apenaŭ fermiĝis la pordo post ŝi. Atendu, mi scias, kio nun okazos.
	"Kaj vere okazis: tagon post tio alportis al li tri detektivoj ĉiu po unu krieganta knabinjo, kaj unu, li estis tiu Pištora, enŝovis nur la kapon inter la pordon kaj ridaĉis. Sinjoro komisaro, ĉu tio povas esti knabeto? Knabeton mi havus, kaj malkare!
	"Jen, rezulto de la premio, insultis sinjoro Bartošek. Baldaŭ ni havos ĉi tie la tutan infan-trovitejon. Malbeninda kazo! -
	"Malbeninda kazo, li diris al si kolerigite, dum li revenis en sian fraŭlan loĝejon. Mi ŝatus scii, kiel nun mi trovos la bebeton.
	"Veninte hejmen, li trovis tie sian helpservistion, tian ladbuŝan virinaĉon kvereleman, kiel ŝi radias pro entuziasmo. Iru nur rigardi, sinjoro komisaro, ŝi diris anstataŭ bonvenigo, tiun vian Barinan!
	Sciu, sinjoro Bartošek havis de sinjoro Justitz pursangan bokshundinon, Barinan, kiu forgesiĝis al iu luphundo: Mi nur miras, ke ĉi tiuj diversaj hundspecioj entute reciproke agnoskas sin kiel hundoj; mi ne komprenas, laŭ kio tia rusa bigelo ekkonas, ke vertago ankaŭ estas hundo. Ni homoj distingiĝas nur per lingvo aŭ kredo kaj dume ni povas nin reciproke formanĝegi. Do tiu Barina havis kun luphundo naŭ hundidojn kaj nun ĝi kuŝis ĉe ili, vostumis kaj feliĉege ridetis.
	"Nur rigardu, laŭtvoĉis la helpservistino, kiel ĝi fieras pro la hundidoj, kiel ĝi fanfaronas pri ili, tiu bestaĉo! Nu, kiel ĉiu patrino!
	"Sinjoro Bartošek enpensiĝis kaj diras: Sinjorino, ĉu vere? Ĉu la patrinoj faras tion?
	"Nu memkomprene jes, asertis la helpservistino. Nur provu laŭdi infanon de ies patrino!
	"Kiel interesa, murmuris sinjoro Bartošek. Atendu, ni provos tion.
	"Sekvintan tagon ĉiuj patrinoj en Granda Prago estis tute en ekstazo. Apenaŭ ili eliris eksteren kun infano en ĉareto aŭ surbrake, tuj estis ĉe ili uniformita policisto aŭ sinjoro en bulĉapelo, grimacis ilian ĉarman bebon kaj tiklis lin sub la mentono. Kian belan bebon vi havas, sinjorino, li diris ĝentile, kian aĝon li havas? - Nu mallonge, por ĉiuj patrinoj ĝi estis tago de ĝojo kaj fiero.
	"Kaj jam je la dek unua matene alkondukis iu detektivo al komisaro Bartošek ian palan kaj tremantan virinon. Jen ŝi estas, sinjoro komisaro, li raportis deĵore. Mi renkontis ŝin kun ĉareto, kaj kiam mi diris al ŝi, ajaj, vi havas ĉarman bebon, kian aĝon li havas? - ŝi ekrigardis min kolere kaj kaŝis la infanon post la kurtenetojn. Mi diris do al ŝi, iru kun mi, sinjorino, kaj ne bruu.
	"Venigu sinjorinon Landová, diris la komisaro. Kaj vi, persono, pro Kristsinjoro, diru al mi, kial vi ŝtelis la infanon! 
	"Tiu ulino nelonge neis, tuj ŝi konfuziĝis. Ŝi estis needziniĝinta junulino kaj havis knabinjon kun iu sinjoro. La infano en lastaj tagoj malsanis je stomako kaj du noktojn kriis. La trian nokton donis tiu virino al ŝi mamtrinki en la lito kaj dume ŝi ekdormis; kiam matene ŝi vekiĝis, estis la infano blua kaj morta. Mi ne scias, ĉu tio estas ebla," diris sinjoro Kratochvíl kun ia dubo.
	"Ebla ĝi estas," enmiksiĝis en lian parolon doktoro Vitásek. "Unue, la patrino ne satdormis; due, la infano havis versimile kataron kaj kelkajn tagojn rifuzis la mamon. Tial la mamo estis tro peza, kaj kiam la patrino ekdormis, ĝi glitis sur la nazeton de la infano kaj la infano sufokiĝis. Tio ankaŭ povas okazi. Do plue!"
	"Elble do tiel ĝi estis," daŭrigis sinjoro Kratochvíl. "Kiam matene la virino vidis, ke ŝia infano estas morta, ŝi iris anonci tion al paroĥejo; sed dumvoje ŝi vidis la ĉareton de sinjorino Landová, kaj tiam ŝi ekhavis ideon, se ŝi havos alian infanon, tiu sinjoro pagos al ŝi plu la alimentojn. Krome, laŭdire," diris sinjoro Kratochvíl embarase kaj ruĝiĝis: "la lakto tro premis ŝin."
	Doktoro Vitásek jesis. "Ankaŭ tio estas vero, li diris. 
	"Sciu," senkulpigis sin sinjoro Kratochvíl, "tiajn aferojn mi ne komprenas. Tial ŝi ŝtelis la infanon kun la ĉareto kaj la ĉareton poste ŝi lasis stari en koridoro de fremda domo; kaj Rozinjan ŝi forportis hejmen anstataŭ sia Zdenja. Sed cetere ŝi estis ia frenezeta aŭ stranga virino, ĉar sian mortan infanon dume ŝi metis en glaciŝrankon; laŭdire, nokte ŝi volis ŝin ie enterigi aŭ formeti, sed ne havis por tio kuraĝon.
	"Dume venis sinjorino Landová. Jen, juna patrino, diras al ŝi sinjoro Bartošek, jen vi havas vian bebinjon.
	"Sinjorino Landová dronis en larmoj. Tio ne estas ja mia Rozinja, ŝi hastdiris, Rozinja havis alian kufeton!
	"Tondro al tio, ekkriis la komisaro, malvindu ŝin! Kaj kiam ŝi kuŝis sur lia skribotablo, li levetis ŝin je la piedetoj kaj diris: Rigardu nur, kiajn faldetojn ŝi havas sur la postaĵeto! - Sed tiam sinjorino Landová jam genuis sur la tero kaj kisis la manetojn kaj piedetojn de la etulino. Ci mia Rozinja, ŝi kriis plorante, ci birdeto! Dididi, ci fieta, ci panja pugeto, ci mia oro -
	"Mi petas vin, sinjorino, diris sinjoro Bartošek ĉagrenite,  ĉesu, alie, je mia animo mi edziĝos. Kaj la dek mil donu por la needziniĝintaj patrinoj, ĉu vi komprenas?
	"Sinjoro komisaro, diris sinjorino Landová solene, braklulu la infanon kaj benu ŝin!
	"Ĉu tio devas esti? murmuris sinjoro Bartošek. Kiel oni tion prenas? Ha. Rigardu, ŝi komencas plori! Jen, prenu ŝin rapide.
	"Kaj tio jam estas fino de la historio kun infano."

GRAFINO

	"La ekstravagancaj virinoj," diris sinjoro Polgár, "faras iam aferojn, kiujn oni ne kredus. Tio estis en la jaro deknaŭa aŭ dudeka, nu koncize en la jaroj, kiam ĉie en ĉi tiu benita Mezeŭropo la aferoj danĝeregis, oni nur atendis, sur kiu flanko komenciĝos la tumulto. Tiam svarmis spionoj ĉe ni, vi eĉ ne povas scieti. Tiutempe mi havis en mia fako kontrabandon kaj falsan monon, sed soldatoj iam-tiam vokis min, por ke mi havigu al ili iajn informojn. Tiam okazis la epizodo kun la grafino ... ni  diru Mihályová.
	"Jam mi ne scias, kiel kaj kiamaniere, sed tiam ricevis soldatoj anoniman leteron, ke ili atentu korespondaĵon, kiu estas sendata al la adreso W. Manasses, poŝtrestante Zuriko. Poste ili retenis ian tian leteron; je mia animo, ĝi estis ĉifrita laŭ la kodo 11 kaj en ĝi estis prisoldataj komunikoj tiaspecaj, ke la infanteria regimento 28 garnizonas en Prago, ke en Milovice estas pafejo kaj ke nia armeo estas armita ne nur per fusiloj, sed ankaŭ per bajonetoj; nu mallonge, tiaj idiotaĵoj. Sed vi scias, la soldatoj estas je tio ege severaj; se vi perfidus al iu fremda ŝtato, ke nia infanterio portas kalikotajn piedtukojn de firmo Oberländer, por tio vi staros antaŭ divizia tribunalo kaj ricevos almenaŭ unu jaron pro spionado. Sed tio apartenas jam al la soldata prestiĝo.
	"Tiam montris al mi la soldatoj la ĉifritan leteron kaj ankaŭ la anoniman denuncon. Aŭskultu, mi ne estas grafologo, sed unuavide mi diris al mi, ci frenezulo, ambaŭ leteroj aspektas kiel de la sama mano. La anonima denunco estas tamen skribita krajone - plejparto da anonimaj leteroj estas skribita krajone: sed estis konstateble, ke la spiono kaj la denuncinto estas laŭvorte la sama mano. Sciu, mi diris al la soldatoj, lasu tion nerimarkanta; ĝi ne valoras, spiono estas ia amatoro; liajn militajn sekretojn povas legi ĉiu en ĵurnalo Politiko. Nu bone.
	"Proksimume post unu monato venis al mi iu kapitano de kontraŭspionado, tia bela kaj svelta ulo. Sinjoro Polgár, li diras al mi, jen mi havas ian strangan aferon.
	"Antaŭ nelonge mi dancis kun bela bruna grafidino; ĉeĥe ŝi ne scias, sed dancas, nu plezurego. Kaj hodiaŭ mi ricevis de ŝi sentimentalan leteron. Tion oni ne faras ja.
	"Ĝoju, junulo, mi diris al li. Tion oni nomas feliĉo ĉe virinoj.
	"Hm, sinjoro Polgár, rediris al mi konsternite la kapitano, sed la letero estas skribita per la sama skribo kaj inko kaj sur la sama papero kiel la spionraportoj al Zuriko! Nu mi ne scias, kion fari; vi scias, kiel estas al viro, kiam li devas denunci virinon, kiu ... hm, kiu estas al li ... kaj entute, ŝi estas ja damo, homo, li hastvortigis ekscitite.
	"Jes, kapitano, mi diris al li, jen la kavaliraj sentoj. La virinon vi devas arestigi kaj konsiderante la gravecon de la kazo ni kondamnos ŝin al morto; kaj Vi havos la honoron, ke vi komandos al dek du soldatetoj 'Pafu!' Vi scias, la vivo estas jam tiel romantika. Sed bedaŭrinde estas ĉi tie unu malhelpo. Neniu Manasses ekzistas en Zuriko kaj je lia nomo kuŝas ĝis nun dek kvar ĉifritaj leteroj poŝtrestante en Zurika poŝtejo. Homo, lasu tion kaj iru denove danci kun la bruna grafidino, dum vi estas juna.
	"Tiu kapitano tri tagojn turmentis sin pro la konscienc‑riproĉoj, ĝis li malgrasiĝis de tio kaj poste tamen anoncis tion al sia ĉefo. Memkomprene, ses soldatoj en aŭto veturis aresti la grafidinon Mihalyová kaj traserĉi ŝiajn paperojn; tie ili trovis la kodon kaj diversajn leterojn de eksterlandaj politikaj agentoj, laŭenhave ŝtatperfidajn. Ĉe tio la grafidino rifuzis doni kian ajn respondon kaj ŝia fratino, dekses-jara bubino, eksidis sur la tablo kun la genuoj submentone por videbligi ĉion, fumis cigaredojn, flirtis kun la oficiroj kaj petolege ridis.
	"Ekaŭdinte, ke oni arestis Mihalyová'n, mi kuris al soldatoj kaj diras al ili: Pro Jesuokristeto, liberigu la histeriulinon, el tio estos nur fiasko! Sed ili diris al mi: Sinjoro Polgár, grafidino Mihalyová konfesis al ni, ke ŝi estas en servoj de eksterlanda spionado; tio estas grava afero. Tiu virino mensogas ja, mi kriis je ili. - Sinjoro Polgár, diris al mi tiu kolonelo severe, memoru, ke vi parolas pri la damo; grafidino Mihalyová parolas la veron. - Sciu, tiu virino ravis la soldatojn. - Tondro batu vin, mi insultis, vi kondamnos ŝin pro nura galanteco! Diablo prenu viaj kavalirajn sentojn! Ĉu vi ne vidas, ke tiu virino mem intence kondukis vin al spuro de sia ŝtatperfida agado? Ŝi estas friponino, ne kredu al ŝi eĉ vorton. Sed la soldatoj nur ŝultrolevis kun tragika kompato.
	"Memkomprene la gazetoj estis plenplenaj de tio, ankaŭ en eksterlando: nobelaro de la tuta mondo estis kvazaŭ ensele kaj kolektis protestajn subskribojn, diplomatoj faris demarŝojn, publika opinio ĝis Anglio ekscitiĝis, sed la justeco, tion vi scias, estas nefleksebla; sume la nobela grafidino, konsiderante la militstaton, estis starigita antaŭ la divizian tribunalon. Ankoraŭ foje mi iris al la soldatoj - tiam mi havis jam miajn informojn - kaj diras al ili: Donu ŝin al mi, mi punos ŝin anstataŭ vi - tute ne, nepre ili ne volis aŭdi. Sed la proceso estis ege bela; mi sidis tie kaj estis kortuŝita kiel dum la prezentado de Damo kun Kamelioj. La grafidino maldika kiel sago kaj bruna kiel bedueno, konfesis sian kulpon. - Mi fieras, ŝi diris, ke mi povis servi al malamikoj de ĉi tiu lando. La tribunalo povis ŝiriĝi pro la  tutplena ĝentileco kaj severeco; sed kia helpo, estis ĉi tie la ŝtatperfidaj leteroj kaj la aliaj stultaĵoj kaj la tribunalo konsiderante la eksterordinare malgravigajn kaj eksterordinare pligravigajn cirkonstancojn ne povis alie, ol kondamni grafidinon Mihalyová al unujara karcero. Poste la grafidino ekstaris kaj klarvoĉe deklaris: Sinjoro prezidanto, mi konsideras mia devo konstati, ke dum la enketado kaj aresto ĉiuj ĉeĥoslovakaj oficiroj kondutis al mi kiel perfektaj ĝentlemanoj. Tiam mi, pro emocio, ploraĉis preskaŭ laŭte.
	"Sed tamen estas tiel: kiam oni scias la veron, la lango onin jukas; simple oni devas tion diri. Mi opinias, ke la homoj parolas la veron ne pro malico aŭ malsaĝo, sed pro ia neceso aŭ nerezistebla impulso. Imagu, tiu Mihályeta konatiĝis en Vieno kun la fama majoro Westermann kaj enamiĝis al li. Vi scias ja, kiu estas tiu Westermann: li estas ulo, kiu praktikas heroecon kiel metion; ordenoj tintegas sur li, Maria Terezia, Leopoldo, Fera Kruco, turkaj steloj kun briliantoj kaj mi ne scias, kion li kolektis al si dum la milito; tiu Westermann estas gvidanto de ĉiuj eblaj eksterleĝaj organizoj, konspiroj kaj puĉoj, se temas pri monarkiistoj. Al ĉi tiu heroo la grafidino enamiĝis kaj versimile ŝi volis akiri kavalirajn spronojn por esti inda je li; sume pro amo al li ŝi pretekstis spionadon, kaj mem perfidis tion pri si, por atingi martiran gloron. Tian aferon scias fari nur virino.
	"Mi iris en malliberejon, kie ŝi sidis kaj igas ŝin veni. Madame, mi diras al ŝi, rigardu, estas enuege sidi la tutan jaron en karcero; eblas prezenti peton pri la nova proceduro, se vi bonvolus konfesi, kiel ĝi estis kun tiu via supozata spionado.
	"Mi konfesis jam, sinjoro, diris la grafidino glacie, kaj mi havas nenion por diri.
	"Sed Jesuomarieta, mi hastvortigis, lasu la stultaĵojn; majoro Westermann estas jam dek kvin jarojn edziniĝinta kaj havas tri infanojn!
	"La grafidino mortpaliĝis kiel cindro; ankoraŭ mi ne vidis virinon tiel subite malbeliĝi. - Ĉu ... ĉu tio rilatas min? ŝi ekvortigis, dentklakante.
	"Kaj ankaŭ tio povas vin interesi, mi kriis, ke tiu via  majoro Westermann fakte nomiĝas Venceslao Málek kaj estas bakisto el Prostějov, ĉu vi komprenas? Jen vi havas lian malnovan foton; nu, ĉu vi ekkonas lin? Pro Jesuokristeto, grafidino, por tia fripono vi iris en karceron?
	"Mihályová sidis kvazaŭ ligneca; subite mi vidis, ke fakte ŝi estas maljuna fraŭlino, kies vividealo falruliĝis. Mi bedaŭris ŝin kaj iom mi hontis. Madame, mi diras rapide, interkonsentite: mi sendos al vi ĉi tien advokaton kaj vi diros al li -
	"Mihályová rektiĝis, pala, sed streĉita kiel pafarko. Ne, ŝi elspiris, ne necesas; al neniu mi havas ion por diri. Kaj ŝi iris. Sed post la pordo ŝi falis; oni devis perforte disetendi ŝiajn fingrojn, tiel spasme rigidajn ŝi havis ilin.
	"Mi lipmordis. Nu, jam ĝi estas malkaŝita, mi diris al mi, la vero estas savita. Sed, sakre, ĉu tio estas la tuta vero? Ĉiuj malkovroj kaj elreviĝoj, amaraj veroj, seniluziiĝoj kaj amaraj spertoj, tio estas ja nur parteto de la vero; la tuta vero estas pli granda; la tuta vero estas, ke granda kaj fantazia estas la amo, fiero, pasio, ambicio, ke ĉiu ofero estas heroa, kaj ke la homa estaĵo en sia amo estas io bela kaj mireginda. Jen la dua kaj granda duono de la vero; sed oni devus esti poeto por povi tion vidi kaj diri."

ooo

	"Tute ĝuste, diris policisto Horálek; "ĉio dependas de tio, kiel oni diras la veron. Pasintjare ni kaptis iun fraŭdinton kaj kondukis lin al daktiloskopio por preni de li daktiloskopian premsignon; kaj la bubo hop, saltis el la fenestro en la unua etaĝo sur straton kaj komencis kuri. Nia daktiloskopo estas ja pli aĝa sinjoro, sed en tiu momento li ne ekpensis pri tio kaj hop! li saltis post lin kaj rompis al si la kruron. Tio nin kolerigis, kiel ĉiam, kiam al niulo io okazas; kaj kiam ni ricevis la knabon, ni prilaboris lin iom inter ni.
	"Kiam estis asizo kaj ni estis vokitaj kiel atestantoj, diras al ni advokato de tiu bubo: Sinjoroj, mi ne volas prezenti al vi malagrablajn demandojn, kaj se tio ne plaĉos al vi, vi ne bezonas doni al mi respondon - sciu, la advokato estis glata kiel boteleto da veneno. Sed kiam mia kliento provis fuĝi, vi batregalis lin en la policejo, ĉu?
	"Tute ne, mi diris, ni nur rigardis, ĉu li ne vundis sin pro tiu salto, kaj vidinte ke ne, ni riproĉis lin.
	"Ĝi certe estis ega riproĉo, diris la advokato kun ĝentila rideto. Laŭ atesto de polica kuracisto mia kliento, sekve de la riproĉado, havis tri ripojn rompitaj kaj proksimume sepcent kvadratcentimetrojn da ekimozo, ĉefe sur la dorso.
	"Mi nur ŝultrolevis. Li pentis tiom post la riproĉoj, mi diris, kaj estis bone. Sciu, kelkio estas vero; sed oni devas trovi por ĝi la ĝustan vorton."
 
HISTORIO DE KAPELESTRO KALINA

	"Tia ekimozo aŭ kontuzo, diris sinjoro Dobeš, "doloras iam pli ol frakturo; sed ĝi devas esti sur osto. Mi scias tion, mi estas malnova futbalisto kaj jam mi havis rompitajn ripon, klaviklon kaj polekson; nun oni ne ludas kun tia ardo, kiel dum mia junaĝo. Sed pasintjare ankoraŭ unufoje mi ludis; ni maljunaj sinjoroj, ni volis montri al la nuntempaj junuloj, kian taktikon ni havis. Denove mi estis halfo, kiel antaŭ dek kvin aŭ dudek jaroj; kaj ĝuste, kiam mi estis kaptanta pilkon per ventro, piedbatis min mia propra golejestro al - hm, ĝi estas nomata kokcigo aŭ cauda equina. En tiu rapidego nur momenton mi insultis kaj poste tion forgesis; sed ĝuste nokte ĝi komencis dolori kaj matene tute mi ne povis moviĝi. Ĝi estis tia doloro, ke mi povis movi nek la manon, nek terni - estas strange, kiel en la homo ĉio koneksas. Mi kuŝis do surdorse kiel morta skarabo, nek sur kokson mi povis kuŝiĝi, nek per halukso skueti; mi siblis nur kaj ĝemegis; tiom terure ĝi doloris.
	"En tia stato mi trakuŝis la tutan tagon kaj ankoraŭ unu nokton; dormi mi povis eĉ ne dum unu sekundo. Estas strange, kiel la tempo malrapide pasas, kiam oni ne povas moviĝi; ĝi devas esti ege turmenta, kiam iu estas superŝutita. Mi kalkulis kaj potencigis, mi preĝis, ankaŭ iujn poemojn mi rememoris, nur por ke la tempo pasu al mi, sed senĉese estis nokto - Subite, povis esti ĉirkaŭ la dua matene, mi aŭdis, kiel iu plenforte sube kuras sur la strato; kaj post tiu iu kuregis la tuta aro kaj estis aŭdeblaj proksimume ses voĉoj: ci ricevos, mi senintestigos cin, ci fibubo, ci bastardo kaj similaj aferoj. Ĝuste proksimume sub miaj fenestroj ili kaptis lin kaj nun ĝi komenciĝis, ia piedŝovado de proksimume ses piedparoj, plaŭdado sur vango, lignosonaj batoj, same kiam oni batas la kapon per bastono, spiregado, plor-pepado, sed nenia krio. Aŭdu, tio ne povas esti, ses uloj kontraŭ unu homo kaj bategi lin kiel sakon; mi volis leviĝi kaj diri al ili, ke tio ne decas, sed mi ekkriegis pro doloro; mildiabloj, mi ne povis min movi! Tia senpovo estas terura; mi dentgrincis kaj blekis pro furiozo kiel besto. Kaj subite io en mi krakis, mi saltis el la lito, ekkaptis bastonon kaj kuregas desur ŝtuparo malsupren. Kiam mi elkuris en la straton, mi estis tute blinda; mi karambolis kun iu ulo kaj komencis lin bategi per la bastono; la ceteraj ĉiuflanken diskuris, sed en mia vivo ankoraŭ neniam mi iun tiel batregalis kiel tiun ulaĉon. Nur poste mi konsciiĝis, ke dume torente fluis miaj larmoj pro la doloro; poste daŭris la tutan horon antaŭ ol mi revenis tra la ŝtuparo en la liton, sed matene jam mi kapablis paŝi; tio estis vere miraklo. Nur mi ŝatus scii," aldonis sinjoro Dobeš enpense, "kiun tiam mi tiel bategis; ĉu tiu estis iu el la supernombro, aŭ tiu, kiun bategis la aliaj. Sed unu kontraŭ unu, tio almenaŭ estas honesta."

ooo

	"La senpovo estas terura," diris kapelestro kaj komponisto Kalina, kapskuante. "Iam, sinjoroj, mi travivis tian okazaĵon, tio estis en Liverpolo; oni invitis min tien, por ke mi direktu al ili iun koncerton kun ilia orkestro. Sciu, mi scias angle eĉ ne unu vorton; sed ni muzikantoj scias interkompreniĝi sen longaj paroloj, precipe, kiam ni havas enmane taktilon; tiam oni frapsignalas, ion krias, okulumas kaj gestas kaj poste oni komencas denove. Tiamaniere oni povas esprimi eĉ la plej delikatajn sentojn; kiam ekzemple mi faras kun la manoj tiel, ĉiu ekkonas ja, ke ĝi signifas mistikan suprenleviĝon kaj savon el la pezo kaj doloro de l' vivo. Kiam mi alveturis en Liverpolon, atendis min angloj en la stacidomo kaj forverturigis en hotelon, por ke mi ripozu; sed baninte min, sola mi iris rigardi la urbon, kaj dume mi perdiĝis.
	"Kiam mi estas ie, unue mi iras rigardi al rivero; ĉe rivero oni ekkonas, por esprimi min, orkestradon de la urbo. Sur unu flanko vi havas bruegon de la urbo, tamburojn, timbalojn, trumpetojn, kornetojn kaj metalajn muzikilojn kaj sur la dua flanko la rivero, tio estas kordoj, la pianisimo de violonoj kaj harpoj; tie oni aŭdas samtempe la tutan urbon. Sed en Liverpolo estas rivero, mi ne scias, kiel oni ĝin nomas, sed ĝi estas flava kaj terura; kaj la rivero muĝas kaj brusonas, kriegas, blekas kaj tintegas, bruegas kaj trumpetas pro ŝipoj, remorkoj, transportŝipoj, magazenoj, dokoj kaj arganoj; sciu, treege mi amas ŝipojn, ĝi estu aŭ ia ventroforma kaj nigra trenŝipo aŭ ruĝe lakita varŝipo, aŭ la blankaj transmaraj vaporŝipoj. Kaj mi diris al mi, jen ie post angulo devas ja esti oceano, tien mi devas iri rigardi; kaj mi ekkuris laŭlonge de la rivero malsupren. Mi kuris du horojn, senĉese preter nuraj magazenoj kaj remizoj kaj dokoj; nur ie tie oni povis vidi ŝipon altan kiel katedralon aŭ tri dikajn kaj oblikvajn kamentubojn; fetoris tie fiŝaĵo, ĉevalŝvito, juto, rumo, tritiko, karbo, fero - aŭskultu, kiam estas granda amaso da fero, ĝi havas tute distingeblan fer-odoron. Mi estis kvazaŭ en ekstazo; sed poste jam estiĝis nokto, kaj mi venis al ia sablejo, kontraŭe lumis lumturo kaj dise naĝis ia lumeto -, eble ĝi estis oceano; mi eksidis sur fostan amason kaj sentis min tiel bele soleca kaj perdita, mi aŭskultis, kiel ĝi plaŭdas kaj vaste muĝas, kaj mi hurlus pro nostalgio. Poste venis tien du homoj, viro kun virino, sed ili ne vidis min; ili sidis dorse al mi kaj mallaŭte parolis -, se mi komprenus angle, mi ektusus, por ke ili sciu, ke iu aŭdas ilin; sed ĉar mi sciis eĉ ne unu anglan vorton krom "hotelo" kaj "ŝilingo", mi restis silenta.
	"Komence ili parolis ege stakate; poste la vira voĉo  komencis lante kaj mallaŭte ion rakonti, kvazaŭ ĝi ne volus el li eksteriĝi; kaj poste rapide li tion vortŝutis. Tiu virino ekkriis pro teruro kaj ion ekscitite ŝi diris al li; sed li kunpremis ŝian manon, ŝi ekveis, kaj li komencis ŝin duonvoĉe persvadi. Aŭskultu, tio ne estis ama interparolo, tion muzikisto ekkonas; ama persvado havas tute alian kadencon kaj ne sonas tiel enfermite -, ama interparolo estas profunda violonĉelo, sed ĉi tio estis alta basviolono ludata preste rubate en unu pozicio kvazaŭ tiu homo senĉese ripetus la saman aferon! Min ĝi komencis iom teruri; tiu homo diris ion malbonan. La virino komencis mallaŭte plori kaj kelkfoje ŝi ekkriis kvazaŭ rezistante, kvazaŭ ŝi, volus lin deteni; ŝi havis iom klarnetan, lignecan voĉon; kiu ne sonis tro junece; sed la vira voĉo parolis ĉiam pli sible, kvazaŭ ĝi ordonus ion aŭ minacus. La virina voĉo komencis malespere peti kaj haltadis pro teruro, same kiel parolhaltas homo, kiam oni donas al li glacian kompreson; kaj estis aŭdeble, kiel ŝi dentklakas. Tiam la vira voĉo komencis murmuri tre profunde, nete base kaj preskaŭ ame, la virina ploro transiris al eta kaj pasiva plorsingulto; tio signifas, ke la rezisto estis rompita. Sed poste la ama baso denove altiĝis kaj paŭzante, pripenseme, nerezisteble metis frazon post frazo; la virina voĉo dume nur iom senpove; lamentis aŭ eksingultis; sed tio jam ne estis rezisto, nur freneza timo, ne timo antaŭ la viro, sed vizia hororo antaŭ io futura. Kaj tiam la vira voĉo denove malaltiĝis al kvietiga zumado kaj mallaŭtaj minacoj; la virina plorego ŝanĝiĝis je stultigitaj kaj senpovaj ĝemoj; kaj la viro prezentis malvarm-flustre kelkajn demandojn, kiujn versimile sekvis kapjeso; ĉar plu li ne insistis.
	"Poste tiuj du ekstaris kaj ĉiu foriris en alian direkton.
	"Aŭskultu, mi ne kredas antaŭsentojn, sed mi kredas la muzikon; kiam tie tiunokte mi aŭskŭltis, mi sciis tute certe, ke la basviolono persvadas la klarneton al io terura. Mi sciis, ke la klarneto revenas hejmen kun subjugita volo kaj faros, kion la basviolono al ĝi ordonas. Mi aŭdis tion, kaj aŭdi estas pli multe ol kompreni la vortojn. Mi sciis, ke estas preparata ia krimo; kaj mi sciis, kia. Tion mi ekkonis laŭ la teruro, kiu blovis el la du voĉoj; ĝi estis en koloro de la voĉoj, en kadenco, takto, intervaloj, cezuroj - aŭdu, la muziko estas ekzakta; pli ekzakta ol la parolo. Tiu klarneto estis tro simpla por povi mem ion fari; ĝi nur helpos, transdonos ian ŝlosilon aŭ malfermos pordon; sed la kruda kaj profunda basviolono tion faros, dum la klarneto haltados pro hororo. Mi kuregis al la urbo kun scio, ke io devas okazi, ke mi devas ion fari por malhelpi tion; ĝi estas terura sento, ke oni venos malfrue.
	"Fine ĉe angulo mi vidas policiston kaj kuras al li, ŝvitplena kaj senspira. Sinjoro, mi hastvortigis, ĉi tie en la urbo oni preparas ian murdon!
	"La policisto ŝultrolevis kaj ion diris, kion mi ne komprenis. Diomia, mi rememoris, li ne komprenas ja al mi eĉ unu vorton!
	"Murdo, mi kriis al li, kvazaŭ li estus surda - ĉu vi komprenas? Ian solecan sinjorinon ili volas mortigi! Tiu servistino aŭ mastrino helpos dume -, sakre, mi ekkriegis, faru ion, homo!
	"La policisto nur kapskuis kaj diris ion kiel 'jurvej'.
	"Sinjoro, mi rakontis al li indigne, kaj dume mi tremis pro kolerego kaj hororo, la povra virino malfermos al sia amato, venenon vi povas veti! Vi ne rajtas tion lasi! Serĉu ŝin! Dume mi rememoris, ke mi tute ne scias, kiel tiu virino aspektas; sed se mi scius tion, ankaŭ mi ne povus tion diri. Jesuo Kristo, mi ekkriis, ĝi estas ja nehoma lasu tion!
	"La angla policisto atente rigardis min kaj iel min kvietigis. Mi ekkaptis mian kapon. Ci stultulo, mi kriis pro malespero senkonscia, mi mem tion trovos, kie ĝi estas!
	"Mi scias, ĝi estis frenezaĵo, sed rigardu, oni devas ion fari, se ies vivo estas riskata; dum la tuta nokto mi kuris tra Liverpolo, por eble vidi, ĉu iu volas ŝteleniri iun domon. Ĝi estas stranga urbo, tiel terure morta nokte ... Antaŭ mateniĝo mi sidiĝis sur rando de trotuaro kaj ploraĉis pro laco; tie trovis min policisto, diris al mi 'jurvej' kaj alkondukis min en mian hotelon.
	Mi ne scias, kiel tiun matenon mi kapelestris la provkoncerton; kiam je la fino mi terenĵetis la taktilon kaj elkuris surstraten, kamelotoj krioferis vesperĵurnalojn. Mi aĉetis ekzempleron -, estis tie granda surskribo MURDER kaj sub ĝi foto de ia blankhara sinjorino. Mi opinias, ke Murder signifas murdon."

MORTO DE BARONO GANDARA

	"Aŭskultu," ekparolis poste sinjoro Menšík, "tiun murdinton certe ili kaptis, tiuj policistoj en Liverpolo; tio estis metia krimo kaj tian ordinare oni malkovras. En tia kazo oni arestas ĉiujn notorajn kanajlojn, kiuj ankoraŭ libere moviĝas, kaj nun, ulo, diru, kian alibion ci havas. Kaj kiam li ne havas alibion, li estas sekve farinto. La polico ne ŝatas labori kun nekonataj faktoroj aŭ konstantoj; por esprimi min, la polico klopodas redukti ilin al konataj aŭ notoraj konstantoj. Kiam ili havas jam iun en la manoj, ili mezuras lin, prenas liajn daktiloskopiaĵojn, kaj poste jam li estas ilia homo; ekde tiu tempo ili turnas sin al li kun konfido, tuj kiam ie io okazas; ili iras al li pro la malnova konatiĝo, same kiel oni iradas al sia malnova razisto aŭ en sian tabakvendejon. Malpli bone estas, se la krimon faris nefakulo aŭ novulo, ni diru vi aŭ mi; tiam estas por la polico multe pli malfacile pruvi lian kulpon.
	"En polica direkcio mi havas parencon, li nomiĝas konsilisto Pitr kaj estas onklo de mia edzino. Tiu sinjoro Pitr diras, se temas pri rabo, faris tion iu fakulo; kaj se ĝi estas murdo, faris tion plej versimile iu el la familio. Li havas tiajn stabilajn opiniojn, tiu sinjoro Pitr; ekzemple li asertas, ke malofte oni murdas fremdan homon, ĉar tio ne estas tiel facila; sed inter konatoj jam pli facile oni trovas okazon kaj en familio ĝi estas tute klara. Kiam oni taske donas al li malkovron de murdo, li penas informiĝi, kiu povis tion fari kun minimumaj malfacilaĵoj, kaj tion li sekvas. Sciu, Menšík, li diradas, mi havas eĉ ne ereton da fantazio aŭ inĝenio; ĉe ni ĉiu konfirmos al vi, ke mi estas la plej granda imbecilo en la direkcio. Sciu, mi estas same primitiva kiel murdinto; kaj kion mi ekpensas, estas same ĉiutaga, ordinara kaj malsprita kiel liaj motivoj, plano kaj ago; kaj mi diras al vi, ke ĝuste tial plejparte ĉion mi solvas.
	"Mi ne scias, ĉu iu el vi rememoras la murdon de tiu ekzota barono Gandara. Li estis ia mistera aventurulo, harojn li havis kiel frugilego kaj bela li estis kiel Lucifero; li loĝis en iu vilao apud Grébovka, kaj kio tie de temp' al tempo okazis, tio ne estas rakontebla. Foje antaŭ mateniĝo oni aŭdis apud la vilao du revolver-pafojn, estis alarmo kaj poste oni trovis la baronon en la vilaa ĝardeno pafmortigita. Brust-paperujo mankis, sed alie nenia konsiderinda spuro tie restis; koncize, mistera unuaranga kazo. Tiun murdon taske ricevis mia onklo Pitr, ĉar ĝuste nenion alia li havis; sed lia ĉefo anticipe tiel preterpase diras al li, sinjoro kolego, ĉi kazo ne estas laŭ via kutima stilo, sed penu  montri, ke ankoraŭ vi ne estas matura por pensio. Onklo Pitr murmuris, ke li klopodos kaj foriris al la loko de l' kazo. Memkomprene, li trovis nenion, insultis detektivojn kaj iris sidigi sin al sia tablo, por bruligi sian gipspipon. Kiu vidus lin en tiu fetoranta fumo, opinius, ke sinjoro Pitr pripensas sian kazon, sed tio estus eraro; onklo Pitr tut ne pripensis, ĉar principe li rifuzadis la meditadon. Murdanto ankaŭ ne meditas, ideo al li venas aŭ ne venas.
	"La ceteraj en la direkcio bedaŭris onklon Pitr; tio ne estas kazo por li, ili diradis al si, domaĝe doni tiel belan temon al Pitr; Pitr taŭgas por maljunaj virinaĉoj, murditaj de ilia nevo aŭ svatanto de ilia servistino. Iu kolego do, komisaro Mejzlík, iris kvazaŭ preterpase al onklo Pitr, sidiĝis sur la tablon kaj diris: Nu, sinjoro konsilisto, kio nova pri tiu Gandara?
	"Eble li havas nevon, opiniis onklo Pitr.
	"Sinjoro konsilisto, diris doktoro Mejzlík, por helpi al li, ĉi tio estos versimile iom alia kazo. Mi diras al vi, baron Gandara estis granda internacia spiono; kiu scias, pri kiaj strangaj aferoj ĉi tie temas - mi ne povas forgesi, ke perdiĝis lia brust-paperujo. Sur via loko mi penus informiĝi --
	"Onklo Pitr kapskuis. Sinjoro kolego, li diris, ĉiu el ni havas siajn metodojn; unue oni devas konstati, ĉu ekzistas ĉi tie iuj parencoj, kiuj povus heredi post li.
	"Due, diris doktoro Mejzlík, estas al ni konate, ke baron Gandara estis ega hazardludanto; vi ne vizitadas societon, sinjoro konsilisto, vi ludas nur dominon en familio de Menšík, kaj ne havas tiajn rilatojn; se vi volas, mi demando kiu ludis kun li en la lastaj tagoj - sciu, ĉi tie povus temi pri tiel nomata honora ŝuldo"
	"Onklo Pitr morniĝis. Aŭdu, li diris, nenio por mi; neniam mi laboris en la pli altrangaj tavoloj, kaj en mia aĝo mi ne komencos kun ĉi tio. Lasu min trankvila kun la honora ŝuldo, tian kazon dum mia tuta vivo mi ne havis. Se tio ne estas familia murdo, ĝi estas do rabmurdo; kaj tiun devis fari iu el la domanoj. Tio ordinare okazas. Eblas, ke la kuiristino havas nevon.
	"Aŭ ŝoforo de Gandara, opiniis Mejzlík, por kolerigi la onklon.
	"Onklo Pitr kapneiis. Ŝoforoj, li diris, tio dum mia tempo ne estis; mi ne memoras, ke ŝoforo farus rabmurdon. Ŝoforoj drinkas kaj ŝtelas benzinon; sed murdi, tion ankoraŭ mi ne havis. Junulo Mejzlík, mi restas ĉe miaj spertoj: Kiam vi estos tiom aĝa kiel mi --
	"Doktoro Mejzlík estis kvazaŭ sur dornoj. Sinjoro konsilisto, li rapidis diri, ekzistas ankoraŭ la tria eblo. Barono Gandara rilatis al iu edziniĝinta sinjorino; hometo, la plej bela virino en Prago. Eble ĝi estas murdo pro ĵaluzo.
	"Tio okazas, konsentis onklo Pitr. Tian murdon mi havis jam kvinfoje. Kaj kio estas la edzo de tiu sinjorino?
	"Grandkomercisto, diras doktoro Mejzlík. Ege grava firmo.
	"Onklo Pitr enpensiĝis. Ĝi denove nenien kondukas, li diris. Ankoraŭ mi ne havis kazon, ke grandkomercisto iun pafmortigus. Trompojn, tion ili faras; sed murdojn pro ĵaluzo, tion oni faras en aliaj tavoloj. Ne, sinjoro kolego!
	"Sinjoro konsilisto, daŭrigis doktoro Mejzlík, ĉu vi scias, per kio vivtenis sin tiu barono Gandara? Per ĉantaĝado. Li sciis terurajn aferojn pri - nu pri multaj ege riĉaj homoj. Estas atentinde, kiu povus havi intereson pri - hm, pri lia forigo.
	"Nu sciu, diris post tio onklo Pitr, tian kazon jam unufoje mi havis, sed ni ne povis pruvi tion; el tio estis nura ridindigo. Kion vi pensas, kun tia afero mi ne brulvundos miajn fingrojn la duan fojon. Al mi sufiĉas ordinara rabmurdo; mi ne ŝatas tiujn sensaciojn kaj misterajn skandalojn. Kiam mi havis vian aĝon, ankaŭ mi pensis, ke foje mi solvos ian gloran kriminalan kazon; tia jam estas la ambicio. Mia kara, laŭ la jaroj ĝi pasas; poste oni vidas, ke okazas nur ordinaraj kazoj.
	"Barono Gandara ne estis ordinara kazo, kontraŭis komisaro Mejzlík. Sinjoro, mi lin konis: eleganta trompisto, nigra kiel cigano - la plej bela kanajlo, kiun mi iam vidis. Mistera ulo. Demono. Falsludanto. Falsa barono. Aŭdu, tia homo ne mortas per ordinara maniero; nek per ordinara murdo. Ĉi tie temas pri io pli granda. Pri ege misteraj aferoj.
	"Tiuokaze ili ne donadu tion al mi, murmuris onklo Pitr mishumore. Mi ne havas la kapon por misteraj aferoj. Mi ignoras misterajn kazojn. Mi ŝatas ordinarajn kaj klarajn murdojn, kiel ekzemple murdon de tabakvendistino. Homo, mi ne lernos plu iajn novajn metodojn. Kiam ili donis tion al mi, mi faros tion laŭ la mia, kaj el tio estos ordinara rabmurdo. Se ili donus tion al vi, el tio estos kriminala sensacio, amromano aŭ politika krimo - Vi havas romantikan guston, Mejzlík; el la materialo vi farus mirindan kazon. Domaĝe, ke ili ne donis tion al vi.
	"Aŭskultu, hastvortigis doktoro Mejzlík, ĉu vi oponus, se mi - tute private ... sekvus la aferon? Sciu, mi havas tiom da konatoj, kiuj scias diverson pri tiu Gandara - Memkomprene, miajn informojn mi disponigus al vi, aldonis Mejzlík rapide. Tio restus via kazo - nu?
	"Onklo Pitr incitite eksnufis. Respektan dankon, li diris, sed tio ne eblas. Sinjoro kolego, vi havas alian stilon ol mi; al vi rezultus el tio io tute alia ol al mi. Tio ne estas miksebla. Kion mi farus kun viaj spionoj, ludantoj, sinjorinoj kaj ĉia tia eminentularo? Kamarado, nenio el tio por mi. Se mi devas tion prilabori, el tio rezultos do tia mia ordinara fia kazo ... Oni faras, kion oni scias.
	"En tiu momento iu frapis kaj eniris detektivo. Sinjoro konsilisto, li raportis, ni konstatis, ke la domservisto el la vilao de Gandara havas nevon. Li estas dudekjara bubo, senokupa, kaj loĝas en Vršovice numero 1451. Ofte li estis ĉe la domservisto. Kaj servistino de tie havas amanton, soldaton, sed tiu nun partoprenas ie manovrojn.
	"Estas bone, diris onklo Pitr. Iru rigardi al la nevo de la domservisto, faru traserĉon kaj alkonduktu lin ĉi tien.
	"Post du horoj havis onklo Pitr en la manoj monujon de Gandara, kiun ili trovis en lito de la junulo; nokte ili kaptis la bubon diboĉanta kaj matene li konfesis, ke li pafmortigis Gandara'n por rabi de li la brust-paperujon; estis en ĝi pli ol kvindek mil kronoj.
	"Nu vidu, Menšík, diris al mi poste onklo Pitr, ĝi estas la sama kazo kiel kun la maljuna virinaĉo el strato Křemencová; tiun ankaŭ mortigis nevo de domservisto. Sed, damne, knabo, se mi ekpensas, ke la kazon ricevus Mejzlík, kion li farus el ĉi temo! Sed por tio mi ne havas la fantazion, jen la vero.

HISTORIETOJ DE EDZIĜ-TROMPISTO

	"Estas vere, diris detektivo Holub kaj modeste tusetis. "Ni ĉe la polico ne ŝatas iajn ekstrajn kaj neordinarajn kazojn; ankaŭ ni ne ŝatas novajn homojn. Tia malnova, elprovita krimulo, tio estas tute alia laboro; unue, tuj ni scias, ke li faris tion, ĉar tio estas lia fako; due, ni scias, kie lin trovi, kaj trie, li ne faras al ni malkomplezojn kaj ne malkonfesas, ĉar li scias jam, ke ĝi ne helpos al li. Sinjoroj, labori kun tia sperta homo estas vera ĝuo. Kaj mi diras al vi, ke ankaŭ en karcero ĉi-metiaj krimuloj ĝuas specialan ŝaton kaj konfidon; la novuloj kaj, hazardaj deliktuloj estas la plej grandaj kverelantoj kaj obstinuloj, kaj pri nenio ili estas kontentaj; sed tia malnova krimulo scias, ke karcero estas risko de laboro, kaj tial vane li amarigas tion nek al si nek al la aliaj. Sed cetere sufiĉe pri tio.
	"Foje, antaŭ kvin jaroj, ni ricevadis de ĉiuj flankoj kaj anguloj raportojn, ke en la ĉeĥa provinco misagas nekonata edziĝtrompisto. Laŭ priskribo li estis nejuna sinjoro, diketa, kalva, kun kvin oraj dentoj en la buŝo; li donadis al si nomon Müller, Procházka, Šimek, Šebek, Šinderka, Bílek, Hromádka, Pivoda, Bergr, Bejček, Stočes kaj ankoraŭ diversajn aliajn. Sakre, la priskribo konvenis al neniu el niaj edziĝtrompistoj, li devas esti iu nova. Nia sinjoro konsilisto venigis min kaj diras: Holub, vi deĵoras en trajnoj - kiam vi ien veturas, atentu, ĉu vi renkontos iun ulon kun kvin oraj dentoj. - Nu bone, mi komencis rigardi la dentojn de homoj en trajno kaj dum du semajnoj mi malkovris tri sinjorojn kun kvin oraj dentoj; ili devis legitimi sin al mi, sed Jesuomaria, unu en ili estis lerneja inspektoro, kaj unu eĉ deputito, kaj vi ne demandu, kiel mi estis insultita pro tio de ili kaj ankaŭ ĉe ni. Tio do ege kolerigis min kaj nur nun ili prenis en la kapon, ke tiun friponegon mi devas kapti. Tio ja ne estis mia kazo, sed mi decidiĝis, ke mi venĝos al li.
	"Mi veturis private al la trompitaj orfoj kaj vidvinoj, de kiuj la ordenta fripono ellogis monon sub promeso de edzeco. Vi ne kredus, kiom da paroloj kaj ploro havas tiuj subpremataj orfoj kaj vidvinoj. Ĉiuj estis unuecaj en tio, ke li estis inteligenta kaj serioza sinjoro, ke li havis orajn dentojn kaj ke li tiel bele kaj bone ardis por la familia vivo, sed neniu prenis de li eĉ premsignon de polekso - estas terure, kiel ĉi virinoj estas facilkredemaj. La dek unua viktimo - tio estis en Kamenice - diris al mi larmante, ke tiu sinjoro estis ĉe ŝi trifoje; ĉiam li alveturis per trajno je la deka tridek minutoj matene, kaj forirante lastfoje kun ŝia mono en la poŝo, li rigardis la konskripcian numeron sur ŝia dometo kaj diris surprizite: Aj, fraŭlino Marinja, ĉu tio ne estas dia volo, ke ni geedziĝu; vi havas domnumeron 618 kaj mi ekveturas ĉiam je la sesa 18 minutoj; ĉu tio ne estas bona antaŭsigno? - Aŭdinte tion, mi diras: Fraŭlino, tio estas, je mia animo, bona signo. Tuj mi eltiris horaron kaj serĉas, el kiuj stacioj elveturas trajno je la sesa 18 minutoj kaj havas komunikon al trajno, alveturanta al Kamenice je la deka 35 minutoj. Kiam ĉion mi komparis kaj akordigis, mi vidis, ke povus plej versimile temi pri trajno el stacio Bystřice-Novoves. Sciu, la trajn-detektivo devas esti sperta pri trajnoj.
	"Memkomprene, kiam mi havis la unuan ferian tagon, mi veturis al stacio Bystřice-Novoves kaj demandas, ĉu veturadas de tie okulfrape ofte ia sinjoro kun ora buŝo. Jes, veturadas, diris staciestro, li estas sinjoro Lacina, komerca agento, kiu loĝas tie en la malsupra strato. Ĵus hieraŭ vespere li alveturis de ie. Mi iras do al tiu sinjoro Lacina; en koridoro mi renkontis tian etan kaj ege puran sinjorinon kaj diras: Ĉu loĝas ĉi tie sinjoro Lacina? Li estas mia edzo, ŝi diris, sed nun post la tagmanĝo li dormas. Ne gravas, mi diras, kaj eniras. Sur kanapo kuŝas homo sen jako kaj diras: Aj, aj, jen sinjoro Holub; panjo, donu seĝon al li.
	"Tiumomente malaperis ĉia mia kolero; li estis ja malnova lot-agento Pliĥta, sciu, tiu faras lot-ĉarlatanaĵojn, tiu Pliĥta jam punsidis almenaŭ dekfoje. Dio cin salutu, Vinĉjo, mi diras, ci ne plu fikomercas kun lotoj?
	"Jam ne, diris Pliĥta kaj sidiĝis sur la kanapo. Sinjoro Holub, tio postulas troan kuradon, ĉu, kaj mi ne plu estas  junulo. Kvindek du jaroj, tiam oni ŝatas jam ie sidi; iradi de domo al domo, tio jam estas nenio por niulo.
	"Tial ci transiris al edziĝtrompoj, ĉu, ci brokantulo, mi diras al li.
	"Pliĥta nur ekĝemis. Sinjoro Holub, li diris, ion mi devas fari. Sciu, kiam lastfoje mi estis arestita, kariiĝis miaj dentoj; mi opinias, ke ĝin kaŭzas la karcera lento. Mi devis do ilin riparigi, ĉu; kaj vi ne kredus, sinjoro Holub, kian krediton oni havas pro oraj dentoj. Ili vekas konfidon, kaj, ankaŭ oni komencas pli bone digesti kaj dikiĝi. Kion fari, niulo devas labori per tio, kion li havas.
	"Kaj kie ci havas monon? mi diras al li. En mia notlibro mi havas dek unu ciajn trompojn, ili sumas netajn ducent dek ses mil kronojn. Kie ci havas ilin?
	"Sed, sinjoro Holub, diris Pliĥta, sciu, ĉio ĉi tie apartenas al mia edzino. Komerco estas komerco. Mi havas nenion, krom tio, kion mi havas ĉe mi; tio estas sescent kvindek kronoj, ora horloĝo kaj oraj dentoj. Panjo, mi veturos kun sinjoro Holub al Prago. Sinjoro Holub, ankoraŭ mi devas la dentojn partopagi; tio sumas tricent kronojn, mi lasos ilin tuj ĉi tie.
	"Kaj cent kvindek kronojn devas ricevi via tajloro, rememorigis lin la panjo.
	"Vi pravas, diris Pliĥta. Sinjoro Holub, pasie mi ŝatas la ĝustecon. Nenio pli bona ol ordo en ĉio, ĉu. Tiam la ordo estas videbla sur la vizaĝo. Kiam vi ne havas ŝuldojn, vi povas rigardi en ĉies okulojn. Tio apartenas jam al la negoco, sinjoro Holub. Panjo, brosu iom mian vintro-surtuton, por ke mi ne faru al vi malhonoron en Prago. Ni povas do veturi, sinjoro Holub.
	"Tiam Pliĥta estis kondamnita por kvin monatoj; la virinoj plejparte deklaris antaŭ asizo, ke la monon ili donis al li memvole, ke ili pardonas tion al li. Nur unu virinaĉo ne pardonis al li, kaj ŝi estis riĉa vidvino, de kiu li elpumpis nur kvin mil.
	"Duonjaron poste mi aŭdis, ke denove okazis du edziĝtrompoj. Versimile denove Pliĥta, mi diris al mi, sed plu mi ne zorgis pri tio. Tiutempe mi havis ian laboron en stacidomo de Pardubice, ĉar tie aktivis kofro-ŝtelisto, sciii, kiu ŝtelas valizojn sur kajo. Kaj ĉar mi havis en iu vilaĝo, horeton de Pardubice, mian familion en somerloĝejo, mi prenis por ĝi kolbasetojn en kofreto kaj iajn salamojn; vi scias, ke en vilaĝo ĝi estas maloftaĵo. Kaj veturante, mi trairis laŭkutime la tutan trajnon; kaj en iu kupeo sidas Pliĥta kun ia nejuna sinjorino kaj rakontas, kiel la mondo estas malvirta.
	"Vinĉjo, mi diras, denove jam ci promesas edziĝon al iu?
	"Pliĥta ruĝiĝis kaj rapide ekskuzis sin al la sinjorino, ke li havas ĉi tie kun la sinjoro negocan traktadon; kaj elrinte post mi en la koridoron, li diras al mi riproĉe: Sinjoro Holub, tion vi ne devus fari al mi antaŭ fremdaj homoj; sufiĉas al mi okulsigni kaj mi iras. Kial vi serĉas min?
	"Ni havas ĉi tie du kazojn, Pliĥta, mi diras al li. Sed hodiaŭ mi havas alian laboron, mi transdonos cin al ĝendarmoj en Pardubice.
	"Ho, sinjoro Holub, tion ne faru al mi; mi estas kutima je vi, ankaŭ vin mi konas, mi iros prefere kun vi. Nu, sinjoro Holub, pro la malnova konateco.
	"Ne eblas, mi diras, unue mi devas iri al mia familio, horeton de ĉi tie. Kion mi farus dume kun ci?
	"Mi akompanos vin, sinjoro Holub, proponis Pliĥta. Almenaŭ la vojo pli bone pasos al vi.
	"Nu bone, tiu Pliĥta do iris kun mi; kaj kiam ni estis jam ekster la urbo, li diras: Jen, sinjoro Holub, mi portos vian kofreton. Rigardu, sinjoro Holub, mi estas pli aĝa homo; kaj kiam vi ciadas al mi antaŭ homoj, ĝi impresas strange.
	"Mi prezentis lin al miaj edzino kaj bofratino kiel mian malnovan amikon, sinjoron Pliĥta. Aŭskultu, mia bofratino estas sufiĉe bela knabino kaj havas dudek kvin jarojn, sed tiu Pliĥta tiel bele kaj serioze parolis kaj al la infanoj li donis bombonojn, - mallonge, kiam ni eltrinkis kafon, proponis sinjoro Pliĥta, ke li povus fari kun la fraŭlino kaj la infanetoj promenon, kaj nur tiel okulsignis al mi, ke ni viroj komprenas ja unu la alian kaj ke mi havas kun mia edzino ion por paroli. Tia nobla homo li estis. Kaj kiam ili revenis post unu horo, la infanoj kondukis sinjoron Pliĥta je la manoj, la bofratino estis kiel rozeto kaj dum la adiaŭo ŝi ege longe premis lian manon.
	"Aŭdu, Pliĥta, mi diras al li poste, kian ideon ci havis, konfuzi la kapon de nia Manja?
	"Tio estas ja tia kutimo, diris Pliĥta preskaŭ malĝoje. Sinjoro Holub, preskaŭ mi eĉ ne estas kulpa pri tio, tion faras la dentoj. Mi havas pro ili nur malagrablaĵojn, nu. Kun virinoj neniam mi parolas pri la amo, tio ne konvenas al mia aĝo; kaj vidu, ĝuste tio estas por ili la plej altira. Iam mi diras al mi, ke ili ne amas min pro mi, sed pro la profitemo, ĉar mi aspektas kiel iu kun sekurigita posteno.
	"Kiam ni estis denove en la stacidomo de Pardubice, mi diras al li, Pliĥta, tamen mi devas cin transdoni al ĝendarmoj, ĉar mi devas ĉi tie esplori ian ŝtelon.
	"Sinjoro Holub, petis Pliĥta, sidigu min dume en ĉi restoracion; mi mendos teon kaj legos ĵurnalon - jen mia mono, sume dek kvar mil kaj ankoraŭ iom; kaj sen mono mi ne fuĝos al vi, mi havas ja neniom por pagi la elspezon.
	"Mi sidigis lin en la stacidoman restoracion kaj zorgis pri miaj aferoj. Post unu horo mi enrigardis tra fenestro: li sidis sur sia loko, sur la nazo oran nazumon kaj legis-ĵurnalon. Proksimume post duonhoro mi estis preta kaj iras al li. Nun jam li sidis ĉe la apuda tablo kun iu okulfrape graspufa blonda sinjorino kaj digne riproĉis kelneron, ke li donis al ŝi laktokruston en la kafo. Ekvidinte min, li diris adiaŭ al la sinjorineto kaj iris al mi. Sinjoro Holub, li diras, ĉu vi povus aresti min nur post unu semajno? Ĝuste nun mi havus ian laboron.
	"Ĉu ege riĉa? mi demandas lin.
	"Pliĥta nur mansvingis. Sinjoro Holub, li flustris, ŝi havas fabrikon; kaj tre ŝi bezonus spertan homon, kiu konsultos ŝin de temp' al tempo. Ĝuste nun ŝi devas pagi iajn novajn maŝinojn.
	"Ha, mi diras, venu, mi prezentos cin. Kaj mi iras al la sinjorineto. Hej, Luizeta, mi diras, ĉu ci ankoraŭ nun kaptas tiajn nejunajn sinjorojn?
	"La blondulino ruĝiĝis ĝis la skapoloj kaj diris: 'Suomaria, sinjoro Holub, mi ne scias, ke tiu sinjoro estas via amiko!
	"Zorgu malaperi, mi diras al ŝi. Sinjoro konsilisto Dundr volus paroli kun ci; sciu, li nomas tion trompoj.
	"Pliĥta estis konsternita. Sinjoro Holub, li diris, neniam mi kredus, ke la sinjorineto ankaŭ estas trompistino!
	"Ŝi estas, mi diris al li, kaj krome facilmora virino; imagu, ke ŝi logas de nejunaj sinjoroj monon sub promeso de edzeco.
	"Pliĥta eĉ paliĝis. Fi, li forkraĉis, oni kredu al la virinoj! Sinjoro Holub, kiel nekredebla!
	"Atendu do ĉi tie, mi aldiris, mi aĉetos por vi bileton al Prago. Ĉu la duan aŭ trian?
	"Sinjoro Holub, oponis Pliĥta, domaĝe pri la mono. Kiel arestito mi rajtas veturi senpage, ĉu. Vi veturigos min jam per ŝtata mono. Niulo devas kalkuli kun ĉiu helero.
	"Dum la tuta vojaĝo al Prago insultis Pliĥta tiun virinon; tio estis la plej profunda morala indigno, kiun iam ajn mi vidis. Dum elvagoniĝo en Prago, diras Pliĥta: Sinjoro Holub, mi scias, ke ĉi-foje mi ricevos sep monatojn; kaj la karcera nutrado ne prosperas al mi. Jen, mi ŝatus ankoraŭ foje bone manĝi. La dek kvar mil, kiujn vi prenis de mi, estas ĉio, kion mi gajnis en la lasta kazo - mi havu do el tio almenaŭ unu vespermanĝon; kaj mi ŝatus kompensi al vi la kafon.
	"Ni iris kune en ian pli bonan restoracion; Pliĥta mendis rostbefon kaj eltrinkis kvin bierojn, kaj mi pagis tion el lia monujo, post kiam antaŭe trifoje li rekalkulis la fakturon, por ke la kelnero ne pritrompu nin.
	"Kaj nun al la direkcio, mi diras.
	"Momenton, sinjoro Holub, diris Pliĥta. Kun la lasta kazo mi havis grandan elspezon. Estis kvar veturoj tien kaj reen po kvardek ok kronoj, tio sumas tricent okdek kvar kronojn - Dume li surmetis la nazumon kaj kalkulis sur peceto da papero. Poste restadkostoj, ni diru tridek kronojn tage - mi devas bonstate vivi, sinjoro Holub, tio apartenas al la negocado. Tio sumas cent dudek kronojn. Ankaŭ mi donis al la fraŭlino bukedon por tridek kvin kronoj, vi scias; tio estas ĝentilaĵo. Edziĝringo kostis ducent kvardek - ĝi estis nur orizita, sinjoro Holub; se mi ne estus honesta homo, mi dirus, ke ĝi estis ora kaj mi kalkulus ses centojn, ĉu. Plue mi aĉetis al ŝi torton por tridek kronoj; plue ni havis kvin leterojn po unu krono, kaj la gazetanonco, pere de kiu mi konatiĝis al ŝi, kostis dek ok kronojn. Ĝi sumas do okcent tridek du kronojn, sinjoro Holub: Mi petas vin, tiun sumon vi devas dekalkuli al mi; kaj mi lasos ĝin dume ĉe vi. Mi ŝatas ordon, sinjoro Holub; almenaŭ elspezojn mi devas havi kvititajn. Kaj nun ni povas iri.
	"Kiam ni estis jam en la koridoro de la polica direkcio, subite Pliĥta rememoris: Sinjoro Holub, mi donacis ankaŭ al la fraŭlino parfumon, ankoraŭ mi havas dudekkronan bonhavon. 
	"Poste li zorge mungis kaj lasis sin forkondukti kun trankvila menso."

BALADO PRI JURAJ ČUP

	"Tio, sinjoroj, vere okazas," diris poste ĝendarma kapitano Havelka, "nome tio, ke ĉe krimuloj iam aperas ia speciala skrupulemo kaj ordemo. Pri tio mi povus rakonti al vi diversajn historietojn, sed la plej stranga estas tiu pri Juraj Čup. Ĝi okazis al mi, kiam mi estis ĉe ĝendarmoj en Subkarpata Jasina.
	"Foje en vintra nokto ni drinkis ĉe judo; estis tie distriktestro, iu fervoja inspektoro kaj ia publik-aktiva eminentularo; kaj memkomprene ciganoj. Aŭskultu, la ciganoj, mi ne scias, kia naciaĉo ili estas; sed mi opinias, ke ili estas Ĥamidoj. Kiam ili ludas en la orelon, ĉiam pli proksime, kaj ĉiam pli mallaŭte, ratoj aĉaj, kiam ili tiel sorĉas en la orelon, tiam ... tiam ... ili tiras rekte animon el via korpo: mi diras al vi, ilia muziko estas ia terura kaj sekreta malvirto. Kaj kiam ili tiel akroĉis sin al mi, mi ploraĉis, mi blekis kiel cervo, per bajoneto la tablon mi trapikis, glasetojn rompis, kantis kaj muron per kapo batis, volis iun mortigi aŭ iun ami - sinjoroj, tiajn aferojn faras homo, kiam lin ciganoj ensorĉis. Kaj kiam mi estis en kulmina ekstazo, venis judo gastejestro kaj diras, ke ekstere antaŭ la gastejo atendas min ia ruteneto.
	"Li atendu aŭ venu morgaŭ, mi kriis; ĉi tie mi priploras mian junecon kaj enterigas miajn revojn; mi amas iun sinjorinon, iun belan kaj grandan sinjorinon - ludu al mi, ci ŝtelisto cigana, lud-eligu el mia animo la doloron, mallonge, tiajn parolojn mi havis; sciu, tio apartenas al tiu muziko; tiu doloro kaj ega trinkado. Proksimume post unu horo denove venis la gastejestro, ke la ruteno tie ekstere en frosto ankoraŭ atendas. Sed ankoraŭ mi ne finploris mian junecon kaj ne dronigis en Asz-tokajo mian tristegon; nur mi mansvingis kiel Ĝingis-Ĥano, ke pri ĉio mi estas indiferenta, nur ludu, ciganoj; kaj kio plu estis, tion jam mi ne scias bone, sed kiam ĉe mateniĝo mi eliris antaŭ la drinkejon, estis fia frosto, ke la neĝo grincis kaj sonoris kiel vitro kaj antaŭ la gastejaĉo staris tiu ruteno en blankaj lansandaloj, blanka pantalono kaj blanka ŝafpelto. Ekvidinte min, li riverencis ĝis la talio kaj ion raŭkis.
	"Kion ci volas, bácsi, mi diras al li; se ci detenos min, mi donos al ci vangofrapon.
	"Grandpova sinjoro, diras la ruteneto, min sendas ĉi tien la vilaĝestro el Volova Lehota! Oni mortigis Marinan Matejová.
	"Iom mi resobriĝis; Volova Lehota, ĝi estis ia vilaĝeto aŭ pli vere solejo el dek tri kabanoj proksimume tridek kilometrojn malproksima en montoj; mallonge, en tia vintro bela donaĉo. Pro Kristsinjoro, mi ekkriis, kaj kiu mortigis ŝin?
	"Mi mortigis, sinjoro grandpotenca, diris la ruteno humile. Juraj Čup oni nomas min, filo de Dimiter Čup.
	"Kaj ci venas cin denunci? mi abruptis lin.
	"La vilaĝestro ordonis, diris Juraj Čup rezigne. Juraj, li ordonis, anoncu al ĝendarmo, ke ci mortigis Marinan Matejová.
	"Kaj kial ci mortigis ŝin? mi krias.
	"Dio ordonis, diris Juraj, kvazaŭ ĝi estus memkomprenebla. Eternulo ordonis, mortigu Marinan Matejová, cian nask-fratinon, de malbona spirito obsedita.
	"Tondro al ci, mi diris, sed kiel ci venis ĉi tien el Volová Lehota?
	"Kun Dia helpo, diras Juraj Čup pie. Eternulo min gardis, por ke mi ne pereu en la neĝo. Estu laŭdata lia nomo.
	"Aŭskultu, se vi scius, kio estas neĝo-ŝtormo en Karpatoj; se vi scius, kio ĝi estas, se kuŝas dumetra neĝtavolo; se vi vidus tiun etan kaj malfortan dian hometon Juraj Čup, kiel li atendas ses horojn en la terura frosto antaŭ la drinkejo por denunci sin, ke li murdis nebonan servistinon dian Marinan Matejová, mi ne scias, kion vi farus; sed mi krucsignis min kaj krucsignis sin ankaŭ Juraj Čup, kaj poste mi arestis lin; poste mi lavis miajn vangojn per neĝo kaj alligis al mi skiojn kaj kun unu ĝendarmo, Kroupa li nomiĝis, ni pelis nin supren al Volova Lehota. Kaj se min haltigus ĝendarma generalo mem kaj dirus: Havelka, ci idioto, nenien veturu, en tia neĝo la vivo ja estas riskata, mi salutus kaj dirus: Obee mi raportas, sinjoro generalo, Eternulo ordonis. Kaj mi veturus: Kaj ankaŭ Kroupa veturus, ĉar li estas Žižkovano; kaj ankoraŭ mi ne vidis Žižkovanon, kiu pro la vanto ne volus ĉeesti, se temas pri ia bravuro aŭ stultaĵo. Ni veturis do.
	"Mi ne priskribos al vi la vojon; nur mi diros al vi, ke fine Kroupa plorsingultis pro timo kaj laco kiel malgranda infano kaj dudekfoje ni diris al ni, ke venis nia fino kaj ke sur tiu loko ni restos; kaj la tridek kilometrojn ni veturis dek unu horojn, de nokto al nokto; tion nur, por ke vi sciu, kia ĝi estis. Sinjoroj, tia ĝendarmo havas ĉevalan karakteron; sed se li jam falas en neĝon kaj ploras, ke li ne plu kapablas iri, certe ĝi estas tia, ke ne eblas tion priskribi. Sed mi iris kvazaŭ ensonĝe kaj nur diradis al mi, ĉi tiun vojon faris Juraj Čup, hometo kiel tranĉileto, kaj ankoraŭ ses horojn atendis en frosto, ĉar la vilaĝestro ordonis tion al li; Juraj Čup en malsekaj lansandaloj, Juraj Čup en neĝoŝtormo, Juraj Čup kun dia helpo. Aŭdu, se vi vidus, ke ŝtono falas supren anstataŭ malsupren, vi nomus tion miraklo; sed neniu nomos miraklo la migradon de Juraj Čup, kiu iris sin denunci; kaj tamen ĝi estis pli granda fenomeno kaj pli terura forto ol ŝtono falanta supren. Atendu, lasu min paroli; mi diras, se iu volas vidi miraklojn, devas rigardi homojn kaj ne ŝtonojn.
	"Alveturinte en Volova Lehota, ni ŝanceliris kiel ombroj, pli mortaj ol vivaj. Ni brufrapas ĉe la vilaĝestro, ĉio dormas; poste eliris la vilaĝestro kun fusilo, tia grandega barbulo, kaj ekvidinte nin, li ekgenuis kaj malligis niajn skiojn, sed eĉ ne vorton diris. Rememorante tion, kvazaŭ mi vidus iajn strangajn bildojn solene simpligitajn; kiel la vilaĝestro kondukis nin senvorte en iun el la kabanoj; en la ĉambro lumis du kandeloj, antaŭ ikono genuis nigra virino, sur lito en blanka ĉemizo kadavro de Marina Matejová, gorĝo distranĉita ĝis vertebroj; ĝi estis terura kaj tamen ia strange neta tranĉvundo, same kiel viandisto duonigas porkidon; kaj la vizaĝo estis tiel nehome blanka, kiel blankaj estas nur tiuj, kiuj elsangis ĝis la lasta guto.
	"Poste denove same senvorte enkondukis nin la vilaĝestro al si; sed tiam en lia ĉambro jam atendis dek unu viroj en peltoj - mi ne scias, ĉu vi scias, kiel fetoras ŝafpeltoj: iel adstringe kaj malnovtestamente. La vilaĝestro sidigis nin al la tablo, tuskraĉis, riverencis kaj diris: En nomo de Dio ni anoncas al vi morton de dia servistino Maria Matejová. Eternulo havu kompaton por ŝi!
	"Amen, diris dek unu kampuloj kaj krucsignis sin.
	"Kaj la vilaĝestro komencis: Antaŭ du tagoj nokte li aŭdis iun grati, mallaŭte skrapi de ekstere la pordon. Li opiniis, ke vulpo: li prenis fusilon kaj iris malfermi. Sur sojlo kuŝas virino. Li levis ŝin kaj tiam ŝia kapo falis dorsen. Ŝi estis Marina Matejová kun la tratranĉita gorĝo. Ĉar ŝi havis trahakitan laringon, ŝi estis muta.
	"La vilaĝestro alportis Marinan en la ĉambron kaj metis ŝin sur la liton; poste li ordonis al paŝtisto, ke li trumpetu kaj kunvoku ĉiujn kampulojn el Volova Lehota al li. Kiam ili estis kunvenintaj, li turnis sin al Marina kaj diris: Marina Matejová, antaŭ ol vi mortos, donu ateston, kiu vin mortigis. Marina Matejová, ĉu mi mortigis vin?
	"Marina ne povis kapnei; sed ŝi fermis nur la okulojn.
	"Marina, ĉu estis ĉi tiu, via najbaro Vlaho, filo de Vasilev?
	"Marina fermis siajn plendajn okulojn.
	"Marina Matejová, ĉu estis la ĉeestanta kampulo Kohut, nomata Vanka? Ĉu estis li ĉi tiu, kiu estas Martin Dudaš, via najbaro? - Marina, ĉu estis li ĉi tiu, Baran, nomata Šandor? - Marina, ĉu estis li, staranta ĉi tie, Andrej Vorobec? - Marina Matejová, ĉu estis li, Klinko Bezuchý, kiu staras antaŭ vi? Marina, ĉu estis li ĉi viro, Ŝtefano Bobot? Marina, ĉu estis tiu, kiu vin mortigis, Tatka, montarano, filo de Mihal Tatka? Marina -
	"Tiumomente malfermiĝis la pordo kaj eniris Juraj Čup,  frato de Marina Matejová. Marina ektremis kaj malfermegis la okulojn.
	"Marina, daŭrigis la vilaĝestro, kiu vin mortigis? Ĉu estis li, Fodor, nomata Terentik?
	"Sed Marina plu ne respondis. Preĝu, diris Juraj Čup, kaj ĉiuj kampuloj falis genuen. Fine la vilaĝestro leviĝis kaj diris: Enlasu ĉi tien la virinojn!
	"Ankoraŭ ne, diris la maljuna Dudaš. La mortinta servistino de Dio, Marina Matejová, en nomo de Dio, donu signon: ĉu mortigis vin Djuro, paŝtisto?
	"Regis silento.
	"Marina Matejová, animo antaŭ Eternulo, ĉu mortigis vin Toth Ivan, filo de Ivan?
	"Neniu spiretis.
	"Marina Matejová, en nomo de Dio, mortigis vin do via nask-frato, Juraj Čup?
	"Mi mortigis, diris Juraj Čup. Eternulo ordonis, mortigu Marinan, obseditan de malbona spirito.
	"Premfermu ŝiajn okulojn, ordonis la vilaĝestro. Juraj, nun vi iros al Jasina kaj starigos vin antaŭ ĝendarmojn. Mi mortigis, vi diros, Marinan Matejová. Ĝis tiu tempo vi nek sidiĝos nek ion manĝos. Iru, Juraj! - Poste li malfermis pordon kaj enlasis la virinojn en la ĉambron, por ke ili ploru super la mortintino.
	"Aŭdu, mi ne scias, ĉu ĝi estis pro la ŝafpeltoj aŭ ĉu en tio, kion mi vidis kaj aŭdis, estis tia stranga belo aŭ digno; sed mi devis iri eksteren, en froston, ĉar mi havis kapturnon; je mia animo, en mi io leviĝis, kvazaŭ mi devus stariĝi kaj diri: Homoj de Dio, diaj homoj! Ni juĝos Juraj'on Čup laŭ la laika leĝo; sed en vi estas leĝo de Dio. - Kaj mi estus riverencinta al ili ĝistalie; sed tio ne decas al ĝendarmo, kaj tial mi eksteriĝis kaj tiel longe sakris por mi mem, ĝis mi retrovis mian ĝendarman animon.
	"Sciu, la ĝendarmado estas kruda metio. Matene mi serĉtrovis en kabano de Juraj Čup dolarajn bankbiletojn, kiujn la mortintino Marina ricevadis de sia edzo el Ameriko. Memkomprene, mi devis tion raporti kaj juristoj faris el tio rabmurdon. Juraj Čup estis kondamnita al pendumo; sed neniu kredigos min, ke la vojon li faris per homa forto. Bone mi scias, kio estas la homa forto. Kaj mi opinias, ke ankaŭ iomete mi scias, kio estas di-juĝo."

RAKONTO PRI LA PERDITA KRURO

	"Ne ĉiu kredus, diris poste sinjoro Tymiĥ, "kiom la homo iam eltenas. Atendu, ĝi okazis dum la milito, kiam mi soldatis ĉe la tridek kvina regimento; tie mi havis soldateton, kiel li nur nomiĝis, iel simile kiel Dynda aŭ Otáhal aŭ Peterka, sed ni nomis lin Pepek; cetere tre bona homo, sed flavbekulo, ke vi ploraĉus super li. Nu, dum oni dresis nin sur ekzercejo, li faris, kion li povis, kaj suferis kiel ŝafido; sed kiam oni transportis nin al fronto, tiam ĝi estis post Krakovo, oni elektis por ni ian ege malkonvenan lokon, kiun ĝuste trafadis la rusa artilerio. Pepek nenion, nur li palpebrumis; sed kiam li venis al ĉevalo kun disŝirita ventro kaj la ĉevalo ankoraŭ snufegis kaj provis leviĝi, tiam Pepek paliĝis; ĵetegis la kapon teren, kulpiĝis pro ofendo de Lia Majesto, terenmetis la fusilon kaj dorsosakon kaj ekiris reen.
	"Kiel li atingis la hejmon malgraŭ kvincent aŭ kiom da kilometroj, tion, je mia animo, mi ne scias imagi; sed foje nokte li frapis ĉe sia kabano kaj diras al sia edzino, panjo, jen mi, tien mi jam ne reiros; sed se ili trovos min ĉi tie, do ĝi estos mia amen; mi estas dizertulo. Kiam ili estis kune plorintaj, diris la edzino, Pepek, mi ne donos cin, mi kaŝos cin en sterkon, tie cin neniu serĉos. Ŝi ensterkigis lin kaj kovris per lignotabuloj kaj en ĉi tiu sterkujo sidis Pepek kvin monatojn; sinjoroj, tion eltenus eĉ ne martiro por la kredo. Poste denuncis tion ilia najbarino pro ia kokino, kaj venis ĝendarmoj eligi Pepek'on el la sterko; aŭskultu, ili devis alaĉeti dek metrojn da ŝnuro, por ne devi flari lin, kiam ili kondukis lin katenitan en urbon.
	"Kiam Pepek iom senfetoriĝis, oni starigis lin antaŭ la militan tribunalon. Tiam estis aŭditoro iu Dillinger; iuj diras, ke li estis hundulo, kaj la aliaj, ke li estis bravulo; sed kiel tiu sciis insulti - aŭdu, tion oni devas lasi: en Aŭstrio-Hungario oni sciis insulti! En tio estis videbla malnova tradicio. Nun neniu scias solide insulti; sed ofendi oni scias. Tiu aŭditoro Dillinger igis starigi Pepek'on sur korton kaj juĝis lin el la fenestro. Sciu, kun Pepek ĝi misstatis; dizerto dum la milito, por tio estas pafmortigo, kaj eĉ ne Disinjoro helpos al vi; kaj tiu Dillinger faris kun neniu grandajn ceremoniojn - tamen nur li estis hundulo. Sed kiam jam estis atendota la verdikto, krias tiu Dillinger el la fenestro:
	"Kaj kio, Pepek, kiam ci estis tie enfosita - ĉu ci iris iam nokte dormi al cia edzino?
	"Pepek embarase piedumis kaj poste tute ruĝega ekvortigis: Obee mi raportas, sinjoro aŭditoro, iam jes; alie ĝi ne estas ebla.
	"Tiam la aŭditoro fermis la fenestron kaj diris: jesuomarieta! Poste li iom da tempo kapskuis kaj estis kuranta tra la ĉambro, kaj kiam li trankviliĝis, li diris: Oni pensiumu min, sed mi ne sendos tiun ulon al morto; jam ne pro la edzino; hu, tio estas la geedza amo! Kaj trakte li atingis tri jarojn en fortikaĵo.
	"En la fortikaĵo Pepek kiel punito devis zorgi pri ĝardeno de la komandanto; tiu estis kolonelo Babka. Kaj tiu Babka diradis, ke neniam en sia vivo li havis tiel belan kaj grandan legomon, kiel dum ĝin kulturis Pepek por li. Diablo mem scias, diradis la komandanto, per kio ĝi tiel bele kreskas al li."
ooo

	"Dum la milito, diris sinjoro Král, "okazadis ĉiaspecaj strangaj epizodoj; kaj se oni kolektus ĉion, kion oni faris, por ne devi batali por Aŭstrio, tio estus pli da foliantoj ol havas la Acta Sanctorum, eldonata de pastroj Bollandistoj. Mi havas nevon, Luizo li nomiĝas, tie en Radlice li havas panbakejon; kaj kiam dum la milito oni rekrutigis lin, li diris al mi, oĉjo, tion mi diras al vi, al fronto oni ne alvenigos min, prefere mi forhakos la kruron de mi, nur por ne devi helpi al ili, al la germanaj ratoj.
	"Tiu Luizo estis lerta knabo; dum oni ekzercis la rekrutojn manipuli fusilon, li povis ŝiriĝi pro ega fervoro, tial superuloj vidis en li estontan heroon aŭ eĉ venontan kaporalon; sed kiam li antaŭflaris, ke post kelkaj tagoj oni transportos ilin al fronto, li faris al si febron, ĉiumomente tenis sian dekstran parton de la ventro kaj dolore ĝemegis. Oni fortransportis lin en hospitalon kaj senigis lin de apendico; Luizo tiam sciis aranĝi, ke la vundo saniĝu al li malrapide. Sed proksimume post ses semajnoj tolereble ĝi kunkreskis, kvankam li faris, kio nur fareblis, kaj ankoraŭ ne estis fino de la milito. Tiam mi vizitis lin en la hospitalo. Oĉjo, diras Luizo, nun helpos min eĉ ne ĉefserĝento; mi atendas, ke ĉiumomente oni ekspedos min de ĉi tie.
	"Tiam estis ĉe ni supera staba kuracisto, tiu misfama Oberhuber. Pli poste montriĝis, ke tiu ulo estis fakte tute freneza, sed vi scias, milito estas milito, kaj se vi surmetus al sovaĝa aprino oran kolumon, ĝi estos komandanto. Memkomprene, antaŭ tiu Oberhuber ĉio tremis; li vizitadis nur sinsekve hospitalojn kaj kriegis al ĉiu Marŝ'al fronto! eĉ se tiu havis infektan tuberkulozon aŭ trapafon de la mjelo; kaj neniu darfis oponi al li. Tute li ne rigardis, kion tiu malsanulo havas skribita sur tabuleto super la lito, nur de malproksime li ekrigardis kaj jam kriegis Frontdiensttauglich! Sofort einrücken! Kaj poste eĉ ĉiuj sanktuloj ne helpis al vi.
	"Tiu Oberhuber venis do inspekti la hospitalon, kie Luizo atendis sian sorton ... Tuj kiam estis aŭdebla bruego malsupre en la pordego, devis ĉiuj malsanuloj, escepte mortintojn, atentostari ĉe siaj litoj, por akcepti la altrangan sinjoron, kiel decas. La atendado daŭris iom longe, kaj tial Luizo por fari al si komforton fleksis unu kruron, apogis la genuon je soldatlito kaj staris sur la dua kruro. Tiumomente enfalis tien Oberhuber, violkolora pro furiozo kaj, kriis jan en la pordo Marŝ' al fronto! Ĉiu ulo rekrutiĝu! Tauglich! Poste li ekrigardis Luizon, starantan sur unu kruro kaj ankoraŭ pli ekruĝis. Einbeinig, li kriegis. Sofort hejmensendi! Sakre, kial vi tenas ĉi tie tiun unukruran ulon? Ĉu estas ĉi tie stalo por kripluloj? For kun li! Kanajloj, por tio mi sendos vin ĉiujn al fronto! Ranguloj, palegaj pro teruro, balbutis, ke ĉio tuj estos aranĝita; sed dume Oberhuber jam kriis ĉe la alia lito, ke sofort devas al fronto soldateto hieraŭ operaciita.
	"En la sama horo Luizo kun propramana subskribo de Oberhuber estis forsendita el la hospitalo hejmen kiel unukrura invalido. Tiu Luizo estis ege prudenta knabo; tuj li prezentis peton, ke li estu forstrekita kiel definitiva invalido el listo de viroj soldatidevaj, kaj oni dekretu al li invalidan renton, ke li kiel bakisto bezonas ambaŭ krurojn, kvankam, kiel oni diras pri bakistoj; kurbajn, ke li kun unu oficiale konfirmita kruro ne povas plenumadi sian profesion. Post kutima ofica prokrasto li ricevis komunikon, ke oni aprobas al li kvardek kvin procentan invalidecon, sekve de kio apartenas al li ricevadi tiom kaj tiom da kronoj de la invalida pensio monate. Bone, kaj nun komenciĝas fakte la historio pri la perdita kruro.
	"Ekde tiu tempo prenadis Luizo invalidan renton, helpadis al la patro en la panbakejo kaj eĉ edziĝis; nur iam li rimarkis, ke je la kruro, kiun Oberhuber neis al li, kvazaŭ iomete li lamas aŭ lametas; sed ankaŭ pro tio li ĝojis, ĉar almenaŭ ĝi aspektas, kvazaŭ li havus protezon. Poste estis fino de la milito kaj venis la respubliko; sed tiu Luizo pro la ordemo kaj konscienco prenadis la invalidan renton plu.
	"Foje li venis al mi kaj estis videble, ke li havas iajn zorgojn. Oĉjo, li ekvortigis post momento, al mi ŝajnas, ke la kruro iel kurtiĝas aŭ sekiĝas. Tuj li refaldis la krurumon kaj montris al mi la kruron; ĝi estis maldika kiel bastoneto. Mi timas, oĉjo, diras Luizo, ke tamen mi perdos la kruron.
	"Iru do kun ĝi al doktoro, ci malsaĝulo, mi konsilas al li.
	"Oĉjo, ĝemis Luizo, mi opinias, ke tio ne estas malsano; eble estas tial, ĉar mi ne rajtas havi la kruron. Ja nigre sur blanka mi havas tion, ke la dekstran kruron mi havas for ĝis la genuo - ĉu vi ne opinias, ke ĝi tial sekiĝas al mi?
	"Post iom da tempo denove li venis al mi - li devis jam apogi sin je bastono. Oĉjo, li diris plena de angoro, mi estas kriplulo; mi povas eĉ ne stariĝi sur tiu kruro. Doktoro diras, ke tio estas muskola atrofio kaj ke ĝi versimile devenas de nervoj. Li sendis min kun ĉi tio al banloko, sed al mi ŝajnas, ke li mem ne kredas tion. Oĉjo, tuŝu, kiel malvarma mi havas la kruron, kvazaŭ ĝi estus morta. La doktoro diras, ke tio estas malbona sang-cirkulado - ĉu vi opinias, ke la kruro forputros de mi?
	"Aŭskultu do, Luizo, mi diras al li, mi donos al vi nur unu konsilon: Anoncu oficiale la kruron kaj postulu, ke ili streku, ke vi estas unukrura. Mi opinias, ke la kruro poste reboniĝos al vi.
	"Sed, oĉjo, oponis Luizo, poste oni diros, ke mi prenadis la invalidan renton malprave kaj ke mi trompis la ŝtaton pri amaso da mono. Mi devos ja redoni al ili la monon!
	"Do lasu al ci la monon, ci bakista avarulo, mi diras al li, sed ci perdos la kruron; al mi poste ne venadu ploraĉi.
	"Post semajno li estis denove ĉe mi ... Oĉjo, li hastparolis jam en la pordo, ili en la oficejo ne volas agnoski al mi la kruron; ili diras, ke cetere ĝi estas sekiĝinta kaj neuzebla - kion mi faru kun ili?
	"Vi ne kredus, kiom da kurado ĝi kostis, antaŭ ol ili oficiale agnoskis al Luizo, ke li havas ambaŭ krurojn; sed memkompreneble, poste Luizo estis ordone venigata, ĉar li trompis ŝtaton pri la invalida rento, eĉ li estis akuzota ankaŭ tial, ke li evitis plenumi soldat-devon; povrulo Luizo kuris de ofico al ofico, sed la kruro komencis fortiĝi. Eble ĝi fortiĝis de tio, ĉar li devis tiom kuradi; sed mi opinias, ke tio estis plivere tial, ĉar oni agnoskis ĝin al li oficiale; tia oficiala dekreto tamen havas grandan potencon. Ankaŭ mi opinias, ke lia kruro estis sekiĝanta tial, ĉar li havis ĝin malprave; pri la kruro ĝi ne estis en ordo kaj tion oni punas. Mi diras al vi, pura konscienco estas la plej bona higieno; kaj se la homoj estus justaj, ili eĉ morti ne devus.

KAPTURNO

	"La konscienco," diris sinjoro Lacina, "tion oni ne plu tiel nomas; nun oni ĝin nomas subpremitaj imagoj, sed ĝi estas la sama kiel bati aŭ frapi. Mi ne scias, ĉu vi konas la kazon kun tiu fabrikanto Gierke. Li estis ege riĉa kaj nobelmora homo, granda kaj forta kiel kolono; oni rakontis, ke li estas vidvo, sed alie neniu sciis ion pri li, tia malkomunikema karaktero li estis. Kiam li estis multe pli ol kvardekjara, li enamiĝis al ia beleta malgranda ineto, dek sep jarojn ŝi havis kaj tiel bela ŝi estis, ke oni spirretenadis; jes la vera beleco vian koron ekpremas pro ia bedaŭro aŭ tenero. Kaj tiun knabinjon Gierke edzinigis al si, ĉar li estis granda kaj riĉa Gierke.
	"Por edziĝvojaĝo ili veturis en Italion, kaj tie okazis jeno: En Venecio ili ascendis la faman kampanilon; kaj kiam Gierke ekrigardis malsupren - onidire ege bela panoramo - li paliĝis, turniĝis al sia juna edzino kaj falis kiel subfalĉita. Ekde tiu tempo ankoraŭ li pli enfermiĝemis; ege li superregadis sin, nur por aspekti, ke estas nenio al li, sed li havis maltrankvilajn kaj malesperajn okulojn; sciu, lia edzino terure ektimis kaj forverturigis lin hejmen; ili havis belan domon vid-al-vide al urba parko, kaj tie ekis lia strangemo: konstante li iradis de fenestro al fenestro por konvinkiĝi, ĉu estas bone fermite; kaj apenaŭ li sidiĝis, denove li saltleviĝis kaj iris al iu fenestro por fermi ĝin. Ankaŭ nokte li leviĝadis kaj fantomis en la tuta domo  - ĉiujn demandojn li nur murmure respondis, ke li havas damnan kapturnon kaj ke li volas fermi la fenestrojn por ne elfali. Lia edzino igis kradogarni ĉiujn fenestrojn, por senigi lin de lia senĉesa angoro. Kelkajn tagojn ĝi efikis, Gierke iom trankviliĝis, sed poste li denove kuradis de fenestro al fenestro kaj skuegis la kradojn por konvinki sin, ĉu ili firme rezistas. Poste ili farigis ŝtalajn ĵaluziojn kaj vivis post ili kiel enkestigitoj. Gierke per tio iom trankviliĝis; sed denove montriĝis, ke kaptas lin vertiĝo, kiam li estas ironta la ŝtuparon; oni devis lin konduki sur la ŝtuparo kaj subteni kiel lamulon; kaj dume li tremis kiel folio, tute ŝvitkovrita; iam eĉ li devis sidiĝi meze de la ŝtuparo kaj singulte ploregis, tiom terure li timis.
	"Memkomprene, ili komencis venigadi al li ĉiujn eblajn doktorojn, kaj okazis, ke iu resanigisto diris, ke la kapturnoj devenas de la laborlaco, alia, ke ĝi estas ia malsano de la labirinto, la tria, ke ĝin kaŭzas konstipo, la kvara, ke ĝin kaŭzas la cerba anemio; aŭskultu, mi observis, tuj kiam iu iĝas eminenta specialisto, estigas en li per ia interna procedo antaŭ ĉio vidpunkto. Tia specialisto poste diradas: Sinjoro kolego, el mia vidpunkto ĝi estas memkomprene tiel kaj tiel. Kaj la alia oponas al li: Jes, sinjoro kolego, sed laŭ mia vidpunkto la kazo statas diametre alie. Mi opinias, ke la vidpunktoj devus esti demetataj en antaŭĉambro kiel ĉapeloj kaj bastonoj; tuj kiam vi enlasas ien homon kun vidpunkto, certe li faros tie ian damaĝon aŭ almenaŭ malakordiĝos kun la aliaj. Sed por ke mi ne deflankiĝu de Gierke, ĉiun monaton turmentis kaj kuracis lin alia eminenta specialisto laŭ tute alia metodo; tiu Gierke estis ulego kiel monto kaj eltenis tion; sed jam li ne povis leviĝi desur sia fotelo, ĉar la kapturno komenciĝis ĉe li, tuj kiam li ekrigardis teren, kaj tial li nur gapis en la mallumon, muta, senmova, kaj iam tute li ektremis: tio estis tiam, kiam li ploris.
	"Tiam komencis fari miraklojn iu nova doktoro, neŭrologo, li nomiĝis docento Špic; tiu doktoro specialiĝis je tio, ke li kuracis la subprematajn kompleksojn. Nome, li diradis, ke preskaŭ ĉiu homo havas en la subkonscio diversajn terurajn imagojn aŭ rememorojn aŭ emojn, kiujn li subpremadas, ĉar li timas ilin; kaj la subpremataj kompleksoj faras en li tumulton kaj malordon kaj la nervajn perturbojn. Kaj se lerta doktoro iel elpalpas kaj eltiras la subprematan komplekson al la hela lumo, la paciento eksentas mildigon kaj estas denove bone. Tia psikoanaliza kuracisto devas akiri absolutan konfidon de la koncerna paciento kaj elscii de li ĉion eblan: kion li sonĝis nokte, kion li rememoras el sia infanaĝo kaj tiajn aferojn. Kaj fine li diras al li: Mia kara, antaŭ jaroj vi faris tian kaj alian sperton, kutime ion terure hontigan, kaj ĝi premis vin en la subkonscio - ni nomas tion psika traŭmo; jam ĝi estas malkaŝita, abrakadabra, kaj vi estas sana. Jen kia sorĉarto ĝi estas.
	"Mi diras al vi, ke tiu doktoro Špic ververe sorĉis. Vi ne kredus, kiom da riĉaj homoj havas subprematajn kompleksojn; malriĉaj homoj ordinare ne tiom suferas pro ili. Mallonge, tiu Špic havis fabelan klientaron. Kiam do ĉe Gierke estis alternigitaj ĉiuj medicinaj eminentuloj, oni venigis al li docenton Špic; kaj doktoro Špic deklaris, ke la kapturnoj havas originon nur en la nervoj, kaj li, Hugo Špic, garantias, ke li senigos la pacienton je ili. Nu bone. Sed Gierke, homoj, ne emis paroli; eĉ se docento Špic demandis kion ajn, apenaŭ li duonrespondis, poste li tute silentis kaj fine Špic'on elĵetis. Doktoro Špic estis malespera; mi petas vin, tia granda paciento, tio estas prestiĝa afero. Krome ĝi estis speciale bela kaj grava kazo de nerva perturbo. Krome sinjorino Irma estis ege bela kaj malfeliĉa. Kaj tial docento Špic pasie absorbiĝis en la kazon. Mi devas trovi la subprematan komplekson de Gierke, li murmuris, aŭ mi lasos la medicinon kaj vendados silkon ĉe Löbl.
	"Li uzis do novan psikoanalizan metodon. Unue li konstatis, kiujn onklinojn, kuzinojn, bofratinojn kaj aliajn malmodernajn parencojn de ĉiuj gradoj kaj generacioj tiu Gierke havas; poste li klopodis akiri ilian konfidon - tia doktoro ĉefe devas scii pacience aŭskulti. La parencinoj estis entuziasmaj, kiel ĉarma kaj afabla sinjoro estas tiu doktoro Špic; sed doktoro Špic fine komencis aspekti terure serioze kaj turnis sin al iu konfidinda kancelario, kiu sendis du fidindajn homojn ien vojaĝi. Kiam tiuj du revenis, doktoro Špiĉ pagis al ili por ilia penado kaj iris rekte al sinjoro Gierke. Gierke sidis en duonlumo en fotelo; preskaŭ jam nekapabla moviĝi.
	"Sinjoro, diris al li doktoro Špic, mi ne ĝenos vin; vi ne havas devon respondi eĉ per unu vorto. Mi demandos vin pri nenio. Temas ĉe mi nur pri tio, ke mi rivelu la kialon, kiu kaŭzas viajn kapturnojn. Vi forpuŝis ĝin en la subkonscion; sed la subpremata komplekso estas tiel forta, ke ĝi kaŭzas pezajn perturbojn -
	"Mi ne venigis vin, doktoro, interrompis lin Gierke raŭke kaj aletendis manon al sonorileto.
	"Mi scias, diris doktoro Špic, sed akoraŭ momenton atendu. Kiam atakis vin la kapturno unuafoje sur kampanilo en Venecio, rememorigu al vi, sinjoro, nur rememoru, kion vi dum tio sentis.
	"Gierke sidis rigide, fingron sur la sonorileto. "Vi sentis, daŭrigis doktoro Špic, vi sentis teruran, frenezan emon deĵeti vian belan junan sinjorinon desur la kampanilo malsupren. Sed ĉar vi amis ŝin senlime, estiĝis en vi konflikto kaj ĝi malŝargiĝis per psika ŝoko; vi kolapsis pro la kapturno -
	"Estis silente, nur la mano aletendita al la sonorileto subite sinkis.
	"Ekde tiu momento, parolis doktoro Špic, fiksiĝis en vi la kapturno, la hororo pro abismo; ekde tiu tempo vi fermadis la fenestrojn kaj ne povis rigardi en profundon, ĉar en vi senĉese estis la terurega imago, ke eble vi depuŝos sinjorinon Irma malsupren -
	"Gierke en sia fotelo nehome ekĝemis.
	"Jes, daŭrigis doktoro Špic, sed sinjoro, nun estas demando, de kie aperis la trudiĝema komplekso. Sinjoro Gierke, vi havis edzinon antaŭ dek ok jaroj. Sinjoro Gierke, via unua edzino pereis dum ekskurso en Alpoj. Ŝi falegis dum ascendo sur Hohe Wand kaj vi heredis post ŝi.
	"Estis aŭdeble, kiel Gierke rapide kaj stertore respiras.
	"Gierke, vokis doktoro Špic, vi murdis vian unuan edzinon. Vi faligis ŝin en abismon; kaj tial, aŭdu, tial ŝajnas al vi, ke vi devas same mortigi ankaŭ la duan: tiun; kiun vi amas; tial vi timas la profundon; tial vi suferas pro la kapturno -
	"Doktoro, ekhurlis la homo en la fotelo, doktoro, kion mi faru? Kion mi faru kontraŭ tio?
	"Docento Špic terure malgajiĝis. Sinjoro, li diris, se mi estus kredanta homo, mi konsilus al vi: submetiĝu al puno, por ke Dio pardonu vin. Sed ni doktoroj kutime ne kredas Dion. Tion, kion vi devus fari, kvitigu kun vi mem, sed el vidpunkto de medicino vi estas evidente savita. Leviĝu, sinjoro Gierke!
	"Gierke leviĝis, kalkpala.
	"Nu, diras doktoro Špic, ĉu vi havas la kapturnon?
	"Gierke kapneis.
	"Vidu do, respiris docento Špic. Nun pasos ankaŭ la aliaj sekvoj. La kapturno rezultis nur el la subpremata komplekso; nun, kiam ni eligis ĝin, estos bone. Ĝu vi povas rigardi el la fenestro? Bonege! Kvazaŭ ĉio falus desur vi, ĉu? Eĉ ne spuro pri la kapturno, ĉu? Sinjoro Gierke, vi estas la plej bela kazo, kiun mi iam havis! - - Doktoro Ŝpic plaŭdigis la manojn pro entuziasmo: Perfekte resanigita! Ĉu mi darfas venigi sinjorinon Irma? Ne? Ho, vi volas ŝin mem surprizi - dio, kiel ŝi ĝojos, vidante vin iri! Jen vi vidas, kiajn miraklojn faras la scienco! - Pro la ĝojo super la sukceso li babilus du horojn, sed li vidis, ke Gierke bezonas trankvilon; li preskribis do al li bromon kaj adiaŭis.
	"Mi akompanos vin, sinjoro doktoro, diris Gierke ĝentile kaj kondukis la doktoron ĝis la ŝtuparo. Kiel strange, eĉ ne spuro pri ia kapturno, eĉ ne spuro -
	"Hura, ekkriis docento Špic erituziasme; vi sentas vin sana, ĉu? 
	"Absolute sana, diris Gierke mallaŭte kaj rigardis malsupren post la doktoro. Kaj kiam post docento Špic brufermiĝis la dompordo, estis aŭdebla ankoraŭ unu peza falo. Post nelonge oni trovis malsupre sub la ŝtuparo la korpon de Gierke. Li estis morta, kelkoble rompita, karambolinte dumfale balustradon de la ŝtuparo.
	"Kiam oni anoncis tion al doktoro Špic, li ekfajfis kaj rigardis ege strange antaŭ sin. Poste li prenis libron, en kiun li enskribadis siajn pacientojn, kaj al nomo de Gierke li alskribis nur daton kaj unu vorton: Suicidium. Sciu, sinjoro Tausig, ĝi signifas memmortigo."

     
ORELKONFESO

	"La subpremataj kompleksoj," opiniis pastro Voves, paroĥestro ĉe Sankta Mateo, "aŭskultu, kuraci la subprematajn kompleksojn, estas unu el la plej malnovaj homaj spertoj; sed nia sankta eklezio nomas tiun medikamenton sacramentum sanctae confessionis. Kiam io premas cian animon, kiam ci pro io hontas, iru, fripono, al la sankta konfeso kaj konfesu la malpuraĵon; kiun ci portas en ci! Nur ni ne nomas tion kuracado de nervaj perturboj; ni nomas tion pento, pentofaro kaj absolvo.
	"Atendu, tio okazis jam antaŭ multaj jaroj; estis kruele varmega somera tago kaj tial mi eniris mian preĝejeton - sciu, mi opinias, ke protestantoj povis estiĝi nur en nordaj regionoj, kie eĉ en somero ne estas varme al vi. En tia nia katolika preĝejo oni havas dum la tuta tago ion, mesojn, preĝadon, vesprojn, minimume almenaŭ bildojn kaj statuojn; oni povas tien kiam ajn eniri, sin malvarmetigi kaj kontempli - sed plej konvene, kiam estas ekstere kiel en bakforno. Tial vivas luteranoj en la malvarmaj kaj malmildaj landoj kaj ni katolikoj en regionoj pli varmaj; tion kaŭzis versimile ombro kaj malvarmeto en domoj de Sinjoro. Kaj tiam estis varmega tago; kiam mi eniris la preĝejon, io bela kaj paciga min ĉirkaŭblovis; kaj tie venis al mi sakristiano dirante, ke ĉi tie jam pli ol unu horon atendas iu homo, por fari konfeson.      
	"Bone, tio okazas sufiĉe ofte; mi prenis stolon en la sakristio kaj iris sidigi en konfesejon. La sakristiano alkondukis la pentanton - li estis nejuna, bone vestita viro, aspektis kiel komerca reprezentanto aŭ agento pri grundposedaĵoj, pala en la vizaĝo kaj pufa; li ekgenuis ĉe la konfesejo kaj silentis.
	"Nu, mi helpis al li, diru laŭ mi: Mi povra pekulo, konfesas kaj kulpodeklaras antaŭ Dio Ĉiopova -
	"Ne, ekvortigis tiu homo, tion mi diradas alie. Lasu min. Mi devas alie. - Subite komenciĝis lia mentono tremi kaj sur la frunto aperis peza ŝvito; kaj mi havis neatendite impreson pri ia stranga kaj terura abomeno - La saman ŝokon mi travivis antaŭe nur unufoje, kiam mi asistis eltombigon de mortinto, kiu estis  ... kiu estis putranta; sinjoroj, mi ne priskribos al vi, kiel ĝi aspektas.
	"Miadio, kio estas al vi, mi alkriis lin timigite.
	"Tuj - tuj, dentklakis la homo, profunde ekĝemis, laŭte mungis kaj diris: Jam ĝi ĉesis. Mi komencos, pastra moŝto.
	"Mi ne diros al vi, kion mi aŭdis de li. Unue ĝi estas, memkomprene, konfesa sekreto; due, ĝi estis ago tiom terura, tiom abomena kaj bestieca, ke - kurte, tio nepre ne estas rakontebla; kaj la homo sputis tion el si kun tiaj teruraj detaloj - kaj nenion, nenion li ellasis! Mi opiniis, ke el la konfesejo mi fuĝos, ke mi ŝtopos miajn orelojn aŭ mi ne scias kion; mi ŝtopis la stolon buŝen por ne krii de teruro.
	"Nun ĝi estas ele, diris la homo kontente kaj senpeziĝe mungis. Mi dankas vin, pastra moŝto.
	"Atendu, mi ekkriis, kaj la pentofarado?
	"Kia ideo; diris la homo kaj palpebrumis al mi tra la fenestreto preskaŭ familiare. Sinjoro pastro, mi kredas ja nenion; mi iris nur senpezigi min. Sciu, kiam pri ... pri la afero mi kelkan tempon ne parolas ... mi vidas ĉion antaŭ mi ... ĉion ... kaj mi ne povas dormi, eĉ mi ne povas fermeti la okulojn - - - Kaj kiam ĝi venas je mi, ĝi devas elen, mi devas tion diri al iu; kaj vi estas por tio, tio estas via metio kaj vi ne darfas iri tion denunci, ĉar ĝi estas konfesa sekreto. Sed absolvo ne necesas por mi; estas malfacila afero, kiam oni ne kredas. Mi dankas multfoje, pastra moŝto. Respektan komplimenton. - Kaj antaŭ ol mi rekonsciiĝis, li naĝis elastpaŝe el la preĝejo.
	"Proksimume post unu jaro li aperis denove; li kaptis min antaŭ la preĝejo, pala kaj treege humila. Pastra moŝto, li balbutis, ĉu mi povus konfesi ĉe vi?
	"Homo, mi diris al li, sen pentofaro ĝi ne eblas kaj fino! Se vi ne volas pentofari, ne eblas ia negoco inter ni.
	"Jesuomaria, ĝemis la homo deprimite, ĉi tion diras nun al mi ĉiu pastro! Neniu plu volas konfespreni min, kaj tiom ege mi bezonus - Rigardu, pastra moŝto, ĉu gravos por vi, se mi - se ankoraŭ foje mi -
	"En tiu momento komencis tremi liaj lipoj kiel tiam. Ne, mi alkriis lin, aŭ rakontu tion al mi antaŭ ia laika persono! -
	"Mi scias, ekveis la homo, por ke la laika persono poste denuncu min! Diablo vin prenu, li ekkriegis indigne kaj kuris for; kaj estas strange, ke ankaŭ sur lia dorso estis videbla la malespero -
	"Ekde tiu tempo mi ne vidis lin."

ooo

	"Via pastra moŝto, diris advokato doktoro Baum, "tiu via historieto ankoraŭ ne estas kompleta. Iam - ankaŭ jam antaŭ jaroj - venis al mi en la oficejon hometo kun pala kaj pufa vango - por diri veron, li ne tro plaĉis al mi; kaj kiam mi sidigis lin kaj diris al li, amiko, kio kondukas vin al mi, la homo komencis: Sinjoro doktoro, kiam via kliento turniĝas je vi kun la fido kaj konfidas al vi, ekzemple, ke li kulpiĝis pri io, do -
	"Do memkomprene mi diras, tion mi ne darfas uzi kontraŭ li; sinjoro, el tio mi havus belan disciplinan traktadon, eble eĉ ion pli malbonan.
	"Bone, respiris tiu ulo. Sinjoro doktoro, mi devas ion diri al vi. Antaŭ dek kvar jaroj mi - Kaj poste, pastra moŝto, mi aŭdis plej versimile la samon, kion vi tiam."
	"Ne diru tion," interrompis lin pastro Voves.
	"Eĉ minimume mi ne emas," murmuris doktoro Baum. "Ĝi estis ege abomena afero; kaj tiu ulo sputis tion el si, kvazaŭ li sufokiĝus; ŝvitanta, palega, kun la fermitaj okuloj ... Ĝi aspektis, ke li psike vomas. Poste li respiris kaj per poŝtuko viŝis la lipojn.
	"Pro di-eterna, homo, mi diris al li, kun tio ja mi povas nenion fari! Sed se vi volas de mi sinceran konsilon -
	"Ne, ekvortigis tiu stranga kreitaĵo, mi volas nenian konsilon. Mi venis nur diri al vi, kion mi faris tiam; sed memoru, li aldiris preskaŭ sovaĝe, ke vi ne darfas uzi tion kontraŭ mi! - Poste li leviĝis kaj tute trankvile diris: Kiom mi ŝuldas al vi, sinjoro doktoro?
	"Kvindek kronojn, mi diris deprimite; kaj li eligis kvindekkronon, respektan komplimenton, sinjoro doktoro, kaj iris.
	"Mi ŝatus scii, kiom da pragaj advokatoj li tiel sinsekve vizitis, sed ĉe mi neniam plu li estis."

ooo

	"Ankoraŭ tio ne estas fino de la historieto," aŭdiĝis doktoro Vitásek. "Antaŭ kelkaj jaroj, kiam mi ankoraŭ estis vickuracisto en hospitalo, oni transportis tien homon kun pala kaj pufa vizaĝo; la kruroj kuvoŝvelaj, spasmoj, spirmalfacilaĵoj, nu kurte, bela nefrito, kiel estas skribite en libro; memkomprene, ne estis plu helpo al li. Foje venigis min flegistino, ke la nefritulo en la ĉambro numero sep denove havos spasmojn. Mi iras al li kaj vidas, ke la povrulo spirkaptas, ŝvitas kiel muso, la okuloj de hororo larĝege malfermitaj - ĉi statoj de angoro ĉe nefrito estas teruraj.
	"Homo, mi diras al vi, mi donos al vi injekton kaj estos denove bone.
	"La paciento kapneis. Doktoro, li ekvortigis, mi ... mi devas ion diri al vi ... La virino, iru for!
	"Prefere mi injektus al li Em O, sed vidinte liajn okulojn, mi forsendis la flegistinon. Do elen kun tio, amiketo, mi diras, sed poste vi iros dormi.
	"Doktoro, veis la homo, kaj dume en liaj okuloj estis tia freneza timo, doktoro, mi ne povas plu - senĉese mi vidas la - mi ne povas dormi, mi devas diri tion al vi -
	"Kaj poste ĝi venis meze de spasmoj kaj astmo. Homoj, ion similan ĝis nun mi ne aŭdis."
	"Hum, hum, tusis advokato Baum.
	"Ne timu, diris doktoro Vitásek, "mi ne rakontos tion; ĝi estas kuracista sekreto. Poste li kuŝis kiel malseka ĉifono, totale elĉerpita. Vi scias, absolvon mi ne povis doni al li, pastra moŝto, ankaŭ ne la saĝan konsilon; sed, homoj, mi donis al li du dozojn da morfio, kaj kiam li vekiĝis, denove, kaj poste ree, ĝis li ne vekiĝis plu. Sciu, ege mi helpis al li. "
	"Amen," diris pastro Voves kaj iome enpensiĝis. "Vi estis bona," li, aldiris mole, "almenaŭ ne plu li turmentiĝis."
 
PRI LIRlKA ŜTELISTO

	"Iam ĝi aspektas tute alie," aŭdiĝis post laŭdeca silento sinjoro Zaĥ, redaktoro. "Ofte oni vere ne scias, ĉu ĝi estas malbona konscienco, aŭ plivere fanfaronemo kaj afektemo; ĉefe la profesiaj krimuloj eble krevus, se iam ili ne povus sin glori pro ia faritaĵo. Mi opinias, ke pluraj krimuloj formortus, se la socio ignorus ilin; fakan deliktulon kvazaŭ varmigas la escepta publika atento, kiun li ĝuas. Mi ne diras, ke homoj ŝtelas kaj rabas nur pro la gloro; ili tion faras pro mono aŭ facilanimeco aŭ sub influo de malbonaj amikoj; sed kiam ili foje alflaris al aura popularis, vekiĝas en ili ia megalomanio - same egale kiel ĉe politikumistoj aŭ entute publike agantaj personoj.
	"Atendu, pasis jam pluraj jaroj, kiam mi redaktis nian bonegan regionan semajnan gazeton Kuriero de l' Oriento.  Nome mi naskiĝis en okcidento, sed vi ne kredus, kun kia vervo mi batalis por regionaj interesoj de orienta Bohemio. Ĝi estas milda montetaro, kiel pentraĵo, kun prunaleoj, kaj lirlantaj riveretoj; sed mi alarmis ĉiusemajne nian harditan montaran popolon, krude batalantan por peco da pano kontraŭ la malmilda naturo kaj malfavoro de la registaro, sinjoroj, tiel bele kaj sincere mi skribis; nur du jarojn mi aktivis tie, sed dum la du jaroj mi inokulis al tieaj loĝantoj konvinkon, ke ili estas harditaj montaranoj, ke ilia vivo estas heroa kaj peniga, ke ilia regiono estas malriĉa, sed melankolie bela kaj montriĉa - mi opinias, ĵurnalisto ne povas fari pli multe, ol elsorĉi el regiono de Čáslav ion similan al Norvegio. El tio videblas, kiajn grandajn taskojn kapablas plenumi gazetoj.
	"Vi scias, regiona redaktoro ĉefe devas atenti lokajn eventojn. Foje haltigis min tiea polica komisaro kaj diras: Jen, hodiaŭ nokte elrabis ia mizerulo butikon de sinjoro Vašata, komercejon kun nutraĵoj; kaj kion vi diras al tio, sinjoro redaktoro, tiu fiulo verkis tie kaj postlasis poemon sur la butiktablo; tio ja estas aroganteco, ĉu?
	"Montru al mi la poemon, mi rapidis diri, jen io por la Kuriero; vi vidos, ke helpe de preso ni kaptos la friponon. Krome, sinjoro, konsideru nur, kia sensacio ĝi estos por nia  urbo kaj la tuta regiono!
	"Koncize, la poemon mi ricevis post multa persvado kaj publicis en la Kuriero de l' Oriento. Mi diros ĝin al vi, laŭ tio, kiom mi ankoraŭ memoras; ĝi tekstis iel simile:

		Unu, du, tri, kvar, kvin kaj la sesa, 
		sep, ok, naŭ, dek kaj la dek unua,
		horo noktomeza batas,
		hor' konvena por ŝtelisto trotas.
		Pordon kiam mi breĉis,
		iu sur la strato paŝis,
		ne estus mi ŝtelist' timante,
		sed paŝoj pasis plu perdiĝante, 
		se homo en mallum' aŭskultas,
		martelas la kor' kaj batas,
		la kor' orfiĝis kiel mi,
		panjo mia, ĉesu pro mi larmi, 
		iu havas malfeliĉon nur,
		sola mi estas, de muso nur susur',
		la mus' kaj mi, ŝtelista par',
		jen pro la muset' peco da pan',
		ĝi ne volas sin malkaŝi al mi, 
		ŝtelist' eĉ ŝteliston devas timi.

	"Kaj tiel ĝi daŭrigis ankoraŭ plu, ĝis je la fino estis: 

		Povus mi verki ankoraŭ plue,
		sed la kandelo ne plu lumas kontinue.

	"Do la poemon mi publicis kun ampleksaj analizoj psikologia kaj estetika; mi emfazis ĝiajn baladajn trajtojn kaj elokvente aludis la delikatajn kordojn en la animo de krimulo. Ĝi estis siaspeca sensacio; preso de la aliaj partioj kaj de aliaj regionaj urboj asertis, ke ĝi estas aĉa kaj artifika falsaĵo; aliaj antagonistoj de la orienta Bohemio male deklaris, ke ĝi estas plagiato, misa traduko el la angla kaj multon alian. Sed meze de mia plej bona polemikado por nia regiona ŝtelisto-poeto, venis al mi la polica komisaro kaj diras: Nu, sinjoro redaktoro, oni povus jam fini la aferon kun tiu via damna ŝtelisto; konsideru, ĉisemajne denove li elŝtelis du loĝejojn kaj unu butikon kaj ĉiam postlasis sur ago-loko longan poemon!
	"Vere mi ĝojas, mi diris, ni enpresos ĝin!
	"Nu, ĝi ege aĉe taŭgus, murmuris la komisaro. Sinjoro, tio estus favorado al krimuloj! Ja la ulo nun ŝtelas pro la vekita literatura ambicio! Nun vi devas tion iel stopi al li, jes? Skribu, ke la poemoj neniom valoras, ke mankas formo al ili, aŭ humoro aŭ kion vi deziras; mi opinias, ke tiu kanajlo poste ĉesos ŝteli.
	"Hm, mi diras, tion ni ne povas skribi, laŭdinte lin jam foje; sed ni ne enpresos plu liajn poemojn kaj fino.
	"Bone; sed post pluaj du semajnoj okazis novaj ŝteloj kun konformaj poemoj, sed Kuriero de l' Oriento silentis pri ili kiel subtranĉito. Nur mi timis, ke nia ŝtelisto ne elmigru pro ofendita aŭtora fiero al regionoj de Turnov aŭ Tábor kaj ne iĝu materialo por la tiea regiona preso; nur konsideru, kiel fierus la tieaj filistroj! - Pro la silentado estis nia ŝtelisto iel konfuzita; proksimume dum tri semajnoj estis trankvilo, sed poste la ŝteloj rekomenciĝis, nur kun tiu diferenco, ke la konformaj poemoj estis sendataj per poŝto rekte al la redakcio de Kuriero de l' Orlento. Sed Kuriero de l' Oriento obstiniĝis; parte, ĉar ĝi ne volis kolizii kun la lokaj oficoj, parte ĉar la poemoj estis ĉiam pli kaj pli malbonaj; la aŭtoro komencis ripetiĝi kaj elpensadi romantikajn trukojn kaj artifikojn; koncize, li komencis konduti kiel efektiva verkisto.
	"Foje nokte mi venis hejmen el gastejo; mi fajfis kiel  sturno kaj ekbruligis alumeton por lumigi petrollampon. Tiumomente iu post mia dorso blovestingis la alumeton.
	"Ne lumigi, diris obtuza voĉo. Jen estas mi.
	"Aj, mi diris, kaj kion vi dezirus?
	"Mi venis demandi vin, diris la obtuza voĉo, kio estas pri la poemoj.
	"Hometo, mi diras - ĝis nun ankoraŭ mi ne sciis, pri kio temas - nun - nun ja ne estas redakciaj horoj. Venu morgaŭ je la dek unua.
	"Kaj vi arestigos min, diris la voĉo amare. Tio ne eblas. Kial vi ne plu enpresas miajn poemojn?
	"Nur nun mi divenis, ke li estas nia ŝtelisto. Tio estus longa ĉapitro, mi diris al li. Sidiĝu, junulo. Kaj se vi volas tion scii, ni ne publikigos viajn poemojn, ĉar ili neniom valoras. Tial.
	"Mi opiniis, diris la voĉo dolore, ke ... ke ili ne estas malpli bonaj ol la unuaj.
	"La unua estis kontentiga, mi diris severe. En ĝi estis  sincera sentimento, ĉu vi komprenas? Ĝi havis intuician freŝon, ĝi havis senperecon kaj forton de la travivafo, ĝi havis humoron, ĝi havis ĉion; sed la pluaj, hometo, valoris eĉ ne katan tuson.
	"Sed, ekveis la voĉo, mi verkis ja ilin same kiel la unuan! 
	"Ĝuste tial, mi diris dure: Nur vi ripetiĝis en ili. Denove estis en ili, ke ekstere aŭdeblas paŝoj -
	"Ja mi aŭdis ilin, defendis sin la voĉo. Sinjoro redaktoro, kiam oni ŝtelas, oni devas pintigi la orelojn, kiu plandas ekstere!
	"Kaj denove temis tie pri muso, mi kontinuis.
	"Pri la muso, diris la voĉo senkuraĝe. Sed la muso tie ĉiam estas! Kaj mi skribis pri ĝi nur en tri -
	"Koncize, mi interrompis lin, viaj versoj iĝis aĉa literatura rutino. Sen originaleco, sen inspiro, sen sentimentala renesanco. Amiketo, tiel ne estas eble. Poeto ne darfas ripetiĝi.
	"La voĉo momenton silentis. Sinjoro redaktoro, ĝi diris post tempeto, tio estas ĉiam la sama! Provu ŝteli, unu ŝtelo egalas al la alia. Estas malfacila afero.
	"Estas, mi diris. Vi devus spili alian barelon.
	"Eble mi povus elŝteli preĝejon, proponis la voĉo. Aŭ tombejon.
	"Mi kapbalancis energie. Tio estas senrezulta, mi diras al li. Homo, ne gravas tiom la temo, kiom la travivaĵo. En viaj versoj mankas al mi ia konflikto. Ripetiĝas nur ekstera priskribo de ordinara ŝtelo. - - Vi devus malkovri ian pli internan motivon. Ekzernple la konsciencon.
	"La voĉo tempeton meditis. Vi opinias ion kiel konsciencriproĉojn? li diris hezite. Ĉu vi pensas, ke la poemoj estos poste pli bonaj?
	"Memkomprene, mi vokis. Amiko, ĝuste ĉi tio donos al ili psikologian profundon kaj agitiĝon.
	"Mi provos tion; diris la voĉo enpense. Nur mi ne scias, ĉu kun tio mi povos ŝteli. Oni perdas la certecon, ĉu vi scias? Kaj se mankas la certeco, oni estas pli facile kaptebla.
	"Kaj eĉ se! mi ekkriis. Homo ora, ĉu gravas, se oni kaptus vin! Ĉu vi scias imagi, kiajn poemojn vi verkus in carcere et catenis? Mi montrus al vi unu poemon el karcero, vi okulegus!
	"Kaj ĉu ĝi estis enpresita en ĵurnaloj? demandis la voĉo avide.
	"Hometo, mi diras, ĝi estas unu el la plej gloraj poemoj en la mondo. Eklumigu, mi tralegos ĝin al vi.
	"Mia gasto fajrigis alumeton kaj eklumigis la lampon.  Montriĝis, ke li estas pala, iom aknoza junulo, kiel jam ŝtelistoj kaj poetoj estas. Atendu, mi diras, tuj mi trovos ĝin por vi. Kaj mi elserĉis tradukon de Balado el Karcero en Reading de Wilde. Nome, tiam la poemo estis en modo.
	"Neniam en mia vivo mi deklamis ion kun tia sento, kiel tiam la baladon, sciu, tiujn versojn. Tiel ĉiu mortigas, kiel scias - - Mia vizitanto ne okullasis min; kaj kiam temis tie pri viro iranta al pendumilo, li kovris al si la vizaĝon kaj, plorsingultis.
	"Kiam mi finlegis, estis silente. Mi ne volis ĝeni siaspecan grandecon de la momento. Mi malfermis fenestron kaj diris: La plej mallonga vojo kondukas tie trans la barilon. Bonan nokton. - Kaj mi estingis la lampon.
	"Bonan nokton, diris la tremanta voĉo en la mallumo, mi provos tion. Respektan dankon. - Poste li silente malaperis, kiel vesperto; tamen nur li estis lerta ŝtelisto.
	"Post du tagoj oni kaptis lin en iu butiko, kien li enrompiĝis. Li sidis tie ĉe vendotablo super peco da papero kaj mordis krajon-ekstremaĵon. Sur la papero estis skribite nur:
	Ĉiu ŝtelas, kiel scias -
kaj nenio plu: plej versimile ĝi devis esti varianto pri la Balado el Karcero en Reading.
	"Tiam la ŝtelisto estis kondamnita al unu jaro kaj duono en karceron pro aro da enrompiĝoj. Post kelkaj monatoj oni enmanigis al mi tutan kajeron de poemoj fare de li. Ĝi estis terura: nura humida subtera ĉelo, kazematoj, kradoj, tintegantaj katenoj surpiede, ŝima pano, vojo al pendumilo kaj multo alia; vere mi konsterniĝis, kiaj teruraj cirkonstancoj devas regi en la koncerna karcero. Vi scias, ĵurnalisto penetras ĉien; kaj mi atingis, ke direktoro de la karcero invitis min al trarigardo de sia instituto. Ĝi estis tute bona, humana kaj duonnova karcero; kaj tiun mian ŝteliston mi trafis, ĝuste en momento, kiam li estis formanĝanta lenton el ladpoto.
	"Nu, mi diras al li, kie vi havas la tintegantajn katenojn, pri kiuj vi skribis?
	"Nia ŝteliŝto ekruĝis kaj ekrigardis senkonsile la direktoron. Sinjoro redaktoro, li balbutis, pri tio, kio ĉi tie estas, oni ne povas ja verki poemojn! Ĝi estas malfacila afero, nu jes.
	"Kaj ĉu vi estas kontenta? mi demandis lin.
	"Entute mi estus, li murmuris embarase. Sed estas ĉi tie nenio, pri kio mi povus skribi.
	"Depost tiu tempo mi ne renkontis lin. Nek en rubriko El Juĝeja Halo nek en poezio."
 
PROCESO DE SINJORO HAVLENA

	"Se sinjoro redaktoro komencis jam ĉi tie paroli pri ĵurnaloj," diris sinjoro Beran, "ankaŭ mi rakontos ion al vi: Plej multo de legantoj serĉas en ĵurnaloj ĝuste la procesan rubrikon. Tion neniu scias, ĉu ili legas ĝin tiel diligente pro latenta krimemo aŭ pro sia morala kaj jura kontentigo; sed estas nur certe, ke ili legas ĝin pasie. Kaj nun imagu al vi, ke ekzemple estas tribunalaj ferioj; tribunaloj estas fermitaj, sed la rubriko El Juĝeja Halo ne darfas manki en ĵurnaloj. Aŭ ofte ĉe neniu tribunalo estas eĉ unu interesa kazo; kaj la tribunala referanto devas havi ian interesan kazon, li prenu ĝin de kie ajn. En tiaj kazoj devas tribunalaj referantoj elsuĉi ian interesan kriminalan temon simple el la fingro. Por tiaj elpensitaj kazoj ili havas inter si borson kaj ili aĉetas ilin, vendas, pruntas kaj interŝanĝas por dudek cigaredoj aŭ simile. Mi scias tion, ĉar ĉe mia loĝejmastrino loĝis ia tribunala referanto; drinkulo, jes, li estis, kaj malordulo, ankaŭ, sed alie li estis talenta kaj malbone salajrata junulo.
	"Foje aperis en kafejo, kiun tribunalaj referantoj kutime vizitadis, ia stranga, kaduka, malpura kaj ŝvelpufa ulo; li nomiĝis Havlena, estis nefinstudinta juristo kaj nepre senŝanculo; neniu, eĉ ne li mem, sciis, el kio li propre vivas. Havlena, tiu nenifarulo havis ian neordinaran krimulan aŭ juristan talenton; kiam iu ĵurnalisto donis al li virginian cigareton kaj bieron, li fermis la okulojn, kelkfoje ekfumegis kaj komencis rakonti al li plej belan kaj kuriozan kriminalan kazon, kiun oni povas nur elpensi; poste li citis la ĉefajn punktojn de pledo kaj trafan replikon de ŝtata prokuroro, post kio li anoncis verdikton en nomo de la respubliko. Poste li malfermis la okulojn, kvazaŭ li vekiĝus el sonĝo kaj murmuris: Pruntu al mi kvin kronojn. Iam ili faris kun li tian eksperimenton: En unu kunveno li el pensis dudek unu kriminalajn kazojn, unuj superis la aliajn; nur ĉe la dudek unua li ekhezitis kaj diris: Atendu, ĉi tiu kazo estas nek por soljuĝisto, nek por senato, ĝi devus veni antaŭ asizon; kaj asizon mi ne faras. Nome li estis principe kontraŭ la asizoj: Sed tion oni devas lasi al li, liaj verdiktoj estis kvankam severaj, tamen jure modelaj; tion li speciale ŝatis.
	"Kiam la ĵurnalistoj malkovris tiun Havlena kaj vidis, ke liaj kazoj, kiujn li liveras, ne estas tiel ordinaraj kaj tristaj kiel tiuj vere okazantaj en juĝejo sur Karlo-placo, ili faris kun li jenan kontrakton: Havlena ricevis por ĉiu elpensita kazo tiel nomatan juĝan tarifon, nome dek kronojn kaj virginian cigareton kaj krome por ĉiu monato de puno, kiun li aljuĝis, pluajn du kronojn; vi scias ja, ju pli granda puno, des pli grava kazo. Neniam antaŭe la legantoj de ĵurnaloj tiom ĝuis la procesan rubrikon, nur kiam Havlena liveradis tien siajn fikciajn juĝajn kazojn. Jes, nun la ĵurnaloj jam delonge ne estas tiel bonaj, kiel dum lia tempo; nun estas en ili nura politiko kaj nuraj presprocesoj - mi ne scias, kiu legu tion.
	"Foje Havlena elpensis la jenan kazon - li havis multe pli bonajn, sed neniu el ili havis sekvojn, sed tiam ĝi krevis. La kazo en la plej konciza enhavo estis la jena: Iu persista fraŭlo ekdisputis kun bonmora vidvino, loĝanta en kontraŭa galerio; post tio li havigis al si papagon kaj lernigis ĝin, kiam ajn la najbarino montriĝos en la galerio, plengorĝe krii: Ci vagabondino! La vidvino akuzas la koncernan sinjoron pro honorofendo. Distrikta tribunalo agnoskas, ke la akuzito kaŭzis al la privata akuzantino pere de sia papago publikan ridindigon kaj kondamnis lin en nomo de la respubliko al dusemanja karcero kondiĉite kaj al kompenso de la kostoj. Mi ricevos dek unu kronojn kaj virginian cigateton, finis Havlena la procesan traktadon.
	"La kazo de Havlena aperis proksimume en ses ĵurnaloj, memkromprene en varia literatura prilaboro. En iu ĵurnalo ĝi havis titolon: En kvieta domo. En la alia ĵurnalo ĝi nomiĝis: Domposedanto kaj malriĉa vidvino. La tria ĵurnalo titolis ĝin: Akuzita papago. Kaj tiel plu. Sed subite venis al tiuj ĵurnaloj leteroj de ministerio pri justico: la subskribita ministerio postulas sciigon, antaŭ kiu distrikta tribunalo okazis la proceso pro honorofendo, priskribita en tiu kaj tiu numero de via ŝatata organo; la citita decido pri kulpo de la akuzito kaj same la verdikto estas kasacia kaj kontraŭleĝa, ĉar per la akuziga diraĵo kulpigis ne la akuzito, sed la papago; ne estas pruveble, ĉu la diraĵo de la citita papago eksterdube koncernus la privatan akuzantinon; la cititan diraĵon oni ne povas opinii honorofendo, sed maksimume grava malkonvenaĵo aŭ publika indignigo, kiun persekuti estus sole eble per polica admono, punpago pro ordo aŭ ordono pri forigo de la citita birdo. La ministerio pri justico deziras konstati, kiu distrikta tribunalo okupiĝis pri la proceso por entrepreni kompetentan enketon kaj tiel plu; kurte, oficiala skandalo.
	"Jesumaria, sinjoro Havlena, bele vi konsilis al ni, vortatakis poste tribunalaj referantoj sian liveranton. Rigardu ja via verdikto koncerne la papagon estas kasacia kaj kontraŭleĝa!
	"Havlena paliĝis kiel muro! Kio, li ekkriis, ke mia verdikto estas kontraŭleĝa? Damne, ĉi tion aŭdacas aserti al mi la ministerio? Al mi, al Havlena? - Onidire neniam antaŭe la ĵurnalistoj vidis tiom ofenditan kaj indignigitan homon. - Mi sapumos iliajn okulojn, kriis Havlena ne regante sin. Mi montros al ili, ĉu mia verdikto estas kontraŭleĝa aŭ ne! Ĉi tion mi ne povas toleri! - Pro aflikto kaj ekscito li surloke ebriiĝis sub la homa digno; poste li prenis paperfolion kaj skribis al la ministerio pri justico ampleksan juran analizon, per kiu li defendis la verdikton; nome, kiam tiu sinjoro instruis sian papagon insulti al la najbarino, ke li evidentigis klaran intencon ofendi ŝin kaj misfamigi; ke ĉi tie estas evidenta dolus; ke la papago ne estas subjekto, sen instrumento de la citita delikto kaj tiel plu; koncize, ĝi, estis laŭdire la plej brila kaj subtila jura analizo, kiun la ĵurnalistoj iam vidis. Li subskribis JUC. Venceslao Havlena, p. m., kaj sendis ĝin al la ministerio pri justico. Jen, li diris, dum ne estos decidite pri ĝi, mi ne juĝos, unue mi devas ricevi satisfakcion.
	"Memkomprene, la ministerio pri justico reagis neniel al la letero de Havlena; dume Havlena iradis mishumora kaj indignigita, ankoraŭ pli kadukiĝis kaj eĉ magriĝis. Vidante, ke de la ministerio li ne atingos la respondon, li morniĝis, senvorte kraĉis aŭ havis ribeligajn parolojn, kaj fine deklaris: Atendu, mi montros ankoraŭ al ili, kiu pravas!
	"Du monatojn neniu lin vidis; poste li venis serena kaj ridema kaj anoncis: Fine estas prezentita kontraŭ mi akuzo! Uf, damna oldulino, ĝi kostis laboron, antaŭ ol mi persvadis ŝin al tio! Oni ne kredus, ke la maljuna virino povas esti tiel pacema; mi devis subskribi paperojn, ke ĉiukaze mi pagos elspezojn al ŝi. - Do, junuloj, nun oni traktos tion antaŭ tribunalo.
	"Kaj kion? demandis la ĵurnalistoj.
	"Nu, la aferon kun la papago, diras Havlena. Mi diris ja al vi, ke mi ne lasos tion. Sciu, mi aĉetis papagon por lernigi ĝin diri: Ci vagabondino! Ci senhonta oldulinaĉo! Homoj, kiom da laboro ĝi kostis! Dum ses semajnoj mi ne elŝovis piedon el la hejmo, kaj nek diris, nek aŭdis homan vorton krom Ci vagabondino! Nun la papago prononcas ĝin tute bele; sed, besto, ĝi krias ĝin de mateno ĝis vespero: ne kaj ne kutimiĝi krii tion al mia najbarino trans la korton. Ŝi estas maljunulino, muzik-instruistino, el bona familio, ege brava persono; sed ĉar en nia domo estas neniu alia virino, mi devis ŝin elekti por la ofendo. Aŭskultu, delikton oni facile elpensas, sed fari ĝin, tio estas alia afero. Tiun banditon-papagon mi povis neniel lernigi, ke ĝi insultu nur ŝin. Simple ĝi insultas ĉiun. Mi opinias, ke ĝi faras tion pro malico.
	"Poste Havlena faris egan gluton kaj daŭrigis: Mi superruzis tion alimaniere: kiam montriĝis la maljuna sinjorino ĉe la fenestro aŭ sur la korto, rapide mi malfermis fenestron, por ke la papago kriu je ŝi: Ci vagabondino! Ci senhonta oldulino! - Kaj kion vi dirus pri tio: la maljunulino komencis ridi kaj vokas al mi: Aj, aj, sinjoro Havlena, kian ĉarman birdeton vi havas! Tondro al la oldulino, murmuris slnjoro Havlena. Dum du semajnoj mi devis ŝin persvadegi, ke ŝi prezentu akuzon kontraŭ mi; sed atestantojn mi havas el la tuta domo. Nun oni traktos tion juĝe, manfrotis sinjoro Havlena. Diablo devus enesti, se mi ne estus kondamnita pro honorofendo! Tion mi ne donacos al ili, al la moŝtuloj el la ministerio!
	"Ĝis tago de la proceso trinkis sinjoro Havlena kiel ĉevalo, ekscitita, malpacienca. Antaŭ la tribunalo li kondutis ege digne; li diris kontraŭ si mem akran juran parolon, ateste vokis ĉiujn loĝantojn el la domo, ke la ofendo estis indigniga kaj publika kaj proponis plej severan punon. Juĝisto, prudenta maljuna konsilisto, gratis sian barbon kaj deklaris, ke li volus aŭdi la papagon kaj prokrastis la traktadon, ordonante, ke la sinjoro akuzito alportu venonte la cititan birdon kiel pruv-objekton, eventuale kiel atestanton.
	"Al la sekvinta tribunala traktado venis sinjoro Havlena kun kaĝo kaj la papago. La papago ekokulegis al la timigita fraŭlino protokolistino kaj komencis plengorĝe krii: Ci vagabondino! Ci senhonta oldulino!
	"Tio sufiĉas, diris sinjoro konsilisto. Laŭ eldiro de papago Lora evidentas, ke ĝia diraĵo ne koncernis per rekta kaj eksterduba maniero la privatan akuzintinon.
	"La papago alrigardis lin kaj kriegis: Ci vagabondino!
	"Sed estas evidente, daŭrigis sinjoro juĝisto, ke la koncernan diraĵon ĝi uzas kontraŭ ĉiu persono sen diferenco de sekso. Ĉi tie mankas ofenda intenco, sinjoro Havlena.
	"Havlena eksaltis kiel pikvundita. Sinjoro konsilisto, li protestis ekscitite, la ofenda dolus estas en tio, ke mi malfermadis la fenestron kontraŭ la sinjorino privata akuzintino tiucele, por ke la papago ofendu ŝin!
	"Malfacila afero, diris sinjoro konsilisto, en la disfenestrado estas eble ia dolus, sed per si mem ĝi ne estas ofenda ago. Mi ne povas vin kondamni, ĉar vi malfermadis iam-tiam la fenestron. Vi ne povas pruvi, ke la papago celis la privatan akuzintinon, sinjoro Havlena.
	"Sed mi celis ŝin, defendis sin Havlena.
	"Pri ĉi tio ni havas neniun ateston, oponis sinjoro juĝisto. De vi neniu aŭdis la akuzigan diraĵon. Kion fari, sinjoro Havlena, mi devas vin liberigi. - Poste surmetinte bireton li anoncis la liberigan verdikton. 
	"Kaj mi prezentas kasacian plendon kaj apelacion kontraŭ la liberiga verdikto, eksplodis Havlena, ekkaptis la kaĝon kun la birdo kaj galopis for el la juĝejo, furioza, mire ke li ne ploris.
	"Poste oni vidis lin de temp'  al tempo ebrian kaj malesperan. Diru, sinjoro, li plorsingultis, ĉu tio ĉi estas justeco? Ĉu ankoraŭ ekzistas en la mondo ia rajto? Sed mi ne lasos ĝin tiel! Mi prezentos tion al la plej supera instanco! Sinjoro, oni devas min rehonorigi pro ĉi tiu maljustaĵo! Eĉ se mi devus procesi ĝis fino de mia vivo ... Mi ne batalas por mia afero, sed por la justeco!
	"Kiel ĝi statis ĉe la apelacia instanco, ne estas al mi pli detale konate; nur mi scias, ke la kompetenta kortumo simple rifuzis apelacion de sinjoro Havlena kontraŭ la liberiga verdikto. Ekde tiu tempo Havlena malaperis, kvazaŭ la tero super li fermiĝis; onidire kelkaj homoj vidis lin sencele vaganta tra la stratoj kiel ombron kaj ion al si murmuranta; ankaŭ mi aŭdis, ke ĝis nun kelkfoje en la jaro venadas al la ministerio de justieo ampleksa kaj flamanta plendo in re: ofendo farita de la papago. Sed al juĝejaj referantoj sinjoro Havlena tute ĉesis liveri la kazojn, plej versimile tial, ĉar lia kredo je la justeco kaj la jura ordo estis malfirmigita."

LA KUDRILO
     
	"Neniam mi havis ion kun tribunaloj," ekparolis sinjoro Kostelecký, "sed mi diras al vi, ke ĝuste plaĉas al mi ilia granda akurateco kaj la formalaĵoj kaj ceremonioj, kiujn la juĝistoj iam faras, eĉ se temas pri minimuma bagatelo. El tio rezultas certa konfido al la justeco. Se la justeco havas pesilon en la manoj, do ĝi estu pesilo apotekista, kaj se ĝi jam tenas glavon, ĝi estu akra kiel razilo. Mi rememoras ian kazon, kiu okazis en nia strato.
	"Iu domzorgistino, kies nomo estis sinjorino Mašková, aĉetis ĉe butikisto bulkojn, kaj maĉante la bulkon ŝi eksentas pikdoloron en la palato; ŝi palpas en la buŝo kaj ekprenas kudrilon, kiu enpikiĝis en la palaton. Nur post tempeto ŝi ektimis, Jesu' - Kristo, ja mi povis engluti la kudrilon kaj ĝi trapikus la stomakon! La vivo estis en danĝero kaj tio estas nepardonebla! Oni devas esplori, kiu kanajlo inside enmetis la kudrilon en la bulkon. - Nu ŝi iris kaj alportis la kudrilon kaj netutmanĝitan bulkon al la polico.
	"La polico enketis la butikiston, enketis ankaŭ la bakiston, kiu bakis tiujn bulkojn, sed kompreneble, neniu konfesis la kudrilon. La polico transdonis la aferon al tribunalo, ĉar temis, komprenu min bone, pri leĝera korpa lezo. La enketanta juĝisto, konscienca kaj ĝisosta burokrato, denove enketis la butikiston kaj la bakiston; ambaŭ ĵure asertis kaj ĵure proklamis, ke ĉe ili la kudrilo ne povis eniĝi en la bulkon. La enketanta juĝisto iris rigardi al la butikisto kaj konstatis, ke en la butiko li ne havas kudrilojn. Poste li iris al la bakisto por rigardi, kiel oni bakas bulkojn; li sidis en la bakejo tutan nokton kaj rigardis, kiel oni preparas paston, kiel oni lasas ĝin ŝveli, kiel oni hejtas la fornon kaj plektas la bulkojn kaj enfornigas ilin ĝis ili iĝas rozkoloraj. Tiamaniere li konstatis, ke ĉe la bulkfarado oni efektive ne uzas kudrilojn. Vi eĉ ne kredus, kiel bela laboro estas la bakado de bulkoj kaj precipe de pano. Mia karmemora avo posedis bakejon, do mi scias tion. Vi devas scii, ke dum la panfarado ekzistas du aŭ tri pli grandaj kaj preskaŭ sanktaj misteroj. La unua mistero estas, kiam oni preparas la fermentaĵon; oni ĝin lasas en la knedujo, kaj nun okazas sub la fermilo ia sekreta transsubstanciĝo: oni devas atendi, ĝis kiam el la faruno kaj akvo fariĝos vivanta fermentilo. Poste oni preparas paston kaj knedas ĝin per knedilo; kaj tio aspektas kiel religia danco aŭ io simila. Poste oni kovras tion per tuko kaj lasas la paston ŝveli; tio estas la dua mistera transformiĝo, kiam la pasto majeste leviĝas kaj ŝvelas kaj oni ne rajtas levi la tukon, por scivole enrigardi - mi diras al vi, ke ĝi estas same bela kaj mirinda kiel gravedeco. Ĉiam mi havis impreson, ke la knedujo estas io virina. Kaj la tria mistero estas la bakado mem, tio, kio el la mola kaj pala pasto iĝas en la bakforno; Jesuo-Maria, kiam poste oni elprenas tian orkoloran kaj ruĝebrunan panbulon, kaj ĝi aromas, ke eĉ ne malgranda infano povas pli ĉarme bonodori, tio estas ega miraklo - mi opinias, ke oni devus dum la tri transformiĝoj en la bakejoj  sonorigi, same kiel oni sonorigas en preĝejo dum ofertorio.
	"Sed kion mi volis diri, la enketanta juĝisto estis do senkonsila; sed rezigni la aferon nepre li ne volis. Li prenis kudrilon kaj sendis ĝin al Kemia Instituto, por ke oni konstatu ĉu la kudrilo estis en la bulko antaŭ la bakado aŭ nur poste; sciu, la juĝisto speciale ŝatis sciencajn ekspertizojn. Tiam en la Kemia Instituto estis iu profesoro nomata Uher, tre klera kaj longbarba sinjoro. Ricevinte la kudrilon, li kornencis terure insulti, kion la tribunaloj postulas de li; ke antaŭ nelonge oni sendis al li intestaron tiel putran, ke eĉ ne prosektoro povis elteni la fiodoron; kaj kion komunan havas la Kemia Instituto kun la kudrilo? Sed poste alie pripensinte la aferon, li komencis interesiĝi pri ĝi, komprenu min, laŭ scienca vidpunkto. Nu li diris al si, eble la kudrilo trapasas iajn ŝanĝojn, se ĝi eniĝas en paston, aŭ se oni ĝin en pasto bakas; dum la fermentado estiĝas iaj acidoj aŭ io simila, kaj dum la bakado denove, kaj tio povas la supraĵon de la kudrilo iom difekti, alivorte korodi; tio estus poste konstatebla per mikroskopo. Do li ekokupis sin pri tio.
	"Unue li aĉetis kelkcent kudrilojn kaj ne nur tute purajn, sed ankaŭ pli malpli rustajn, kaj komencis en Kemia Instituto baki bulkojn. Ĉe la unua eksperimento li metis la kudrilojn tuj en fermentilon, por konstati, kiel influas ilin la fermenta procedo. Ĉe la dua eksperimento li metis ilin en freŝe preparitan paston. Ĉe la tria en paston ŝvelantan. Ĉe la kvara en tute ŝvelintan. Poste li enigis ilin ĝuste antaŭ la bakado. Poste dum la bakado. Poste li enigis ilin en bulkojn ankoraŭ varmajn; kaj fine en bulkojn jam pretajn. Poste la tutan serion da eksperimentoj ankoraŭ foje li ripetis, por fari kontrolon. Resume, dum du semajnoj oni faris en Kemia Instituto nenion alian ol bakadon de kudrilhavaj bulkoj; la profesoro, docento, kvar asistantoj kaj servisto ĉiutage preparis paston, bakis kaj pretigis bulkojn, kaj poste mikroskope esploris kaj komparis la koncernajn kudrilojn. Tiu laboro daŭris ankoraŭ pluan semajnon; sed finfine ili precize konstatis, ke la koncerna kudrilo estis enpikita en la bulkon jam finbakita, ĉar sub mikroskopo ĝi detale egalis al la eksperimentaj kudriloj, kiuj estis enmetitaj en pretajn bulkojn.
	"Laŭ ĉi tiu ekspertizo la enketjuĝisto konkludis, ke la kudrilo estis enigita en la bulkon ĉe la butikisto aŭ dumire de la bakisto al la butikisto. Subite la bakisto rememoris, mil tondroj, ĝuste tiutage mi maldungis bubon-helpanton, kiu kolportadis bulkojn en korbo! Do oni venigis la bubon, kaj li konfesis, ke la kudrilon li enigis en la bulkon, por venĝi sin al la mastro. La bubo, ne estante plenaĝa, ricevis nur admonon, sed la bakestro estis kondamnita je kondiĉa puno de kvindek kronoj, ĉar li devas garantii pri sia dungitaro. Do jen ekzemplo, kiel la justeco estas akurata kaj radikala.
	"Sed la afero havis ankoraŭ unu rezulton. Strange, en ni viroj estas ia kurioza ambicio aŭ obstinemo, aŭ kio: unuvorte, kiam en Kemia Instituto oni komencis jam baki la eksperimentajn bulkojn, la kemiistoj decidiĝis baki ilin bonaj. Komence ili ne estis tro bonaj, nesufiĉe ŝvelintaj kaj iom misformaj: sed ju pli longe oni bakis, des pli bonaj ili estis. Poste jam oni surŝutis ilin per papavo, salo kaj kumino, kaj kiel bele oni ilin plektis, nu, vera plezuro! Fine la sciencistoj fanfaronis, ke tiel eminentajn, kraketantajn kaj perfektajn bulkojn oni bakas nenie en la tuta Prago."

ooo

	"Vi nomas tion obstinemo, sinjoro Kostelecký," ekparolis sinjoro Lelek, "sed mi dirus, ke ĝi estas io simila al sporto: komprenu min, plezuro pro centprocenta faro. Ĝusta viro ne faras tion pro la rezulto, tiu eble eĉ ne valoras la penon; sed tial, ĉar ĝi estas ia ludo, ia memvola streĉo - Mi ŝatus ekspliki tion al vi per unu ekzemplo; sed vi diros, ke ĝi estas stultaĵo kaj ne konvenas ĉi tien.
	"Unuvorte, kiam ankoraŭ mi estis ĉe ni en kontejo kaj faris la duonjaran bilancon, okazis iam, ke la ciferoj ne kongruis; ekzemple iam mankis al mi en kaso ĝuste tri heleroj. Memkomprene, mi povus tute lude doni en la kason la tri helerojn sed tio ne estus solida ludo; komprenu, el vidpunkto kontista ĝi estus nesporta; oni devas trovi, en kiu kontero el la proksimume dek kvar mil konteroj estas la eraro. Kaj mi diras al vi, ke ĉiam antaŭ la bilanco mi ĝojis, ke estos tie simila eraro.
	"En tia kazo mi restis en la kontejo la tutan nokton, mi stokis antaŭ min amason da kontlibroj kaj tiam mi eklaboris. Estas strange, ke la ciferkolumnojn mi ne perceptis kiel numerojn, sed kiel objektojn. Iam mi imagis, ke mi grimpas trans la ciferojn supren, kvazaŭ ili estus abrupta roko; aŭ ke mi malleviĝas laŭ ili kvazaŭ per ŝtupetaro en ŝakton. Iam mi opiniis min esti ĉasisto trapuŝanta sin tra cifera junarbaro por kapti raran kaj timidan beston; tio estis la tri heleroj. Alifoje mi havis impreson, ke mi estas detektivo kaj embuskas en mallumo post angulo; miloj da figuroj preterpasas min, sed mi atendas, ĝis mi ekkaptos je kolumo tiun friponon, kulpulon, la kont-erareton. Iam mi revis, ke mi sidas sur bordo de rivero kun fiŝhoko kaj kun logilo por fiŝo; subite mi ektiras la fiŝhokon kaj jen mi havas vin, vi fiulo! Sed plej ofte mi revis esti ĉasisto kaj vagi tien kaj reen tra rositaj mirtel-arbustoj; tian ĝojon pro movo kaj forto mi sentis, ian strangan liberecon kaj streĉon, kvazaŭ mi estus travivanta ian aventuron. Mi eltenis dum tutaj noktoj ĉasi la tri helerojn; kaj ektrovinte ilin, tute mi ne opiniis, ke ili estas nur mizeraj tri heleroj; tio estis trofeo kaj mi iris dormi, venkinta kaj entuziasma, mire, ke mi ne enlitiĝis en ŝuoj. Kaj jen ĉio."

TELEGRAMO

	"Oni diras bagateloj," konkludis sinjoro Doležal: "Mi rimarkis, ke homoj kutime kondutas nature kaj sincere, nur dum bagatelaj kaj ordinaraj aferoj; sed tuj kiam oni troviĝas en escepta kaj patosa situacio, tiam vekiĝas en oni kvazaŭ ia nova homo; oni komencas paroli per alia, mi dirus, drama voĉo kaj uzas aliajn vortojn, aliajn argumentojn, eĉ aliajn sentojn ol normale; antaŭ ĉio subitas en oni kuraĝo, prestiĝo, oferemo kaj aliaj heroaj kaj karakteraj kvalitoj. Estas, kvazaŭ oni enspirus ozonon, tial oni devas fari grandajn gestojn; aŭ en tio estas ia sekreta kontentigo, ke oni troviĝas en eksterordinara kaj katastrofa situacio, kaj iel oni fanfaronemas kaj ĝuemas pri ĝi; unuvorte, oni komencas konduti kiel herooj sur scenejo. Kiam poste la drama situacio pasas, ankaŭ oni revenas en siajn normalajn dimensiojn; sed oni tion poste sentas iomete hontige kiel disreviĝon kaj seniluziiĝon.
	"Mi havas kuzon, lia nomo estas Kalous, tia ordema kaj digna oficisto, civitano kaj familiestro, iom pantoflulo kaj iom pedanto, kiaj jam ni maturaj viroj estas. Sinjorino Kalousová estas brava kaj hejmeca sinjorineto, modela familia kovkokino, humila edzino, tiel nomata hejma ŝuviŝilo kaj tiel plu. Poste filino, bela knabino, nomata Věra, kiu tiam ĝuste estis en Francio, por ellerni la francan lingvon kaj fari ekzamenojn por tiu eventualo, se ŝi ne edziniĝus. Fine filo, bubego kaj gimnaziano, alparolata Tonda, bona avanulo en futbalo, sed ege neprosperanta lernanto: Unuvorte, tipa kaj normala bona familio el tiel nomata pli bona meza klaso.
	"Foje sidis la familio de Kalous ĉe tagmanĝo, kiam iu sonorigis: inter la pordo aperas sinjorino Kalousová, viŝas la manojn per antaŭtuko kaj diras ruĝega pro ekscito: Jesu-Maria, paĉjo, venis ia telegramo. - Vi scias ja, kiel virinoj konsterniĝas, kiam venas telegramo; plej versimile apartenas al iliaj internaj funkcioj senĉese atendi ian fatan frapon.
	"Nu, nu, panjo, murmuris sinjoro Kalous, penante konservi dignan tralikvilon, de kiu ĝi povas esti. - Sed lia mano tremis dum li estis malfermanta la telegramon. Ĉiuj, ankaŭ la servistino inter la pordo, senspire rigardis la familiestron.
	"Ĝi estas de Věra, fine diris Kalous per ia aliigita voĉo. Sed diablo prenu min, se el tio eĉ unu vorton mi komprenas.
	"Montru, ekvortigis sinjorino Kalousová.
	"Atendu, diris severe sinjoro Kalous; ĝi estas iel fuŝita. Ĉi tie estas Gadete un ucjarc peuige bellevue grenoble vera.
	"Kion ĝi signifas? suspiris sinjorino Kalousová.
	"Rigardu tion do, diris sarkasme sinjoro Kalous, se vi opinias, ke vi ĝin komprenos pli bone ol mi! Nu, ĉu vi jam scias, la enhavon?
	"La okuloj de sinjorino Kalousová larmpleniĝis super la malbonaŭgura telegramo. Io okazis al Věra, ŝi flusteis. Alie certe ŝi ne telegrafus al ni!
	"Tion ankaŭ mi scias, ekkriis Kalous kaj vestis sian jakon; evidente ne konvenis, ke en tiom serioza situacio li restu sen jako. Iru kuirejen, Andula, li ordonis al la servistino; post kio li diris tragike: La telegramo estas el Grenoblo. Mi opinias, ke Věra fuĝis kun iu.
	"Kun kiu, konsterniĝis sinjorino Kalousova. 
	"Ĉu povas mi scii? tondris sinjoro Kalous. Certe kun iu nenifarulo aŭ artisto! Jen la virina emancipado! Ion similan mi atendis! Nevolonte mi lasis ŝin tien, en la damnan Parizon! Sed vi, vi senĉese propetis - 
	"Ke tion mi volis? ekbolis sinjorino Kalousová. Vi ĉiam predikis al ŝi, ke ion ŝi devas ellerni, ke ŝi mem devas sin vivteni! Kaj ŝi ekploregis kaj sinkis sur seĝon: Jesuo Kristo,  malfeliĉa Věra! Eble io okazis al ŝi - Eble ŝi kuŝas tie malsana -
	"Sinjoro Kalous komencis ekscitite paŝi tra la ĉambro. Malsana, li vokis, kial ŝi estus malsana? Nur tio ne estu provo pri memmortigo! Eble tiu ulo ŝin forrabis - kaj poste forlasis -
	"Sinjorino Kalousová komencis malligi la antaŭtukon. Mi veturos por ŝi, ploregante ŝi deklaris. Mi ne lasos ŝin tie - mi -
	"Nenien vi veturos, ekkriis sinjoro Kalous.
	"Sinjorino Kalousová rektiĝis: neniam antaŭe ili vidis ŝin tiel dignan. Mi estas la patrino, Kalous, ŝi diris. Mi scias mian devon - Poste ŝi forigis kun ia majesteco.
	"Ambaŭ viroj, nome patro Kalous kaj bubo Tonda, soliĝis. - Ni devas prepariĝi je la plej malbona, diris Kalous morne. Eble Vera estis fortrenita ien - Antaŭ la patrino diru nenion. Mi mem veturos al Grenoblo.
	"Patro, diris Tonda per sia plej basa voĉo - ĉiam li diradis paĉjo - tion lasu al mi; mi veturos tien; mi scias iomete la francan -
	"Tian bubon oni tie ektimus, bruskis patro Kalous. Mi savos mian infanon! Mi veturos per la tuj veturonta trajno - Nur ke ne estu jam tro malfrue!
	"Trajne, mokis Tonda. Bone, ke vi ne volas kuri tien piede! Se mi veturus, mi flugus per aviadilo al Strasburgo -
	"Kaj ĉu vi opinias, ke mi ne flugus? ekkriis patro Kalous. Sciu, mi flugos! Sed tiun kanajlon, li diris bataleme, svingante la pugnojn, tiun mi frrrakasos! Malfeliĉa infano!
	"Tonda metis la manon sur lian ŝultron; estis miraklo, kiel la bubego tiumomente viriĝis. Patro, li diris kvietige, tio ne estas por vi; por tio vi estas maljuna. Fidu je mi; memkomprene mi faros por la fratino, kio estas en la homa povo. - Ĝis tiam, li havis ja, kiel pli juna frato, por la fratino nur sinceran kaj viran malestimon.
	"Patro Kalous kapneis. Ne, li diris morne, tio estas mia  afero. Je neniu povas la infano tiom fidi, kiel je la patro. Mi veturas tien, Tonda. Dume vi devas esti apogo al via patrino. Sciu, la virinoj -
	"En tiu momento eniris sinjorino Kalousová, vojaĝe vestita; je miro, tute ŝi ne aspektis kiel iu bezonanta apogon.
	"Mi petas vin, kien vi iras, ekvortigis Kalous.
	"En bankon, diris fremde la kuraĝa edzino. Por mia mono. Por veturi al mia filino fremdlanden.
	"Absurda, eksplodis Kalous.
	"Nenio absurda, diris malvarme sinjorino Kalousová. Mi scias, kion mi faras. Kaj mi scias, kial mi faras tion.
	"Edzino, diris Kalous energie, sciu, mi mem veturos al Věra.
	"Vi? diris sinjorino Kalousová kun ia malrespekto. Per kio vi estus tie utila? Kial vi ĝenus vin en via komforto, ŝi aldiris frakastone.
	"Patro Kalous rektiĝis kaj ekruĝis. Nur ne zorgu, li diris akre, kiom mi estos tie utila. Bone mi pripensis jam, kio devos okazi. Mi estas preparita por ĉio. Diru al la servistino, ke ŝi preparu mian kofron, jes?
	"Mi konas vin, diris sinjorino Kalousová. Se via ĉefo ne donos al vi permeson, vi veturos nenien.
	"Mi kraĉas sur la ĉefon! ekkriis Kalous. Mi kraĉas sur la oficon! Oni min maldungu! Mi vivtenos min iel! Dum mia tuta vivo mi oferis min por la familio kaj mi oferos la lastan, ĉu komprenite?
	"Sinjorino Kalousová sinkis sur seĝorandon. Edzo, ŝi diris deprimite, komprenu tamen, pri kio temas! Mi veturas ja por flegi ŝin! Mi antaŭsentas, ke Věra baraktas inter la vivo kaj morto! Mi devas esti ĉe ŝi -
	"Kaj mi antaŭsentas, predikis Kalous, ke ŝi estas en la manaĉoj de iu fihomo. Se almenaŭ ni scius, kion la telegramo komunikas, por ke ni povu prepariĝi -
	"Je la plej malbona, ekploris sinjorino Kalousová.
	"Eble, diris malserene Kalous. Mi timas pensi, kio fakte estas en la telegramo.
	"Aŭskultu, aŭdiĝis necerte sinjorino Kalousová, eble ni  povus demandi pri tio sinjoron Horvát.
	"Kial? embarasiĝis Kalous.
	"Je tio, kio estas en la telegramo. Sinjoro Horvát solvas la ĉifrojn - -
	"Jes, vere, kvietiĝis Kalous. Tiu povus ĝin deĉifri! Andula, li ekkriegis, rapidu en la kvinan etaĝon al sinjoro Horvát, ke ege ni petas lin veni al ni! 
	"Vi devas scii, sinjoro Horvát estas io en la sekreta informservo kaj lia ĉeflaboro estas la deĉifrado de sekretaj  alfabetoj. Onidire li estas genia homo, tiu Horvát; kiam oni lasas al li sufiĉe da tempo, li solvas ĉiun ĉifron; sed ĝi estas ega filigran-ado kaj ĉiu, kiu faras tion, estas el tio iom perpleksa.
	"Sinjoro Horvát venis post tempeto al familio Kalous; li estas ia filigrana kaj nervoza hometo kaj ege odoras pri mento.
	"Sinjoro Horvát, diris Kalous, ĵus mi ricevis ian nesolveblan telegramon; ni pensis do, se vi estus tiel afabla -
	"Montru, diris sinjoro Horvát, tralegis la telegramon kaj restis sidanta kun la duonfermitaj okuloj. Regis tomba silento.
	"Nu jes, aŭdiĝis Horvát post tempeto, kaj de kiu estas la telegramo?
	"De nia filino Věra, klarigis Kalous. Ŝi studas en Francio.
	"Aha, diris sinjoro Horvát kaj leviĝis. Sendu al ŝi telegrafe proksimume ducent frankojn al hotelo Bellevue en Grenoblo, jen ĉio.
	"Ĉu vi deĉifris la telegramon? ekvortigis Kalous.
	"Tute ne, murmuris sinjoro Horvát: Tio estas ja neniu ĉifro, ĝi estas nur fuŝita teksto. Mi petas vin, kion povus tia juna knabino telegrafi? Plej versimile ŝi perdis retikulon kun mono, jen ĉio. Tio okazas ja.
	"Kaj ĉu ne povus ... ne povus esti en la telegramo io pli malbona? demandis necerte Kalous.
	"Kial devus esti en ĝi io pli malbona? oponis sinjoro Horvát mirante. Aŭskultu, ĉiam pli facile okazas io ordinara. La virinaj mansaketoj taŭgas por nenio.
	"Do ni dankas al vi, sinjoro, diris Kalous froste.
	"Ne dankinde, murmuris sinjoro Horvát kaj foriris.
	"En la familio de Kalous estis tempeton silente. Aŭskultu, aŭdiĝis Kalous embarase, al mi tiu Horvát ne tro plaĉas; li estas ... hm, ia krudulo.
	"Sinjorino Kalousová komencis disbutoni sian promenveston. Morozulo, ŝi diris. Vi, ĉu vi sendos monon al Věra?
	"Jes, mi sendos, murmuris Kalous incitite. Ansero stultega, ŝi devis perdi la retikulon! Ĉu mi ŝtelas la monon? Ŝi meritus kelkajn ...
	"Mi ŝparas kiel frenezulo, aldonis sinjorino Kalousová amare, kaj ŝi, fraŭlineto, ne estas atenta. Jes, kun la infanoj ...
	"Kaj ne gapu ĉi tie kaj iru lerni, bubo pigra, abruptis Kalous al Tonda kaj trenaĉis sin al poŝtoficejo. Neniam antaŭe li estis tiom kolerega, kiel tiam. Kaj Horvát'on li konsideris ekde tiu tempo kiel homon maldelikatan, cinikan kaj preskaŭ maldecan, kvazaŭ li iel ofendus lin.

VIRO, KIU NE POVIS DORMI

	"Se jam sinjoro Doležal komencis ĉi tie paroli pri la deĉifrado, ekparolis sinjoro Kavka, "ankaŭ mi rememoros aferon, kiun iam mi faris al kolego Musil. Kolego Musil estas neordinare klera kaj subtila homo, sed intelektuala tipo: en ĉio li vidas problemon kaj serĉas al ĝi sian vidpunkton. Ekzemple li havas sian vidpunkton ankaŭ al sia propra edzino kaj ne vivas en la geedzeco, sed en problemo de geedzeco; krome li agnoskas socialan problemon, seksan demandon, problemon de subkonscio, edukan problemon, krizon de la nuntempa kulturo kaj tutan aron da aliaj problemoj. Tiaj homoj trovantaj ĉie problemojn estas same netolereblaj, kiel tiuj havantaj principojn. Mi ne ŝatas problemojn; por mi ovo estas ovo, kaj se iu komencus paroli pri problemo de ovo, mi ektimos, ke la ovo estas putra. Ĉi tion nur mencie, por ke vi vidu, kia estas Musil.
	"Foje antaŭ la Kristnaska festaro li ekdeziris veturi al Krkonoše por skii; kaj ĉar li devis ankoraŭ diverson aĉeti, li anoncis, ke li venos adiaŭi la kolegojn iom pli poste. Subite venas serĉi lin doktoro Mandel, vi scias, tiu konata publicisto, ankaŭ la sama stranga maniulo, ke nepre li devas paroli kun sinjoro Musil. Musil ne estas ĉi tie, mi diras, sed versimile li venos ĉi tien por momento antaŭ la forveturo; atendu lin. - Doktoro Mandel morniĝis. Atendi mi ne povas, li diris, sed mi skribos sur karteto, kion mi volis pritrakti kun li. - Kaj li eksidis al la tablo kaj skribis.
	"Mi ne scias, ĉu iu el vi vidis pli nelegeblan skribon, ol  tiun de doktoro Mandel. Ĝi aspektas kiel registro de sismografo - longa kaj interrompata horizontala linio, kiu iam-tiam vibras aŭ akute saltas. Mi konis tre bone la skribon, kaj nur mi rigardis, kiel lia mano galopas sur la papero. Subite doktoro Mandel nubmienis, ĉifis malpacience la paperfolion, ĵetis ĝin korben kaj eksaltis. Ĝi estus tro longa, li murmuris, kaj jam estis for.
	"Vi scias, tagon antaŭ la Kristnasko oni ne emas serioze labori; mi eksidis do al la tablo kaj komencis fari sur papero sismogramajn liniojn: longajn tremtirojn, ie-tie deviantaj supren kaj malsupren, laŭ momenta ideo. Tempeton mi amuziĝis per tio, kaj poste mi metis la zigzagaĵon sur la tablon de Musil. Tiumomente enfalis la pordon Musil, sportvestita, kun skioj kaj skibastonoj surŝultre. Jam mi veturas, li jubilis en la pordo.
	"Estis ĉi tie iu sinjoro kaj serĉis vin, mi diris rezerveme. Li lasis ĉi tie leteron por vi, laŭdire ĝi estas grava.
	"Montru, diris Musil humore. Aj, iom li surpriziĝis super mia produkto. Ĝi estas de doktoro Mandel; kion nur li volas de mi?
	"Mi ne scias, mi murmuris moroze, tro li hastis; sed sciu, lian skribon mi ne volus deĉifri.
	"Mi scias legi liajn zigzagaĵojn, deklaris Musil facilanime, demetis la skiojn kaj bastonojn kaj sidiĝis al la tablo. Hm, li diris post kelke da tempo, kaj ege serioziĝis. La unuajn du vortojn mi havus, fine respiris Musil leviĝante, ili estas 'Kara sinjoro'. Sed nun mi devas rapidegi al stacidomo. La leteron mi kunprenos, kaj diablo devus enesti, se mi ne deĉifrus ĝin dum la trajnveturo!
	"Post la Nova jaro li revenis el sia montara ekspedicio. Nu, kiel vi fartis, mi diras al li. Homo Musil, kiel bele estas nun en la montaro, ĉu?
	"Musil nur mangestis. Mi tute ne scias, li diris. Mi devas konfesi al vi, ke mi estis dum la tuta tempo en hotelĉambro, eĉ ne la nazon mi montris ekstere; sed onidire estis tie belege.
	"Nu, kio, mi diris kunsente, ĉu vi malsanis?
	"Ne, diris Musil kun ŝajnigata modesto, sed dum la tuta tempo mi solvis la leteron de Mandel; kaj vi devas scii, mi deĉifris ĝin, li deklaris triumfe. Nur du-tri vortojn mi ne scias ĝis nun tralegi. Tutajn noktojn mi pasigis super ĝi - sed mi enkapigis al mi, ke mi deĉifros ĝin, kaj mi faris tion.
	"Mi ne kuraĝis diri al li, ke la letero estas miaj zigzagaĵoj. Ĉu la letero estis tiel grava? mi demandis kun intereso. Ĉu almenaŭ ĝi valoris la penon?
	"Tio ne gravas, respondis Musil fiere. Min ĝi interesis ĉefe kiel grafologia problemo. Doktoro Mandel petas min tie, ke mi verku por lia revuo artikolon antaŭ forpaso de du semajnoj - pri kio, ĝuste tion mi ne povas tralegi; kaj krome li deziras al mi gajajn kristnask-festojn kaj agrablan restadon en la montaro. Sume nenio grava; sed la solvado, sinjoro, tio estis perfekta metod-problemo - per nenio alia oni tiel ekzercas la spiriton. Tio jam valoras kelkajn tagojn kaj noktojn."

ooo

	"Tion vi devintus ne fari al li," riproĉe opiniis sinjoro  Paulus; diablo prenu kelkajn tagojn, sed domaĝe pri la sendormaj noktoj. La dormo, sinjoro, ĝi ne estas nur riprozo de la korpo; la dormo estas io kvazaŭ kvitigo kaj absolvo de la pasinta tago. La dormo estas aparta graco; kaj dum la unuaj kelkaj minutoj post bona dormo ĉiu animo estas pura kaj senkulpa kiel infan-animo.
	"Mi konas tion, ĉar foje mi perdis la dormon. Eble tio estis sekvoj de l' senbrida vivo aŭ io en mi ne estis en ordo, mi ne scias; sed apenaŭ mi enlitiĝis kaj eksentis la unuan dorman jukon, kvazaŭ io liberigis risorton en mi, kaj mi kuŝis poste horojn kaj horojn kaj okulegis en la mallumon ĝis la mateniĝo. Kaj tio daŭris ĉe mi la tutan jaron, jaron sen dormo.
	"Kiam oni ne povas ekdormi, unue oni klopodas pensi pri nenio; tial oni kalkulas aŭ preĝas. Subite ŝvebas antaŭ li Kristsinjoro, hieraŭ mi forgesis fari tion kaj ion! Kaj poste li ekhavas ideon, ke eble ili trompis lin en la butiko, kiam li pagis. Poste li rememoras, ke la edzino aŭ amiko antaŭ nelonge iel strange respondis al li. Poste ekkrakas ia meblo kaj li pensas pri ŝtelisto kaj komencas esti al li varme pro timo kaj honto. Kaj kiam li jam timas, li komencas observi sian korpan staton kaj ŝvitante pro la teruro li resumas siajn sciojn pri nefrito aŭ kancero. Neatendite elmergiĝas antaŭ li, kian hontigan stultegaĵon li faris antaŭ dudek jaroj, ke eĉ nun li honte ŝvitas. Paŝon post paŝo li konfrontas sin kun ia stranga neforpelebla kaj ne redemptita mi; kun sia malforto, kun siaj propraj brutalaĵoj kaj abomenaĵoj, malsanoj kaj maljustaĵoj, idiotaĵoj, fiaskoj kaj suferoj delonge jam travivitaj. Revenas al li ĉio ĝena kaj doloriga kaj humiliga, ĉio foje spertita; antaŭ nenio estas indulgata tiu,  kiu ne povas dormi. La tuta mondo tordiĝas kaj iĝas turmenta perspektivo; aferoj, kiujn vi jam jam forgesis, rikanas je vi kvazaŭ dirante: Ci bovo, bele ci kondutis tiam; kaj ĉu ci rememoras, kiam cia unua amo, tiam ci estis dekkvarjara, ne venis al rendevuo? Sciu, tiam ŝi interkisis sin kun iu alia, kun cia amiko Vojta, kaj li cin mokis! Ci idioto, idioto, idioto! - Kaj li tordiĝas en la brula lito kaj volas kredigi al ŝi, damne, tio ne plu rilatas min! Kio estis, pasis kaj fino! - Sciu, tio ne estas vero. Ĉio, kio estis, ekzistas. Daŭras eĉ tio, pri kio ci ne scias. Kaj mi opinias, ke la memoro daŭras ankaŭ post la morto.
	"Sinjoroj amikoj, vi konas min iom; vi scias, ke mi estas nek galhumora, nek hipokondriulo nek ia morozulo, malkontentulo, kverelulo, ,ne-tuŝu-min-ulo', melankoliulo, plendulo, tedulo, aŭ pesimisto. Mi ŝatas la vivon kaj homojn kaj ankaŭ min mem, mi ĵetiĝas senbride en ĉion, mi ŝatas lukti kontraŭ io; unuvorte mi estas ia raspa haŭto, kiel decas kaj konvenas al viro. Ankaŭ tiam, kiam mi perdis la dormon, dum la tago mi klopodegis kaj vigle moviĝis kaj plandegis de tasko al tasko; vi scias, ke mi ĝuas la famon de ege aktiva homo. Sed apenaŭ vespere mi enlitiĝis kaj komencis mian sendorman nokton, tiam mia vivo duiĝis. Tie estis vivo de aktiva, sukcesa, aplomba kaj sana ulo, kiu prosperas en ĉio dank' al sia energio, inĝenio kaj provoka feliĉo. Ĉi tie en la lito kuŝis homo mortpelita, kiu kun teruro konsciigadis al si malsukcesojn, honton, malnoblecon, kaj humiligon de sia tuta vivo. Mi estis travivanta du vivojn, kiuj preskaŭ ne kontaktiĝis kaj ege malsimilis: la unua tago, konsistanta el sukcesoj, aktiveco, homrilatoj kaj konfido, amuzaj obstakloj kaj diversaj normalaj rutinoj; vivo, en kiu mi estis siaspece feliĉa kaj kontenta pri mi mem. Sed dum la nokto prezentiĝis la dua vivo, teksita el doloro kaj embarasoj; vivo de homo, kiu en ĉio fiaskis; de homo, kiu estis perfidita de ĉiu kaj mem kondutis al ĉiu malbone, etanime kaj malsaĝe, de homo pri ĉio trompita, tragika konfuzulo, kiun ĉiu malamas kaj trompas, malfortulo, kiu estas venkita kaj mem ŝanceliras de skandalo al skandalo. Ĉiu el la vivoj estis en si mem konsekvenca, kontinua kaj tuta; kiam mi estis en unu el ili, ŝajnis al mi, ke la dua apartenas al iu alia, ke ĝi ne koncernas min, aŭ ke ĝi estas nur nereala; ke ĝi estas memtrompo kaj malsana iluzio. Dum la tago mi amis; nokte mi suspektis kaj malamis. Dumtage mi travivis la mondon de homoj; nokte mi estis travivanta min mem. Kiu pensas pri si mem, perdas la mondon.
	"Kaj tiel ŝajnas al mi, ke la dormo estas kiel obskura kaj profunda akvo. En ĝi fordrivas ĉio, pri kio ni ne scias kaj kio ne estas scienda. La stranga ŝlimo, sedimentanta en ni, elmergiĝas kaj forfluas en tiu senkonscio, kiu estas senborda. Niaj malnoblaĵoj kaj malkuraĝoj, ĉiuj niaj ordinaraj kaj hontigaj pekoj, niaj humiligaj idiotaĵoj kaj malsukcesoj, tiu sekundo de mensogo kaj neamo en la okuloj de tiuj, kiujn ni amas, ĉio pri kio ni kulpiĝis kaj tio, pri kio kulpiĝis la aliaj kontraŭ ni, ĉio ĉi silentete flosas for ien ekster konscio-sferon. La dormo estas treege mizerikorda; ĝi pardonas al ni kaj al niaj kulpuloj.
	"Kaj mi diras ion al vi: Tio, kion ni nomas nia vivo, ne  estas ĉio, kion ni travivis; ĝi estas nur elekto. Tio, kion ni travivas, estas troa; pli ol por kio sufiĉas-nia racio. Tial ni elektas nur ion kaj tion, kio konvenas al ni kaj el tio ni  kunplektas ian simpligitan historion; kaj tiun produkton ni  nomas nia vivo. Sed kiom da ruboj dume ni postlasas, kiom da strangaj kaj teruraj aferoj ni preterpasas, Kristsinjoro! se oni nur konsciigus tion al si! Sed ni povas vivi nur unu simplan vivon. Estus super niaj fortoj travivi pli multe. Ni ne havus forton elteni la vivon, se ni ne estus perdantaj dumvoje plejparton de vivo."

KOLEKTO DE POŜTMARKOJ

	"Jen sankta vero," diris maljuna sinjoro Karas. "Se oni foliumus en sia pasinteco, oni trovus en ĝi sufiĉe da temoj por tute aliaj vivoj. Foje ... ĉu pro eraro, ĉu pro inklino ... oni elektis nur unu el ili kaj finvivas ĝin; sed la plej malbona estas, ke la aliaj, la eblaj vivoj ne estas tiel definitive mortaj. Kaj iam okazas, ke en ili vi eksentas doloron kiel en amputita kruro.
	"Kiam mi estis proksimume dekjara bubo, mi komencis kolekti poŝtmarkojn; la paĉjo ne ŝatis tion vidi, li opiniis, ke pro ili mi malbone lernos, sed mi havis amikon, Alojzon Čepelka, kaj kun tiu mi omaĝis al la filatela pasio. Alojzo estis filo de gurdisto, hirta kaj lentuga knabo, taŭzita kiel pasero, kaj mi amis lin, kiel nur infanoj scias ami amikon. Aŭskultu, mi estas maljuna homo; mi havis edzinon kaj infanojn, sed mi diras al vi, ke neniu homa sentimento estas tiel bela kiel la amikeco. Sed tion oni kapablas nur dum oni estas juna; poste oni iel krustiĝas kaj egoistiĝas. La amikeco fontas nurnure el entuziasmo kaj admiro, el vivabundeco, el abunda kaj supermezura sento; oni havas ĝin tiom, ke necesas ĝin al iu donaci. Mia paĉjo estis notario, kapo de la loka elito, ege digna kaj severa sinjoro; kaj mi enfermis en mian koron Aloĉjon, kies patro estis drinkema gurdisto kaj patrino laborkonsumita lavistino, kaj tiun Aloĉjon mi estimis kaj adoris, ĉar li estis pli lerta ol mi, ĉar li estis memstara kaj kuraĝa kiel rato kaj ĉar li havis surnaze lentugojn kaj ĉar li sciis ĵeti ŝtonojn per la maldekstra - mi ne scias plu, kion entute mi amis ĉe li; sed certe ĝi estis la plej granda amo de mia vivo.
	"Aloĉjo estis mia konfidenculo, kiam mi komencis fari al mi kolekton da poŝtmarkoj. Iu diris ĉi tie, ke nur viroj havas komprenon por kolektoj; tio estas vero; mi opinias, ke ĝi estas postresto aŭ instinkto el tempoj, kiam ĉiu viro faris al si kolekton el kapoj de siaj malamikoj, rabakiritaj armiloj, ursfeloj, kornaro kaj entute el ĉio predebla. Sed la poŝtmark-kolekto estas ne nur propraĵo; ĝi estas eterna aventuro; oni kun ia tremo tuŝas peceton da iu fora lando, ekzemple de Bhutano, Bolivio aŭ Kabo de Bona Espero; simple oni havas kun la ekzotaj landoj kvazaŭ ian personan kaj intiman rilaton. En la kolektado de poŝtmarkoj estas
motivoj por la vojaĝado kaj marnavigado kaj entute por la vira aventuremo pri la mondo. Same kiel en la krucistaj militiroj.
	"Kiel mi diris, mia patro ne vidis tion ŝate; la patroj kutime ne ŝatas vidi, se iliaj filoj faras ion alian ol ili mem; sinjoroj, al miaj filoj ankaŭ mi ne estis pli bona. La patreco estas entute ia miksita sentimento; en ĝi estas granda amo, sed ankaŭ ia antaŭjuĝo, malkonfido, malamikeco, mi ne scias, kiel esprimi tion; ju pli oni amas siajn infanojn, des pli da alia sento enestas. Mi devis min kaŝadi kun mia kolekto de poŝtmarkoj en subtegmento, por ke la paĉjo ne surprizu min; en la subtegmento estis malnova kesto, tiel nomata farunujo kaj en ĝi ni enrampis kiel du musetoj kaj montradis al ni la poŝtmarkojn: Rigardu, jen Nederlando, jen Egiptio, ĉi tio estas Sverige aŭ Svedio. Kaj ĉar ni devis nin tiel kaŝadi, estis en ĝi io eĉ peke bela. Kiel mi havigadis al mi la poŝtmarkojn, tio estis alia aventuro; mi vizitadis konatajn kaj nekonatajn familiojn kaj trudpetis, ke mi darfu malglui markojn desur iliaj malnovaj leteroj, sporade en ia subtegmento oni havis tirkestojn plenaj de malnovaj paperoj; tio estis miaj plej feliĉaj horoj, kiam mi, sidante sur la planko, traserĉadis la polvokovritajn paper-amasojn kaj serĉis sur ili ian poŝtmarkon, kiun ĝis nun mi ne havis - mi azeno nome ne kolektis duplikatojn; kaj kiam okazis, ke mi trovis malnovan Lombardion aŭ mi ne scias kiun el la germanaj ŝtatetoj aŭ liberaj urboj, mi sentis preskaŭ turmentan ĝojon - ja ĉiu grandega feliĉo tiel dolĉe doloras. Kaj dume ekstere atendis min Aloĉjo, kaj kiam fine mi eliris, tuj en la pordo mi flustris: Aloĉjo, Aloĉjo, estis tie unu Hanovero! - Ĉu vi havas ĝin? - Jes! - kaj jam ni kuregis kun nia akiraĵo hejmen, en nian keston.
	"Ĉe ni estis teksfabrikoj por ĉiaj malkaraĵoj, por juto, kalikoto, katuno, kaj kotona varaĉo; tiu fuŝvaro estas ĉe ni speciale fabrikata por la koloraj rasoj de la tuta terglobo. Kaj tie oni permesis al mi serĉi poŝtmarkojn en paperkorboj; tio estis mia plej riĉa ĉasejo; tie estis trovebla Siamo kaj Sud-Afriko, Ĉinio, Liberio, Afgano, Borneo, Brazilo, Nov-Zelando, Hindio, Kongolando - mi ne scias, ĉu jam nuraj nomoj sonas al vi iel mistere kaj kvazaŭ sopire. Dio, kia ĝojo, kia senbrida ĝojo, kiam ekzemple mi trovis poŝtmarkon el Straits Settlements - Aŭ Koreo! Nepalo! Novgvineo! Sieraleono! Madagaskaro! Aŭskultu, tian ekstazon povas kompreni nur ĉasisto aŭ trezorserĉanto aŭ arkeologo entreprenanta la elfosadon. Serĉi kaj trovi, jen la plej granda streĉo kaj kontentigo, kiun povas la vivo doni al homo. Ĉiu homo devus ion serĉi; se ne la poŝtmarkojn, do la veron aŭ oran filikon aŭ almenaŭ ŝtonsagojn kaj urnojn.
	"Tio estis la plej belaj jaroj de mia vivo, la amikeco kun Aloĉjo kaj kolektado de poŝtmarkoj. Poste mi malsaniĝis je skarlatino kaj oni ne allasis Aloĉjon al mi, kvankam li staradis ĉe ni en koridoro kaj fajfis, por ke mi aŭdu lin. Foje oni ne atentis min; unuvorte mi fuĝis el la lito kaj hop al la subtegmento rigardi miajn poŝtmarkojn. Mi estis tiom malfortiĝinta, ke apenaŭ mi levis fermilon de la kesto. Sed la kesto estis malplena; skatolo kun la poŝtmarkoj estis for.
	"Ne eblas al mi priskribi al vi miajn doloron kaj teruron. Mi opinias, ke mi staris tie kiel ŝtoniĝinta kaj eĉ ne plori mi povis pro la kunpremiĝinta gorĝo. Unue, terura estis, ke miaj poŝtmarkoj, mia plej granda ĝojo, estas for; sed ankoraŭ pli terura estis, ke certe ŝtelis ilin Aloĉjo, mia sola amiko, dum mi malsanis. Ĝi estis hororo, disreviĝo, malespero, aflikto - aŭskultu, estas miriga, kion infano kapablas travivi. Kiel mi eliris el la subtegmento, tion mi ne scias plu; sed poste mi kuŝis en grandaj febroj kaj en la pli klaraj momentoj mi malespere meditis: Nek al la patro, nek al la onklino mi ion diris - la panjon mi ne plu havis; mi sciis, ke ili tute ne komprenas min kaj tiel mi fremdiĝis al ili; ekde tiu tempo mi havis al ili nenian pli intiman infanan rilaton. Perfido de Aloĉjo, tio estis por mi preskaŭ mortbato; ĝi estis mia unua kaj la plej granda senreviĝo pri homo. Mizerulo, mi diradis al mi, Aloĉjo estas mizerulo kaj tial li ŝtelas; jen mi havas, ke mi amikis kun mizerulo. Kaj tio faris min senkompata; ekde tiu tempo mi komencis fari diferencon inter homoj - mi perdis staton de sociala senkulpeco; sed tiam ankoraŭ mi ne sciis, kiom profunde ĝi ŝokis min kaj kio rubiĝis en mi.
	"Kiam mi resaniĝis post febroj, ankaŭ mi resaniĝis el la doloro pro perdo de la poŝtmark-kolekto. Nur ekfrostis min en la koro, kiam mi vidis, ke Aloĉjo havas jam novajn amikojn; sed kiam li alkuris al mi, iom embarasa post tiel longa tempo, mi diris al li seke kaj neinfane: For de mi, mi ne parolas kun vi. Aloĉjo ruĝiĝis kaj post tempeto diris: Ankaŭ bone. Kaj ekde tiu tempo li malamis min obstine kaj prolete.
	"Do, jen la evento, kiu influis mian tutan vivon, mian vivelekton, kiel dirus ĉeestanta sinjoro Paulus. Por tiel diri, mia mondo estis profanita; mi perdis konfidon al la homoj; mi ellernis malami kaj malestimi. Neniam plu mi havis kunulon; kaj maturiĝante mi eĉ fieris pri tio, ke mi estas soleca, ke mi neniun bezonas kaj neniun pardonas. Poste mi konstatis, ke neniu min amas; tion mi klarigis al mi jene, ke mi mem malrespektas la amon kaj kraĉas sur ĉian sentimentalecon. Kaj tiel mi iĝis orgojla, kaj honoravida, egoista, pedanta kaj entute korekta homo; mi estis malbona kaj senkompata al la subalternuloj; mi edziĝis sen la amo, infanojn mi edukadis en disciplino kaj timo kaj pro mia diligenteco kaj skrupuleco mi akiris ne malgrandajn meritojn. Tia estis mia tuta vivo, mia tuta vivo; mi vidis nenion alian, nur tion, kio estis mia devo. Kiam finiĝos mia vivo, oni povos legi en ĵurnaloj, kia meritplena laboranto kaj modela karaktero mi estis. Sed se oni scius, kiom da soleco, malkonfido kaj obstino enestas -
	"Antaŭ tri jaroj mortis mia edzino. Mi konfesis tion nek al mi, nek al iu alia, sed estis al mi terure triste; kaj en tia melankolio mi eltiris diversajn familiajn memoraĵojn restintajn post la patro kaj patrino: fotojn, leterojn, miajn malnovajn lernej-kajerojn - mi sentis premon eĉ en la gorĝo vidinte kiel zorgeme mia severa paĉjo ilin deponadis kaj kaŝadis; mi opinias, ke tamen li amis min. En la subtegmento estis plena ŝranko da tiaj aĵoj; kaj sur fundo de ia tirkesto estis skatolo, sigelita per sigelmarkoj de mia patro; malferminte ĝin mi trovis en ĝi la kolekton de poŝtmarkoj, kiun mi faris antaŭ kvindek jaroj.
	"Nenion mi malkonfesas al vi: torente mi eklarmis, kaj la skatolon mi forportis en la ĉambron kiel trezoron. Do tiel ĝi tiam estis, tuj mi ekkomprenis; kiam mi malsanis, tiam iu trovis mian kolekton kaj la patro ĝin konfiskis, por ke mi pro ĝi ne neglektu la lernadon! Li devis ne fari tion; sed ankaŭ en tio estis lia severa zorgemo kaj amo; mi ne scias, sed mi komencis bedaŭri kiel lin tiel min -
	"Kaj poste mi rememoris: Aloĉjo ne ŝtelis do miajn  poŝtmarkojn! Jesuo Kristo, kiom mi maljustumis lin! Denove mi vidis antaŭ mi la lentugan kaj taŭzitan stratbubon - Dio scias, kio li fariĝis kaj ĉu ankoraŭ li vivas! Al mi estis ĝene kaj hontige reimagante ĉion ĉi al mi. Pro la unusola falsa suspekto mi perdis ununuran amikon; pro tio mi perdis mian junaĝon. Pro tio mi komencis malestimi la malriĉan ularon; pro tio mi kondutis fieraĉe; pro tio mi al neniu korliĝigis. Pro tio dum mia tuta vivo mi ne povis rigardi poŝtmarkon sen antipatio kaj naŭzo. Pro tio neniam mi skribis al mia fianĉino kaj edzino, maskante tion, ke mi estas altigita super sento-elverŝoj; kaj mia edzino suferis pro tio. Pro tio mi estis tiom senkompata kaj soleca. Pro tio kaj nur pro tio mi faris tian karieron kaj plenumadis tiom modele miajn devojn -
	"Mi vidis denove mian tutan vivon; subite ĝi ŝajnis al mi sensenca. Ja mi povis tute alie vivi, mi ekpensis. Se ĉi tio ne estus okazinta - en mi estis tiom da entuziasmo kaj aventuremo, amo, kavalireco, fantazio kaj konfido, iaj strangaj kaj nebrideblaj aferoj - dio, ja mi povis esti kio ajn alia, mondvojaĝanto aŭ aktoro aŭ soldato! Ja mi povis ami la homojn, trinki kun ili, kompreni ilin, mi ne scias, kion alian. Estis al mi, kvazaŭ degelus en mi glacio. Mi rigardis poŝtmarkon post poŝtmarko; ĉiuj tie estis, Lombardio, Kubo, Siamo, Hanovero, Nikaragvo, Filipinoj, ĉiuj landoj, al kiuj mi volis tiam vojaĝi kaj kiujn mi ne plu vidos. Sur ĉiu poŝtmarko estis peco de io, kio povis okazi kaj kio ne okazis. Mi sidpasigis super ili la tutan nokton kaj juĝis mian vivon. Mi vidis, ke ĝi estis ia fremda, artefarita kaj nepersona vivo, ke mia efektiva vivo tute ne realiĝis." Sinjoro Karas mansvingis. - "Kiam nur mi ekpensas, kio ĉio mi povis esti kaj kiom mi maljustumis Aloĉjon -"
	Pastro Voves, aŭskultante tiun ĉi rakonton ege tristiĝis kaj afliktiĝis; plej versimile li rememoris ion el sia propra vivo. "Sinjoro Karas," li diris kortuŝite, "ne pensu plu pri tio; nenia helpo, nun ĝi ne estas rebonigebla, ne eblas komenci denove -"
	"Ne eblas," suspiris sinjoro Karas kaj iomete ekruĝis. "Sed, sciu, almenaŭ - almenaŭ la kolekton mi komencis denove fari! "
 
ORDINARA MURDO

	"Ofte mi pripensis," diris poste sinjoro Hanák, "kial maljustaĵo ŝajnas al ni pli malbona, ol kia ajn alia malbono, kiu povas nin trafi. Ekzemple, se ni vidus, ke unusola homo estis senkulpe kondamnita al karcero, tio maltrankviligas kaj ĉagrenas nin pli, ol se miloj da homoj vivas en mizero kaj doloro. Mi vidis tian mizeron, ke ĉia karcero kompare al ĝi estas vera bonstato; kaj tamen la plej granda mizero ne ofendas nin tiom, kiom maljustaĵo. Mi diris, ke en ni estas ia instinkto por la justeco; kaj kulpo kaj senkulpo, juro kaj justo estas same elementaj, teruraj kaj profundaj sentoj kiel la amo kaj malsato.
	"Ni konsideru la jenan kazon: Mi pasigis kvar jarojn en la milito, kiel pluraj el vi; ni ne rakontos al ni, kion ni tie vidis, sed vi atestos al mi, ke tie oni alkutimiĝis je multo: ekzemple je kadavroj. Mi vidis centojn kaj centojn da mortaj junaj homoj; kaj iam terure abomene mortaj, tion kredu al mi; kaj mi konfesas, ke mi estis jam tute indiferenta pri ili, kvazaŭ ili estus malnovaj ĉifonoj, nur se ili ne fetoris. Nur mi diradis al mi, homo, se vi eskapos el ĉi tiu bruta tumulto vivanta kaj sendifekta, do nenio plu en la mondo vin senekvilibrigos.
	"Proksimume duonjaron post la milito mi estis en mia hejmo, en Slatina; foje matene iu frapas mian fenestron kaj vokas, sinjoro Hanák, venu rigardi, sinjorino Turková estas murdita! - Sinjorino Turková posedis nome etbutikon kun papero kaj mercero; neniu iam atentis ŝin, nur de temp' al tempo venis iu en ŝian butiketon por aĉeti fadenbobenon aŭ kristnaskan bildkarton. El la butiko oni atingis tra vitra pordo etan kuirejon, kie ŝi dormadis; sur la pordo pendis kurtenetoj, kaj kiam en la butiko ektintis sonorileto, ekrigardis sinjorino Turková tra la kurtenetoj por vidi, kiu venis, viŝis la manojn per antaŭtuko kaj ŝovis sin en la butikon. Kion vi dezirus? ŝi diris malkonfide; oni sentis sin nur kiel entrudiĝinto kaj klopodis kiel eble plej rapide malaperi. Ĝi aspektis kiel se vi levetas ŝtonojn, kaj tie en la humida kavaĵo krablas soleca kaj timigita skarabo; do la ŝtonon vi remetas ĝialoken, por ke la neagrabla skarabo trankviliĝu.
	"Aŭdinte la novaĵon, mi kuris rigardi, mi opinias pro nura triviala scivolemo. Antaŭ la butiketo de sinjorino Turková svarmis homoj kiel abeloj ĉe enflugejo; sed la loka policisto enlasis min, ĉar li ŝatis min kiel kleran homon. La sonorileto ektintis en la silenton kiel kiam ajn, sed min la klara kaj fervora ektinto en tiu momento froste tremigis; mi sentis, ke ĝi ne konvenas ĉi tie. Sur sojlo de la kuirejo kuŝis sinjorino Turková vizaĝaltere, sub ŝia kapo preskaŭ nigra sangmarĉeto; sur la nuko la blanka hararo estis kungluita sange kaj nigrete. Kaj tiufoje subite mi eksentis, kion mi en la milito ne ekkonis: hororon pro morta homo.
	"Estas strange, la militon preskaŭ mi forgesis; ankaŭ la homaro iom post iom ĝin forgesas, kaj eble tial denove devos esti nova milito. Sed la murditan maljunulinon, kiu entute por nenio taŭgis, tiun malgrandan butikistinon, kiu eĉ ne bildkarton sciis ĝuste vendi, tiun neniam mi forgesos. Murdita homo estas io alia ol morta homo; ĉirkaŭas lin ia terura sekreto. Kredu, mi ne povis kompreni, kial estis murdita ĝuste sinjorino Turková, tia ordinara kaj griza persono, kiun neniam iu atentis; kiel estas eble, ke ĉi tie tiel patose ŝi kuŝas kaj ke super ŝi kliniĝas ĝendarmo kaj ke ekstere sin prempuŝas tiom da homoj, por ekvidi almenaŭ parteton de sinjorino Turková. Por tiel diri, la povra virino neniam ĝuis tian grandegan atenton kiel nun, kiam ŝi kuŝis vizaĝe en la nigra sango. Ŝajnis, kvazaŭ ŝi akirus strangan kaj teruran signifon. Neniam mi rimarkis, kiel ŝi estas vestita kaj kiel ŝi fakte aspektas; sed nun estis, kvazaŭ mi rigardus ŝin tra lenso ege kaj monstre grandiĝanta. Sur unu piedo ŝi havis babuŝon; la dua babuŝo estis deŝovita kaj estis videbla ŝtrumpo surkalkane flikita - mi vidas ĉiun steberon, kaj ĝi ŝajnis al mi terura, kvazaŭ ĉe la mizera ŝtrumpo estus murdita. Unu mano spasme eniĝis la plankon; ĝi aspektis tiel seke kaj senpove kiel birda piedeto; sed la plej terura estis la eta griza harligaĵo sur la nuko de la murditino, ĉar ĝi estis tiel zorgeme plektita kaj inter la strioj de sango-koagulaĵo ĝi briletis kiel malnova stano.  Mia impreso estis, ke neniam antaŭe mi vidis ion pli korŝiran ol ĉl tiun makulitan virinan harligeton. Unu sangostrio sekiĝis post la orelo; super ĝi brilis arĝenta orelringo kun blua gemeto. Mi ne povis tion plu elteni, miaj kruroj tremis. Jesuo Kristo, mi diras.
	"La ĝendarmo serĉinta en la kuirejo ion surplanke, rektiĝis kaj rigardis min; li esris pala, kvazaŭ svenonta.
	"Homo, mi dentklakis, ĉu vi militservis?
	"Jes, raŭke respondis la ĝendarmo. Sed ĉi tio - ĉi tio estas io alia. Rigardu, li aldiris subite kaj montris la kurtenetojn sur la pordo; ili estis ĉifitaj kaj makulitaj; evidente la murdinto viŝis per ili siajn manojn. Sankta Dio, mi elspiris, mi ne scias, kio je ĝi estis tiom netolereble terura, ĉu ia imago pri la manoj gluecaj de sango, aŭ ĉu tio, ke ankaŭ la kurtenetoj, la puraj kurtenetoj iĝis viktimo de la krimo - Mi ne scias; sed tiumomente en la kuirejo ekpepis kanario kaj komencis longan triladon. Aŭskultu, tion mi ne plu eltenis; el la butiko mi fuĝis pro teruro - mi opinias, ke mi estis pli pala ol la ĝendarmo.
	"Poste mi sidis ĉe ni en korto sur timono de garbveturilo kaj klopodis koncentri miajn pensojn. Ci idioto, mi diris al mi mem, ci timegulo, ĝi estas ja ordinara murdo! Ĉu ci ankoraŭ ne vidis sangon? Ĉu ci ne estis ĉirkaŭgluita per cia propra sango kiel porko per koto? Ĉu ci ne kriis je soldatoj, ke ili pli rapide fosu kavon por cent tridek kadavroj? Cent tridek kadavroj, unu apud la alia, tio jam estas rimarkinda vico, eĉ se oni ordigas ilin kiel ŝindojn - Laŭlonge de tiu vico ci promenis, fumis cigaredojn kaj alkriaĉis la soldataron: rapidu do, rapidu, por ke ĉi tio jam estu for! Ĉu ci ne vidis tiom da mortintoj, tiom da mortintoj -
	"Jes, tiel estas, mi diris al mi, mi vidis tiom da mortintoj, sed vidis eĉ ne unu mortinton, mi ne genuis apud li por rigardi lian vizaĝon kaj tuŝi lian hararon. Mortinto estas terure silenta; vi devas esti sola kun li ... kaj eĉ ne spiri ... por kompreni lin. Ĉiu unuopulo el la cent tridek penus diri al vi: Sinjor' leŭtenanto, oni mortigis min; rigardu miajn manojn, ja ili estas manoj de homo! - Sed ni ĉiuj forturnadis nin de la mortintoj; kiam ni devis fari militon, ni ne povis aŭskulti falintojn. Mia Dio, estus necese, ke ĉirkaŭ ĉiu falinto svarmu homoj kiel abeloj apud enflugejo - viroj, virinoj kaj infanoj - ke ili timtremante vidu almenaŭ parteton de li; almenaŭ la piedon en ŝuaĉo aŭ la makulitajn harojn - Tiam eble ĝi ne devus okazi; tiam ĝi eĉ ne povus okazi.
	"Kaj mi enterigis la panjon, ŝi aspektis tiel solene, pace kaj digne en la bela ĉerko. Stranga ŝi estis, sed ne terura. Sed ĉi tio, ĉi tio estas io alia ol morto; murdito ne estas morta; murdito akuzas, kvazaŭ li kriegus pro la plej granda kaj netolerebla doloro. Ni scias tion, mi kaj la ĝendarmo; mi scias, ke en la butiketo fantomis. Kaj en mia menso lumiĝis. Mi ne scias, eble ni ne havas animon; sed en ni enestas senmortaĵoj, kiel instinkto pri justeco: Mi estas neniel pli bona ol kiu ajn alia viro; sed en mi estas io, kio ne apartenas nur al mi - antaŭsento de ia severa kaj grandioza ordo. Mi scias, ke ne ĝuste mi esprimiĝis; sed en tiu momento mi sciis, kio estas krimo kaj kio estas ofendo de Dio. Sciu, murdita homo estas kvazaŭ malhonorita kaj detruita templo."

ooo

	"Nu," ekparolis sinjoro Dobeš, "ĉu oni arestis murdinton de la inaĉo?"
	"Jes," daŭrigis sinjoro Hanák. Kaj mi mem vidis lin, kiam du tagojn poste ĝendarmoj kondukis lin el la butiketo, kie ili tieldire enketis lin sur loko de l' ago. Mi vidis lin eble nur kvin sekundojn, sed denove kvazaŭ sub monstre grandiganta lupeo. Li estis junulo, sur la manoj li havis katenojn kaj iel strange rapidis, ke ja ĝendarmoj apenaŭ sufiĉis lin sekvi. Lia nazo ŝvitis, kaj la malfermegitaj okuloj timeme palpebrumis - Videblis, ke li terure timas, kiel kuniklo dum vivisekcio. Neniam mi forgesos lian vizaĝon: Post tiu renkontiĝo estis al mi turmente kaj naŭze. Nun oni juĝos lin, mi pensis, kaj post kelkmonataj formalaĵoj oni kondamnos lin al morto. Fine mi konsciis, ke fakte mi bedaŭras lin kaj preskaŭ mi kvietiĝus, se li iel eskapus antaŭ tio. Ne opiniu, ke lia vizaĝo estis simpatia, verdire male; sed mi vidis lin de tro proksime - mi vidis lin angore palpebrumi. Mil diabloj, mi ne estas troa sentemulo, sed de proksime observata, li ne estis murdulo, simple li estis homo. Mi diras al vi, mi mem ne komprenas tion; mi ne scias, kion mi farus, se mi estus lia juĝanto; sed el ĉio ĉi mi sentis senfinan triston, kvazaŭ mi mem bezonus elaĉeton."

ASIZANO

	"Ankaŭ mi devis foje juĝi," diris sinjoro Firbas tusetante, "ĉar mi estis lote elektita kiel asizano. Ĵus tiam venis antaŭ la asizon kazo de Luiza Kadaníková, kiu murdis sian edzon. En la asizo ni estis ok viroj kaj kvar virinoj. Nu bele, diris ni viroj anticipe pli malpli silente inter ni, la kvar ulinoj penos liberigi la virinon! Kaj tial jam anticipe ni hardis nin per senkompato kontraŭ Luiza.
	"Entute ĝi estis sufiĉe ordinara kazo de malfeliĉa geedzeco. Tiu Kadaník estis privata geometro kaj edziĝis al virino je dudek jaroj pli juna; Luiza estis knabineto, kiam ŝi edziniĝis, kaj troviĝis atestanto, kiu depoziciis, ke jam tagon post la geedziĝo la juna sinjorino ploris, pala kiel kreto, kaj tremanta pro naŭzo, kiam la novedzo volis ŝin tuŝi. Ofte mi pensas, kian teruran sperton travivas iam naiva kaj sensperta knabino post la geedziĝo; imagu, eble ŝia edzo estas kutimiĝinta je publikulinoj kaj laŭ tio kondutas. Nu, tion neniu viro scias imagi. - Sed prokuroro malkovris alian ateston, nome ke Luiza jam antaŭ la geedziĝo amaĵis kun ia studento kaj kun tiu ŝi korespondis ankoraŭ post la edziĝfesto. Unuvorte, tuj post la edziĝfesto montriĝis, ke la edzeco ne harmonias; sinjorino Luiza vidigis fizikan naŭzon al sia edzo; post unu jaro ŝi abortis kaj ekde tiu tempo ŝi suferis je iaj virinmalsanoj. Sinjoro geometro serĉis kompenson ie alie kaj hejme faris skandalojn pro ĉiu helero. Tiun malfeliĉan tagon denove ili disputis pro ĉinkrepaj ĉemizoj aŭ io alia, kaj sinjoro geometro komencis surmeti ŝuojn, ne emante tedi sin hejme. En tiu momento proksimiĝis al li Luiza de malantaŭe kaj pafis lin per revolvero en la nukon. Poste ŝi elkuris koridoren kaj frapegis pordon ĉe najbaroj, por ke ili iru al ŝia edzo, ke ŝi mortigis lin kaj iras sin anonci al la polico; sed sur la ŝtuparto ŝi falruliĝis en konvulsioj. Tio estis la tuta kazo.
	"Nun ni sidis dek du, por prijuĝi ŝian kulpon. Onidire Luizeta estis bela knabino, sed memkomprene, enketaresto ne beligas virinojn; ŝi estis kvazaŭ ŝvelpufa, kaj nur el ŝiaj palaj vangoj fulmetis malbonaj kaj malamaj okuloj. Supre tronis tribunala prezidanto, enkorpiĝinta justeco, ege digna kaj preskaŭ pastreca en la nigra talaro. La prokuroro estis la plej bela prokuroro, kiun mi iam vidis: forta kiel taŭro, streĉita kaj batalema, kiel bone nutrata tigro; videblis, kun kia ĝuo pro forto kaj superforto li ĵetiĝas sur sian viktimon, kiu tie malsupre tiom freneze malamis lin per brulaj okuloj. Advokato de la akuzitino ĉiumomente ekscitite eksaltis kaj disputis kun la prokuroro; por ni asizanoj ĝi estis ĝena, ĉar de temp' al tempo tio aspektis, ke ne temas pri juĝo super la virino murdintino, sed pri ia konflikto inter la pledanto kaj la prokuroro. Kaj tie estis ankaŭ ni laikaj juĝantoj; ni venis juĝi laŭ nia homa konscienco, sed malgraŭ la plej bona volo ni plejparte senespere enuis dum la advokataj pedantaĵoj kaj juĝaj formalaĵoj. Fone premiĝis aŭskultantaro kaj ĝue asistis la kazon de Luiza Kadaníková; kiam ŝi estis iam en dilemaj embarasoj kaj ĉaspelite silentis, aŭdeblis, kiel la homoj kvazaŭ gruntas pro plezuro." Sinjoro Firbas ekfrotis sian frunton, kvazaŭ li ŝvitus. "Iam ŝajnis al mi, kvazaŭ mi ne estus lote elektita juĝanto, sed homo  torture enketata; kvazaŭ mi mem estu eksaltonta kaj dironta, mi konfesas ĉion, traktu min laŭvole.
	"Plue ni havis ĉi tie atestantojn; ĉiu gravmiene atestis, fanfaronante pro iaj scioj; kaj el la depozicioj vi sentis la tutan eturbon, amason da malamo, klaĉojn, protektadon, kaŝparolojn, envion, intrigojn, politikon kaj enuon. Laŭ la atestantoj estis la mortinto honesta kaj sincera homo kaj brava civitano, ĝuanta la plej bonan renomon; plue jupĉasanto kaj avarulo, brutala karaktero, malĉastulo kaj krudulo; unuvorte, vi povas elekti. Sinjorino Luiza statis pli malbone: onidire ŝi estas flirtema kaj malŝparema sinjorino, portanta silkan tolaĵon, neglektanta la mastrumadon, faranta ŝuldojn - - -
	"La prokuroro kliniĝis kun glacia rideto: Akuzitino, ĉu vi jam antaŭ la geedziĝo intime rilatis kun iu viro?
	"La akuzitino silentis, nur griza ruĝo pasis ŝiajn vangojn.
	La advokato eksaltis: Mi petas, ke estu enketata tiu, kiun Kadaník misuzis, kiam ŝi servis ĉe li. Li havis infanon kun ŝi -
	"La prezidanto de la tribunalo malsereniĝis; videblis, ke li pensas, miadio, ja la proceso plilongiĝos! - Dume senfine treniĝis hontigaj hejmaj aferoj: kiu el ili estis kaŭzo de la geedzaj malkonkordoj, kiom ricevadis sinjorino Luiza por la mastrumado, ĉu ŝia edzo havis kaŭzon ĵaluzi. Iam dum la tutaj horoj ŝajnis al mi, ke oni ne parolas pri morta Kadaník kaj lia edzeco, sed pri mi aŭ iu ajn alia asizano aŭ mi ne scias pri kiu el ni ĉiuj. Miadio, kion ĉi tie oni diras pri la mortinto, tion ankaŭ mi faris; tiaj aferoj okazas eble ĉie, kial paroli pri tio? Al mi ŝajnis kvazaŭ tie oni iom post iom senvestigus nin ĉiujn, nin virojn kaj virinojn; kvazaŭ oni lavus niajn proprajn disputojn, traventolus, niajn malpurajn intimaĵojn, eltiradus sekretojn el niaj litoj kaj kutimoj. Tio estis, kvazaŭ oni priskribus tie nian propran vivon, sed iel malbone kaj kruele, ke ĝi similis al la infero. Tiu Kadaník vere ne estis la plej malbona viro; li estis iom maldelikata al la edzino bruska kaj humiligadis ŝin; li estis kruda kaj avara, ĉar li peze kaj malmulte perlaboradis; li estis virin-deloganto, li delogadis servistinojn kaj intime rilatis al iu vidvino, sed eble tio estis pro spito kaj ofendita vira vanteco, ĉar sinjorino Luiza lin malamis, kvazaŭ li estus abomena insekto. Kaj strange estis, kiam iu atestanto de la advokato atestis kontraŭ la murdito, kia kverelema li estis kaj etanima, brutala kaj sekse kruda kaj paŝaeca homo, en ni viraj asizanoj moviĝis io kiel malplaĉo kaj
solidareco: stop! ni sentis, se pro ĉi tio ni devus esti pafmortigataj - Sed kiam alia atestanto pligravigis kulpon de  sinjorino Luiza, ke ŝi estis leĝeranima, paradema kaj ankoraŭ alia, ni viroj en la benkoj de asizanoj sentis pli vere degnon, ion kio protektis ŝin, dume la kvar virinoj inter ni lippremis kaj havis ne pardonemajn okulojn. 
	"Dum horoj kaj tagoj treniĝis la geedza infero, vidita pere de okuloj de servistinoj kaj kuracistoj, najbaroj kaj klaĉulinoj: kvereloj kaj ŝuldoj, malsanoj, hejmaj scenoj, ĉio ĉi malbona, histeria kaj turmenta, kio suferigis la homan paron; kvazaŭ oni dismetus antaŭ ni homajn internaĵojn en ilia povra abomeno. Aŭskultu, mi havas bonan kaj bonmoran edzinon; sed de temp' al tempo mi ne vidis tie malsupre Luizan Kadaníková, sed mian propran edzinon, mian Lída, akuzitan pri tio, ĉar per pafo en la nukon ŝi mortigis sian edzon Firbas; mi sentis en okcipito teruran kaj kruelan doloron de la vundo; mi vidis, kiel Lída pala kaj nebele pufa, kunpremas la lipojn kaj akuzas min per okuloj frenezaj pro teruro, abomeno kaj humiligo. Tio estis Lída; kiun oni ĉi tie senvestigis kaj kvaronumis; tio estis mia edzino, mia dormoĉambro, miaj sekretoj, mia aflikto, miaj maldelikataĵoj; preskaŭ mi estus ekploronta kaj dironta: jen vidu Lída, kien vi alkondukis nin! Mi fermadis la okulojn, por senigi min de la terura vizio; sed en la mallumo estis la depozicioj de la atestantoj ankoraŭ pli turmentaj; kaj kiam mi ekokulegis Luizan, angoriĝis mia koro: Miadio, Lída, kiel vi ŝanĝiĝis!
	"Kaj kiam mi revenadis hejmen de la proceso, atendis min Lída kun avida demando: Nu kio, ĉu oni kondamnos ŝin? - Ĝi estis siaspece sensacia proceso, kiu ĉefe interesis sinjorinojn. - Mi, deklaris mia edzino, ardanta pro intereso kaj ekzalto, mi kondamnus ŝin!
	"Tio ne rilatas vin, mi abruptis; estis al mi terure paroli pri  tio. La lastan vesperon antaŭ la verdikto deprimis min ia maltrankvilo; mi promenis nervoze tra la ĉambro kaj meditis. Eble ni liberlasos Luizan; kial estus en la asizo kvar virinoj? Ankoraŭ unu voĉo kontraŭ la kulpo kaj ŝi estos liberigita; nu, homo, ĉu tio estos via voĉo? - Je tio mi ne trovis respondon; subite nenial venis al mi malagrabla ideo: Ja, ankaŭ mi havas en la noktotablo ŝargitan revolveron - kutimo el la milittempo; kiel facile povus okazi, ke foje ĝi konvenus al mia edzino Lída! Mi prenis la revolveron en la manon: Ĉu mi kaŝu cin aŭ entute mi seniĝu de ci? Ankoraŭ ne, mi ekrikanis, ĝis post la rezulto kun Luiza! - Kaj poste denove mi komencis turmenti min: Jes, kiel ĝi finiĝos - kaj kion mi, miadio, kiel mi, kiel mi voĉdonu?
	"La lastan tagon parolis la prokuroro; li parolis bone kaj dure; mi ne scias, kiu rajtigis lin al tio; sed li prenis parolon en nomo de homaj familiaj rilatoj. Mi aŭdis lin kvazaŭ elfore, kiel li tiom ege kaj strange emfazas la vortojn familio, hejma vivo, geedzeco, edzo, edzino, tasko kaj devoj de edzino; onidire ĝi estis unu el liaj plej brilaj paroloj antaŭ la tribunalo. Poste komencis paroli la advokato de sinjorino Luiza kaj faris teruran aferon: li bazis sian pledon sur sekse patologia analizo. Li estis pruvanta, kian naŭzon devas senti sekse inerta virino, aŭ kiel oni diras frigida virino, al brutala masklo; kiel ŝia fizika abomeno kreskas al malamo; kia tragika viktimo estas tia virino en senpovo kontraŭ volo kaj voluptemo de cinika seksa tirano. - En
tiu momento estis senteble, kiel la tuta asizo iĝas malfavora kaj froste senkompata kontraŭ sinjorino Luiza, kiel en la asizo komenciĝas subkonscia rezisto kontraŭ io nenormala, kio desorganizas kaj endanĝerigas la homan socion. La kvar virinoj en la asizo estis palaj kaj blovis el ili malamikeco al la virino atencinta ion kiel devontigon. Kaj la idioto advokato fervore ĉarpiis sian seksan tezon.
	"Prezidanto de la tribunalo okulvitris indulge indignan mienon de la asizo kaj en sia resumo provis savi la situacion; li parolis nek pri familio, nek pri seksa servuteco, sed pri murdo de homo. Ni asizanoj senpeziĝis; sincere dirite, el tiu flanko estis la kazo al ni pli digestebla, simpla kaj preskaŭ tolerebla.
	"Ĝis la lasta momento mi ne sciis, kiel mi respondos demandon pri la kulpo. Sed kiam oni prezentis al ni la demandon: Ĉu Luiza Kadaníková estas kulpa, ke ŝi kun intenco murdi pafmortigis sian edzon Janon Kadaník? - mi, kiu estis la unua laŭvice, sen meditado diris Jes, ĉar vere ŝi intencis murdi lin kaj faris tion. Kaj okazis, ke ĉiuj dek du asizanoj respondis Jes.
	"Poste ekregis embarasa silento; mi ekrigardis la kvar virinojn en la asizo. Ili mienis senindulge kaj preskaŭ solene, kvazaŭ ili ĵus finus batalon en intereso de la homa familio.
	"Kiam mi revenis hejmen, elvortigis mia edzino Lída, pala pro ekscito: Nu, kiel ĝi finiĝis?
	"Kun Luiza? mi diris mekanike. Per dek du voĉoj kulpa. Kondamnita al la morto per pendumo.
	"Tio estas terura, elspiris Lída kun naiva krueleco, sed ŝi meritis tion!
	"Tiumomente io krevis en mi, la streĉo aŭ kio. Jes, mi kriis al Lída kun ekscito, kiun mi mem ne komprenis, ŝi meritis tion, ĉar ŝi faris stultaĵon! Memoru, Lída, se ŝi pafus lin en la tempion anstataŭ en la nukon, ŝi povis aserti, ke li memmortigis sin, ĉu vi komprenas, Lída? Tiam ŝi povus esti liberlasita - Memoru, en la tempion!
	"Mi brufermis post mi la pordon; mi bezonis esti sola. " Kaj por ke vi sciu, mia revolvero estas ĝis nun en la nefermita tirkesto; mi ne forigis ĝin."

LA LASTAJ AFEROJ DE HOMO

	"Esti kondamnita al morto, estas terura sperto," diris poste sinjoro Kukla. "Mi scias tion, ĉar foje mi travivis la lastajn momentojn antaŭ mia propra ekzekuto. Memkromprene, tio okazis en sonĝo; sed sonĝo same apartenas al vivo de homo, kiel ĉiu alia, eĉ se nur al ĝia rando. Sur tiu rando ne multo jam restas el via graveco, homo, nenio el tio, pri kio vi vantaĉas en la vivo; restas tie ankaŭ sekso, timo, memplaĉo kaj kelkaj aliaj aferoj, pri kiuj vi plejparte hontas; eble tio estas la lastaj aferoj de homo.
	"Foje posttagmeze mi revenis hejmen, beste ĉaspelita, tiam la laboro mi plenumis mi kuŝiĝis sur la planko kaj ekdormis kiel ŝtipo. Iam mi sonĝis, ke malfermiĝis la pordo kaj en ĝi staras tute nekonata sinjoro kaj post li du soldatoj kun bajonetoj; mi ne scias, kial, sed la soldatoj havis kozakajn uniformojn. Leviĝu, diris la nekonato krude, preparu vin, morgaŭ matene oni realigos je vi mortkondamnon. Komprenite?
	"Mi komprenas, mi rediras; sed mi ne scias, kial ja - 
	"Tio ne interesu vin, bruskis la sinjoro. Jen ordono, ke ni faru la ekzekuton - Kaj li brufermis post si la pordon.
	"Poste mi restis sola kaj pripensis. Fakte mi ne scias: kiam oni meditas en sonĝo, ĉu oni vere meditas, aŭ oni nur sonĝas la meditadon? Ĉu tio estis miaj pensoj, aŭ la pensojn mi nur sonĝis, same kiel ni sonĝas pri vizaĝoj? Nur mi sciis, ke mi insiste meditis kaj samtempe miris pri la pensoj. La unua, kio absorbis min, estis ia malica kontentigo, ke ĝi estas eraro; ke morgaŭ mi estos ekzekutita pro misatento kaj ke ili havos pro tio skandalon. Sed samtempe kun tio kreskis en mi ia maltrankvilo: ke mi estos vere ekzekutita kaj postlasos edzinon kaj infanon; kio okazos kun ili, kion ili miadio faros - Tio estis fakta doloro, kvazaŭ sangus mia koro, sed samtempe kun tio kvietigis min agrable, ke mi pensas tiel zorgeme pri la edzino kaj infano. Nu vidu, mi ripetis al mi, kio estas la lasta penso de viro mortonta! Certagrade ĝojigis min, ke mi fordonas min al tiom granda patreca aflikto; ĝi impresis min preskaŭ edife. Tion mi devas diri al mia edzino, mi ĝojis.
	"Sed subite timo trapasis min: mi rememoris, ke ekzekutoj okazas kutime ege frue; ĉe tagiĝo, je la kvara aŭ kvina matene, kaj sekve mi devos iel frue leviĝi por esti ekzekutita. Nome mi ne ŝatas leviĝi; kaj nun la imago, ke la soldatoj bruvekos min jam ĉe mateniĝo, cedigis ĉion ceteran; mia kuraĝo perdiĝis kaj preskaŭ mi ploris super mia sorto. Tio estis tiel terura, ke mi vekiĝis kaj kun senpeziĝo respiris; sed la sonĝon mi ne rakontis al mia edzino.

ooo

	"La lastaj aferoj de homo," ekparolis sinjoro Skřivánek kaj ekruĝis pro embaraso. "Mi rakontus ion al vi, sed eble vi opinios tion naiva."
	"Nepre ne!" certigis lin sinjoro Tausig. "Nur ek!"
	"Mi ne scias," opiniis sinjoro Skřivánek iom necerte.
	"Nome foje mi volis min pafmortigi, kaj tiel - Kiam sinjoro Kukla rakontis ĉi tie pri la vivrando - Ankaŭ tio estas ia vivrando, se oni volas sin mortigi."
	"Nu nu, diris sinjoro Karas, "kaj kial vi volis tion fari?"
	"Pro dolortimemo," diris sinjoro Skřivánek, ruĝiĝante ankoraŭ pli. "Nome mi ne kapablas toleri doloron. Kaj tiam mi malsaniĝis je inflamo de triĝemela nervo - Doktoroj diras, ke ĝi estas unu el la plej teruraj doloroj; kiujn oni - Mi ne scias."
	"Estas tiel, murmuris doktofo Vitásek. "Homo, mi bedaŭras vin. Ĉu ĝi ripetiĝas?"
	"Ripetiĝas," ekruĝis Skřivánek, "sed nun ne plu mi volas ... Nome mi devus rakonti al vi -"
	"Do rakontu tion," kuraĝigis lin sinjoro Doležal.
	"Tio estas malfacile esprimebla," defendis sin Skřivánek sinĝene. "Entute ... jam la doloro ..."
	"Oni beste blekas," rimarkigis doktoro Vitásek.
	"Jes. Kaj kiam estis al mi plej malbone ... la trian nokton  ... mi metis revolveron sur noktotablon. Ankoraŭ horon, mi pensis, pli longe mi tion ne eltenos. Kial mi, ĝuste mi devas tiom suferi? Senĉese mi havis impreson, ke per tio okazas al mi terura maljustaĵo. Kial mi, kial ĝuste mi -"
	"Vi devus preni pulvorojn," murmuris doktoro Vitásek. "Trigeminon aŭ veramonon, adalinon, algokratinon, migradonon -"
	"Mi prenadis ilin," protestis Skřivánek. "Sinjoro, tiom da ili mi englutis, ke ... ili tute ĉesis efiki. Nome ... la pulvoroj dormigis min, sed la doloron ili ne dormigis, ĉu vi komprenas? La doloro restis, sed tio ne plu estis doloro, ĉar mi estis ... tiom narkotita, ke preskaŭ mi perdis ankaŭ min mem. Mi ne sciis pri mi, sed mi sciis pri la doloro; kaj tiel mi komencis imagi al mi, ke tio estas doloro de iu alia. Tiun alian mi aŭdis ... li tiel mallaŭte ĝemegis kaj veis; kaj tiom mi bedaŭris lin ... pro bedaŭro fluis miaj larmoj. Mi sentis, kiel la doloro kreskas - - Jesuo Kristo, mi diradis al mi, kiel nur eltenos ĝin tiu homo! eble ... eble mi pafmortigu lin, por ke li ne suferu tiom! Sed en tiu momento mi konsterniĝis ... ja tio ne eblas! Mi ne scias; subite mi sentis ian strangan respekton al lia vivo, ĝuste tial, ĉar li iom ege suferas -
	Sinjoro Skřivánek frotis embarase sian frunton. "Mi ne scias, kiel priskribi tion al vi. Eble ĝi estis ia senskonfuzo post la pulvoroj, sed samtempe ĝi estis tiel senfine klara ... preskaŭ brilega. Mi havis vizion, ke tiu suferanto kaj veanto estas la homaro ... ke li estas Homo mem. Kaj mi estas nur atestanto de la dolorego ... noktgardisto ĉe lito de doloro. Se mi ne ĉeestus, mi pensis, la doloro estus vana; ĝi estus kiel ia granda ago, pri kiu neniu scias. Nome antaŭe ... dum ĝi estis mia doloro ... mi opiniis min mizera kiel vermo ... ia eta. Sed nun ... kiam la doloro min superkreskis ... mi sentis eĉ kun teruro, kiel granda estas la vivo. Mi sentis ... Sinjoro Skřivánek ŝvitis pro embaraso.  "Vi ne darfas min moki. Mi sentis, ke la doloro estas ... fa ofero. Kaj tial, vi devas kompreni, tial ĉiu religio ... metas doloron sur dian altaron. Tial estis sangaj oferoj ... kaj martiroj ... kaj Dio sur la kruco. Mi ekkomprenis ... ke ... ke ... ke el la doloro de Homo rezultas la mistera beno. Tial ni devas suferi, por ke la vivo estu konsekrita. Neniu ĝojo estas sufiĉe forta kaj granda ... Kaj mi sentis, se mi eliros el ĉi tio, mi portos en mi ion kiel sakramenton."
	"Kaj ĉu vi portas ĝin? demandis pastro Voves kun intereso.
	Sinjoro Skřivánek impete ekruĝis. "Ne, ne," li rapidis diri, "pri tio oni ne scias ja. Sed ekde tiu tempo ... estas en mi ia respekto; ĉio ŝajnas al mi pli grava ... ĉiu bagatelo kaj ĉiu homo, ĉu vi komprenas? Ĉio havas grandegan valoron. Rigardante la sunsubiron, mi diras al mi, ke ĝi valoras la grandegan doloron. Aŭ homoj, ilia laboro, ilia ordinara vivo ... ĉio havas valoron per doloro. Kaj mi scias, ke ĝi estas granda kaj senmezura valoro - - Kaj mi kredas, ke ekzistas nek malbono, nek puno; ekzistas nur doloro, kiu servas al tio, por ke ... por ke la vivo havu la  grandan valoron." Sinjoro Skřivánek eksilentis, ne sciante kiel daŭrigi. "Vi estas bonaj al mi," li ekvortigis kaj emociite mungis, por kaŝi la ardantan vizaĝon.

	
KLARIGOJ

Lubence 		nomo de vilaĝo
Františkovy Lázně	mondfama banloko en okcidenta Bohemio
Záběhlice 		urbeto

	[angle]:
indeed  			kompreneble
really 			vere
experiences 		spertoj
well 			bone
nonsens 			sensencaĵo
theoretically 		teorie
coonnexions 		koneksoj
"Well, whet's on the bottom of your mind."
				"Kio estas funde de nia menso." 
automatically 	aŭtomate 
byznis - business   komerco 
control 			kontrolo 
that's all 		jen ĉio 
policemen 		policistoj 
secret 			sekreto
so 				do
curious 			kurioza
ajdie - idea 		ideoj 
kejzo - case 		kazo
go on 			ni daŭrigu
"Never heard that" Neniam aŭdite
interest 			intereso 
profession 		profesio 
plain 			simplaj
bless you 		damne

ave anima pia 	[lat.] estu sana pia animo
živili junáci! 		[serbe] vivu herooj!
věĉnaja pamět 	eterna memoro
živio! 			[serbokroate] vivu!
finished, gentlemen (angle) finite, sinjoroj
it would only waist our time 
				[laŭ la senco:] tio vane konsumus nian tempon
so sorry 			[angle] mi bedaŭras
Mene tekel 		[kaldee] kalkulite, pesite [Averto al la babilona reĝo Nabukadnecar, skribita de anĝelo sur muro dum festeno] 
servus [lat.] 		servisto
prosit [lat.] 		je via sano!
Novotný V., Pekař J., Šebek L. ĉeĥaj historiistoj
Bubeneč 		kvartalo de Prago
in flagranti 		[lat.] ĉe ago 
Skalice 			urbeto
Hrádek 			urbeto
Dolní Újezd 		vilaĝo
Roztyly 			kvartalo en Prago
Votes for Women 	[angle] Voĉdonrajto por virinoj
Vršovice 		kvartalo en Prago
Dejvice 				"
Košíře 				"
Krč					"
Křivoklát 		vilaĝo, super ĝi reĝa burgo 
Pardubice 		grava industria urbo en Bohemio 
mava 			malbona [morale]
aŝanto 			afrika gento
materia facti 		materiala pruvo
ex offo 			deĵore
Judaj Fornoj 		misfama rifuĝejo en Prago 
alias [lat.] alie
Hulín urbeto en Moravio
Sázava 			regiono apud rivero Sázava 
Pankraco, Pankrác	kvartalo en Prago, kie troviĝas konata prizono
revertenco 		ne permesita reveno de punekzilito 
francefus 		speco de kartludo 
mariaŝo 			speco de kartludo 
rimorso 			konscienc-riproĉoj
per bacco 		je bakho
signore commandante sinjoro komandanto
Jan Krasoslav Chmelenský meritplena ĉeĥa poeto [1800-1839], kortega 			vicjuĝisto
Grosspapa 		[germ.] avo
Polizei 			[germ.] polico
Kobylisy 		antaŭurboj de Prago
Vinohrady			"
Košíře 				"
Bubny 				"
Joh. Bollandisto 	dokta jezuito nederlanda, eldonanto de Acta Sanctorum, biografioj de sanktuloj
bács! 			ŝafpaŝtisto
Frontdtensttauglich [germ.] taŭga por fronto-servo
Sofort efnrücken 	[germ.] tuj militservi
Tauglich 		[germ.] taŭga [por soldatservo]
Einbeinig 		[germ.] unukrura
Hohe Wand 		[germ.] Alta Vando
Žižkovano 		loĝanto de praga antaŭurbo 
in carcere et catenis [lat.] en karcero kaj katenoj
dolus 			[lat.] malboma intenco [jure]
in re 			[lat.] en afero
Krkonoše 		limmontaro en nordorienta Bohemio 
glokidio 			larvo, havanta sur rando de konko ĥetojn, per kiuj ĝi alkroĉiĝas al korpo de fiŝo
sacramentum 		[lat.] sakremento
aura popularia 	[lat.] ĉirkaŭblovo de populareco 

(kelkaj neklarigitaj neologismoj)
sefo
disroli tapiŝon
elumi (feki?)
anusuleto (bebo?)
akroĉi
stolo

En la ĉeĥa lingvo la sekvaj literoj estas jene prononcataj:
č		ĉ
ch		ĥ
š		ŝ
y		i
ž		ĵ

ř		prononcu (proks.) rĵ
di		prononcu (proks.) dji
dě		prononcu (proks.) dje 

Supersignitaj vokaloj estas prononcataj longe:

á, é, í, ó, ú, ů, ý.
 
ENHAVO

RAKONTOJ EL UNUA POŜO 
Kazo de doktoro Mejzlík 
Blua krizantemo
Aŭguristino
Klarvidulo
Mistero de skribo
Absoluta pruvo
Eksperimento de profesoro Rouss
Perdita letero
Ŝtelita akto 139/VII. Fako C
Viro, kiu ne plaĉis
Poeto
Kazoj de sinjoro Janík
Falo de la gento Votický
Rekordo
Kazo de Selvin
Paŝospuroj
Kupono
Fino de Oplatka
La lasta juĝo
Krimo en kabano
Malapero de aktoro Benda
Murd-atenco
Liberigito
Krimo en poŝtoficejo

RAKONTOJ EL LA DUA POŜO 
Ŝtelita kakto
Rakonto de maljuna kriminalulo
Malapero de sinjoro Hirš
Ĉintamani kaj birdoj
Historieto pri kasrompulo kaj bruliginto
Ŝtelita murdo
Historio kun infano
Grafino
Historio de kapelestro Kalina
Morto de barono Gandara
Historietoj de edziĝtrompisto
Balado pri Juraj Čup
Rakonto pri la perdita kruro
Kapturno
Orelkonfeso
Pri lirika ŝtelisto
Proceso de sinjoro Havlena
La kudrilo
Telegramo
Viro, kiu ne povis dormi
Kolekto de poŝtmarkoj
Ordinara murdo
Asizano
La lastaj aferoj de homo

Číselný znak: 281/25-1981 
ELDONIS: Ĉeĥa Esperanto-Asocio, Prago 1981
Aŭtoro: Karel Čapek
Esperantigis: J. Vondroušek, reviziis J. Kořínek
Koverto kaj grafika aranĝo: M. Labašta 
Teĥnike redaktis: Arĥ. J. Drlík
Presis: Východočeské tiskárny, n. p., Pardubice, filio Trutnov Eldokvanto: 5 000 ekzempl.
Prezo: Kčs 27,-